شیک پوشی پیشوایان مذاهب فقهی (۲)

دسته: تحلیل
نویسنده: ابراهیم الدویری؛ برگردان: حسیب الله ولی زاده
1402/09/11
11:14 ق.ظ
بازدید: 34

پایگاه خبری تحلیلی روایت : ابن سعد در “طبقات الکبری” چنین می نویسد: هنگامی که امام زید بالای بنی امیه خشمگین شد، در حالی که سبل هایش را به دست گرفته و می پیچاند از نزد هشام بیرون گردید و چنین می گفت: هیچ کسی زنده گی را دوست نداشته، مگر اینکه خوار گردیده است. از پیچاندن سبیل هایش دانسته میشود که او نیز در مورد ناجایز بودن سبیل تراشی به مذهب اهل مدینه بوده است. این همان درگیری بود که در آن امام شهید گردیده و به دار آویخته شد. او چهل و دو سال زندگی کرد و در زمان حیات وی مذهب اش هنوز شکل نگرفته بود و پیروان زیادی نداشت. شاید علت عدم معلومات بسیار در باره مناقب، و دارایی های وی نیز همین باشد.

نخستین شیک پوشان عرب
یکی از نکته های مهم توجه تاریخ نویسان مسلمان به شیکی پوشی این است که آنها به گونه دقیق نام نخستین استفاده کنندگان و پوشیدندگان لباس های جدید(مدل ها) در جزیره العرب و دیگر شهرهای اسلامی را ثبت نموده اند. به عنوان نمونه، ابن قتیبه دینوری(وفات۲۶۹) – در “المعارف” – چنین بیان می کند: نخستین کسی که طیلسان را در مدینه پوشیده، جبیر بن مطعم(وفات ۵۹) بود. اولین فردی که موزه ها ساده(بی نقش و نگار) و جامه کتانی در بصره پوشید، زیاد بن ابی سفیان (وفات۵۶) می باشد. نخستین عربی که ابریشم به تن کرد، عبدالله بن عامر(وفات۵۷) است.
اولین کسی که قبای سیاه پوشید، مختار بن ابی عبید ثقفی(وفات۶۷) بود. هم چنان از جمله دقت آنها به تاریخ نوپوشی، این سخن امام سیوطی می باشد. او در ” الحاوی للفتوی”- او در باره کوتاه بودن کلاه انس بن مالک (وفات۹۳) ملاحظه نموده – می گوید:کلاه های بلند در زمان خلافت منصور تقربیا در سال ۱۵۳ پیدا گردید. در این باره شاعری چنین می گوید:
از امام آرزوی فزونی داشتیم
اما امام برگزیده در اندازه کلاه های افزود.
کما اینکه ابن خلکان (وفات ۶۸۱)- در “وفیات الاعیان”- در مورد نخسین کارکرد های قاضی ابویوسف
(وفات۱۸۰) می گوید: او نخسین کسی بود که قاضی القضات نامیده شد. هم چنان گفته می شود وی اولین شخصی بود که لباس علماء را به شکل امروزی تبدیل کرد. پیش از این لباس مردم یک شکل بود و از یک دیگر تفاوت نداشتند.
لباسی که در زمان قاضی ابویوسف، لباس رسمی فقهاء گردید، از طیلسان و یک جامه دیگر در درون آن ساخته شده بود.
دلیل این سخن ما، داستان کمیابی است که ابوالفرج اصفهانی (وفات ۳۵۶هـ) در ” الاغانی” نقل کرده است. او می گوید: اسحق موصلی (وفات ۲۳۵هـ) با طیلسان در لباس فقهاء نزد مامون رفت، از مامون خواست تا اجازه دهد، روز جمعه با جامه و طیلسان سیاه به مکان مخصوص خلیفه و همراهان وارد گردد. مامون خندید و بگفت: بار دیگر این کار را تکرار مکن، اما در خواست تو را به هزار درهم خریدیم، تا غمگین مشویی و دستور داد تا پول را به وی دهند او نیز پول را گرفت.
لازم است تا داستان بالا را ناآشنا و نادرست ندانیم. زیرا ذهبی (وفات ۷۴۸هـ) -در ‘سير أعلام النبلاء‘- موصلی را ستایش نموده و می گوید: امام بسیار دانا،ذهین و موسیقی دان است.
سیوطی نیز در ” الحاوی للفتوی” هنگام گفتگو در باره جواز تخصیص پوشیدن دستار سبز برای بزرگان دیدگاه برخی علماء را ستوده است . آنها با استدلال به آیه ذیل: يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ۚ ذَٰلِكَ أَدْنَىٰ أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ ۗ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا” ای پيامبر، به زنان و دخترانت و به زنان مؤمنان بگو: «پوششهاى خود را بر خود فروتر گيرند. اين براى آنكه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگيرند [به احتياط] نزديكتر است، و خدا آمرزنده مهربان است
می گویند: علماء لباس مخصوصی از قبیل : طیلسان و … بپوشند، تا شناخته شوند و به خاطر دانش شان مورد احترام قرار گیرند.

همچنین بخوانید: سران کشورهای عرب و اسلامی برای گفت‌وگو درباره جنگ اسرائيل و فلسطین در ریاض گردهم می‌آیند

نجم الدين الغزي (وفات ۱۰۶۱هـ) -در «حسن التنبُّه لما ورد في التشبه» باور دارد که از جمله نشانه های بی خردی شخص این است که : هر لحظه از نگاه اخلاق، قیافه و جامه تغییر چهره می کند. گاهی لباس نظامی می پوشد و گاهی لباس عیاران و فقهیان را به تن می کند. هرزگاهی در مجلس سخنی می زند و سپس در همانجا مخالف سخن پشین اش، حرف می زند، هم چنان در مجلس
نشست و برخاست و رفت و آمد بسیار می کند.

موافقت با فطرت
کتاب های تراجم شیعی و سنی-تا آنجا که ما می دانیم – به بیان زیباپسندی وپوشیدنی های امام زید بن علی زین العابدین(وفات ۱۲۰) نپرداخته اند، حتا ابالقاسم عبدالعزیز البغدادی(وفات۳۶۳) در ” مختصر مناقب الامام زید” نیز به این موضوع نگاهی نکرده است. او به بیان ویژه گی ها امام زید بسنده کرده و روی جهاد و پرهیزگاری وی تمرکز نموده است.
وی در ” مختصر” در مورد ویژه گی ها امام زید چنین می نویسد: وی تنومند،فربه و خوش سیما بود، او از جمله خوش سیماترین،عاقل ترین، سخنورترین،داناترین و بردبارترین افراد بنی هاشم می باشد.
وی در پرهیزگاری و سخاوتمندی سرآمد روزگار به شمار می رفت. او منت گذاری و وعده خلافی نمی کرد. ابن سعد در “طبقات الکبری” چنین می نویسد: هنگامی که امام زید بالای بنی امیه خشمگین شد، در حالی که سبل هایش را به دست گرفته و می پیچاند از نزد هشام بیرون گردید و چنین می گفت: هیچ کسی زنده گی را دوست نداشته، مگر اینکه خوار گردیده است. از پیچاندن سبیل هایش دانسته میشود که او نیز در مورد ناجایز بودن سبیل تراشی به مذهب اهل مدینه بوده است. این همان درگیری بود که در آن امام شهید گردیده و به دار آویخته شد. او چهل و دو سال زندگی کرد و در زمان حیات وی مذهب اش هنوز شکل نگرفته بود و پیروان زیادی نداشت. شاید علت عدم معلومات بسیار در باره مناقب، و دارایی های وی نیز همین باشد.
اما منابع شیعی و سنی جسته و گریخته پاره یی از دیدگاه های امام جعفر صادق (وفات ۱۴۸هـ) در باره شیک پوشی را نقل کرده اند. به عنوان نمونه، ابونعیم اصفهانی (وفات ۴۳۰هـ) – در “حلیه الاولیاء”- از سفیان ثوری (وفات ۱۶۱هـ)
چنین روایت می کند: روزی نزد جعفر بن محمد(جعفر صادق) رفتم و او را با بالا پوش و جامه ابریشمی دیدم. تعجب کنان به سوی وی نگاه کردم. برایم گفت: به چی نگاه می کنید؟ شاید از آنچه دیدی، تعجب کرده باشی؟ گفتم : ای فرزند پیامبر این گونه لباس ، لباس تو و پدرانت نبود/ نیست. برایم گفت: آن زمان، زمان سختی و تنگدستی بود و آنها نیز به همان سختی و تنگدستی روزگار را می گذراندند، اما اکنون سیل نعمت به سوی ما روی آورده است. سپس از دهانه یی آستین بالاپوش اش، کالاه سفید پشمی را نشان داد و گفت : این جامه را به خاطر خدا و آن را به خاطر شما پوشیدم، آنچه به خاطر خدا بود، پنهان کردم و آنچه به خاطر شما بود، آشکار نمودم.
کلینی (ت ۳۲۹هـ) در “الکافی” نیز چنین نقل کرده است: جعفر صادق به عبید بن زیاد گفت آشکار کردن نعمت، بهتر از پنهان کردن آن است. پس با بهترین لباس ها خود را آراسته کن. عبید تا هنگام وفات همین گونه بود.
هم چنان در همین کتاب- پس از اینکه در باره جامه های امام علی می نویسد- چنین می گوید: او روزی لباسی پوشید و گفت این گونه لباس مناسب ماست، اما امروز نمی توانیم آن را بپوشیم، اگر بپوشیم به ما دیوانه و ریاکار می گویند. هرگاه امام قائم(مهدی منتظر) ظهورکرد، لباس ما این گونه خواهد بود.

همچنین بخوانید: شیک پوشی پیشوایان مذاهب فقهی (۱)

نوشته های مرتبط :