امروز، ۲۸ سپتامبر است؛ روز جهانی حق دسترسی به اطلاعات.
۲۸ سپتامبر را در واقع یونسکو در سال ۲۰۱۵ به نام روز جهانی دسترسی به اطلاعات مسما کرد و سپس مجمع عمومی سازمان ملل نیز در سال ۲۰۱۹ این روز را به رسمیت شناخت.
در این روز، من فکر می‌کنم پرداختن به چند نکته در افغانستان ضروری است:
۱. محدودیت شدید طالبان بر رسانه‌ها
افغانستان تا پیش از بازگشت طالبان، یکی از کشورهایی در منطقه بود که وضعیت آزادی بیان و دسترسی به اطلاعات در آن نسبتاً خوب توصیف می‌شد.
پس از بازگشت طالبان، رسانه‌های آزاد مسدود و سرکوب شدند و فقط به رسانه‌هایی اجازه فعالیت داده شد که با سیاست‌های طالبانی سازگار شدند.
امروزه، در رژیم طالبان، چیزی به نام حق دسترسی آزاد به اطلاعات وجود ندارد و رسانه‌ها حق ندارند جز محتوای تبلیغاتی طالبان، چیز دیگری را آزادانه منتشر کنند.
۲. در غیاب دسترسی به اطلاعات، تولید اخبار جعلی
در غیاب دسترسی به اطلاعات، اما آنچه در شبکه‌های اجتماعی به‌شدت بیداد می‌کند، اخبار جعلی است.
طالبان پول‌های وافری را برای جنگ اطلاعاتی در برابر مخالفان خود اختصاص داده‌اند. سندی که به بیرون درز کرده بود، نشان می‌داد که ده‌ها میلیون افغانی برای پیشبرد جنگ اطلاعاتی علیه مخالفان و سفیدنمایی طالبان اختصاص داده شده است.
شما اگر سری به شبکه‌های اجتماعی بزنید، می‌بینید نام‌های مستعار دخترانه و پسرانه زیادی وجود دارند که بر مخالفان طالبان حمله و ضدحمله انجام می‌دهند و اکثراً مصروف نفاق‌افکنی زیر نام قوم، مذهب و زبان هستند. این مستعارها از دفاتر امنیت، وزارت دفاع و وزارت داخله طالبان در کابل مدیریت می‌شوند.
طالبان در واقع یک رژیم مبتنی بر جعل، دروغ و تحریف است. ذبیح‌الله مجاهد جز دروغ چیز دیگری تحویل مردم نمی‌دهد.
محافظت از افکار عامه در برابر این اخبار جعلی و دروغ‌های طالبانی، مسئولیت رسانه‌های آزاد است. رسانه‌های آزاد باید بخش‌هایی برای راستی‌آزمایی ایجاد کنند و دوام‌دار در برابر اخبار جعلی و اطلاعات نادرست بایستند.
۳. تقویت تفکر انتقادی
در سال‌های اخیر، بارها متوجه شده‌ام که طالبان ویدیوهای قدیمی سخنرانی‌های جنجالی رهبران پیشین را بازنشر کرده و وانمود کرده‌اند که متعلق به امروز هستند. یا سخنان شماری از چهره‌ها را دستکاری و تقطیع کرده و به نشر سپرده‌اند.
هدف این کارها در واقع اختلاف‌اندازی میان مخالفان طالبان بوده است. اتفاقاً گاهی در این امر موفق نیز شده‌اند.
بهتر است مردم ما با اخبار برخورد نقادانه داشته باشند. برخورد نقادانه یعنی اگر کسی گفت گربه بینی‌ات را برد، به دنبال گربه ندوی؛ بلکه اول نگاه کنی که بینی‌ات در جایش است یا خیر.
متأسفانه ما نگاه نمی‌کنیم که بینی ما سر جایش است یا خیر؛ بلکه دنبال گربه می‌افتیم و این‌طوری شکار اخبار جعلی طالبان می‌شویم.
در روز جهانی حق دسترسی به اطلاعات، مسئله فقط این نیست که چه چیزی می‌دانیم؛ مسئله این است که چگونه می‌فهمیم آنچه می‌دانیم، حقیقت است.
