ویژگیهای بنیادگرایی

دسته: تحلیل
نویسنده: تنویراحمد قسیم
2026/06/21
7:56 ب.ظ
بازدید: 6

پایگاه خبری تحلیلی روایت : در یک تعریف ساده بنیادگرایی را میتوان به معنای بازگشت به اصول و بنیان هایی که معرف اساسی دین است، عنوان کرد. هر چند امروزه واژه‌ی بنیادگرایی بیشتر به عنوان بنیادگرایی اسلامی در تبیین مواضع و عقیدتی در اذهان،متبادل به اسلام است اما بسیاری از محققان و نظریه پردازان، بنیادگرایی را یک جریان وسیع و در گستره‌ی جهان و به عنوان یک منش فکری در ارتباط با بسیاری از ادیان و مکاتب یاد میکنند.

در یک تعریف ساده بنیادگرایی را میتوان به معنای بازگشت به اصول و بنیان هایی که معرف اساسی دین است، عنوان کرد. هر چند امروزه واژه‌ی بنیادگرایی بیشتر به عنوان بنیادگرایی اسلامی در تبیین مواضع و عقیدتی در اذهان،متبادل به اسلام است اما بسیاری از محققان و نظریه پردازان، بنیادگرایی را یک جریان وسیع و در گستره‌ی جهان و به عنوان یک منش فکری در ارتباط با بسیاری از ادیان و مکاتب یاد میکنند.

بابی سعید به نقل از گیتا ساگال و نیروا یووال دیویس،بنیادگرایی را در سه خصیصه‌ی عمده خلاصه می کنند:
۱) مسائل زمامداری (طرحی برای کنترول بدن زن)ساگال و یووال دیویس، بنیادگرایی را از بسیاری جهات، واکنشی در برابر گسترش فمنیسم میدانند. آنها استدلال می‌کنند که بنیادگرایان، نقش زنان را واجد ارزش نمادی گسترده دانسته و آنرا بیانگر اصول اخلاقی جامعه خویش می پندارند. به گفته ساگال و ویووال دیویس، بنیادگرایی از هر نوع که باشد، هدفش اعمال کنترول بر بدن است. برحسب این ادعا، اطاعت زنان و محدود ساختن آنها به محدوده های «سنتی» یکی از شاخص جنبش های متعدد بنیادگرایی است. دیدگاه های عمومی بنیادگرایی، همگی بر چهره پوشیده، منفعل و مقهور زن مسلمان تاکید دارند.

۲) سبک های عمل سیاسی (کثرت گرایی را رد میکند) به اعتقاد ساگال و یووال دیویس، بنیادگرایان می‌گویند که فهم شان از مذهب صحیح است و احساس می‌کنند که در معرض تهدید نظامهای اعتقادی کثرت گرا قرار دارند. آنها خاطرنشان می‌کنند که در مورد اسلام، بنیادگرایی شکل بازگشت به قرآن و شریعت به خود گرفته است.

۳) تلفیق دین و سیاست (نهضتی است که با قاطعیت از ادغام دین و سیاست به عنوان ابزاری برای پیشبرد اهداف خود حمایت میکند) ساگال و یووال دیویس معتقد هستند که این جنبش سیاسی خاصه در رابطه با اسلام و سیاست تاکیدی بیشتری دارند.

همچنین بخوانید: ‏والی طالبان در بلخ: رسمیت داخلی برای ما اولویت دارد؛ ضرورتی به رسمیت بیرونی نیست

آلموند اگلبی و نسوان برای تبیین جنبشهای بنیادگرا به تحلیل آنها در سطح کلان و در بستر دنیوی شدن اکتفا نکرده بلکه نگاهی عمیق تر به بنیادگرایی داشته اند. آنها معتقدند، جنبش های بنیادگرا واجد پویایی های درونی وبیرونی است که در طول زمان و مکان میتوانند از تاکتیک های مختلفی استفاده کنند. آنان ۹ ویژگی که جنبش های بنیادگرا دارا هستند نقل میکند، به گونه‌‌ی که جنبش های بنیادگرا همه شباهت ۹ گانه را دارا میباشند.
آلموند و ایلپی معتقدند جنبش های بنیادگرا خود را در برابر جریان هایی می بینند و خویش را متعهد میدانند که در برابر آنها قیام کنند و واکنش نشان دهند.

سطح ایدئولوژیک:

۱-واکنش به حاشیه سازی دین
تمامی طالبان مدرنتیه را دشمن اصلی میدانند که مانع ارزش های اسلامی می شوند.اکثریت طلبه های طالبانی از روستا اند و شهر را عامل هر نوع بدبختی میدانند که مایه‌ی ترویج فساد و افکار ضد دینی است.حتا به دانشجویان غیر دینی، سوظن می نگرند.طالبان احیای خلافت را لازمه اسلامی شدن جامعه میدانند و حضور احزاب را بر نمی تابند.
۲-گزینشگری
نخبگان طالبان با ماموریت متضاد و متناقض همراه است،بسیاری از ارزش های مدرنیته را قبول و بعضی ها را رد میکنند.مثلا در دوره‌ی اول، طالبان نشرات رادیو را قبول داشتند ولی تلویزیون را محدود کردند در دوره‌ی فعلی تلویزیون را مجاز و حضور زنان را در رسانه ها محدود و بسیاری از برنامه های تلویزیونی را خلاف های ارزش های دینی میدانند و مانع آن می شوند.رسانه های چاپی را محدود و با مسائل جهانی آشنا نیستند.
۳-دوگانه انگاری
طالبان بین جهان اسلام و جهان کفر تفکیک قایل اند ،جهان کفر و جهان اسلام. جهان یا خیر مطلق است یا شر مطلق.
۴-مطلق انگاری
هر آنچه را که وعده کردند به گونه‌ی عملی ساخته،انفاذ شریعت و قداست بخشی از مسایل فقهی،تاکید بر ظواهر شریعت، و تاکید بر(امربالمعروف و نهی از منکر).خشونت در اجرای احکام بر مبنای پشتون‌والی است.مثلا اثبات زنا براساس نصوص دینی به چهار تا شاهد نیاز است اما فقط با شایعه برای اثبات قضیه کافی را میدانند.
۵-هزاره گرایی
طالبان به یک آینده‌ی تابناک باور دارند که آینده از آنی جهان اسلام است و مجاهدین روزی به آن نایل خواهند شد.

همچنین بخوانید: فعال‌سازی مجدد اتاق تجارت ایران و افغانستان پس از 18 سال

سطح سازمانی

۶- برگزینندگی
طالبان تفسیر دینی خویش را آیینه‌ی تمام نمای جهان اسلام میدانند و هرنوع بدگویی، علیه خودشان را کفر میدانند.بیعت با رهبر از طریق شورای حل و عقد را واجب دانسته و پیروی از رهبری را امر لازمی میدانند.
۷-مرزهای بسیار روشن
طالبان معتقدند که گروه های اجتماعی، افراد جاهل و نیاز به ارشاد دارند برای همین هم خطوط قرمزی را برای ارشاد ترسیم میکنند،مردم یا عضو گروه طالبان هستند یا هم نیستند.
۸-سازمان مقتدر
گروه طالبان حول یک رهبر می‌چرخد،اطاعت از امیرالمومنین واجب و مخالفان آن مباح الدم اند.
رهبری بالاترین صلاحیت در امر گزینش و برطرفی اعضای طالبان را دارا است.نظام رفیقانه در گروه طالبان بسیار مشهور و با کمی شناخت تغیر و تبدیل یک امر احتمی است.
۹-الزام های رفتاری.
افراد طالبان کاملا با نظام شهری بیگانه و با تفسیر سخت گرایانه از اسلام زندگی مردم را به مشکل مواجه میکنند ،حتا زندگی خصوصی انسانها هم تحت نظارت قرارداده واعمال سخت گرایانه‌ی را در پیش میگیرند‌.سیاست های سخت گرایانه آنان مخصوصا علیه زنان که جزیی از اهداف الزام های رفتاری طالبان است.

نوشته های مرتبط :