آیتالله سید روحالله خمینی بنیانگذار جمهوری اسلامی و نخستین رهبر انقلاب اسلامی این کشور است. او فقه سیاسی شیعه را تجدید نمود و نظریهی ولایت فقیه را ساخت و نخستین جمهوری اسلامی را در جهان اسلام پایهگذاری کرد. امام خمینی آمریکا را «شیطان بزرگ» خواند و به یکی از دشمنان سرسخت این کشور مبدل گشت. آیتالله خمینی، مردی که از حوزه علمیه به مقام رهبری رسید، کیست؟
۱ – امام خمینی در اول میزان ۱۲۸۱ هجری شمسی (۲۴ سپتامپر ۱۹۰۲ میلادی) در شهر خمین از توابع شهر اراک و در مرکز ایران به دنیا آمد.
۲ – امام خمینی تحصیلات ابتدایی مثل قسمتی از معارف متداول روز و علوم مقدماتی و سطح حوزه علمیه، از جمله ادبیات عرب، منطق و فقه و اصول را نزد معلمان و علمای خمین (نظیر میرزا محمود افتخار العلماء، میرزا رضا نجفی خمینی، شیخ علی محمد بروجردی، شیخ محمد گلپایگانی، عباس اراکی و بیش از همه نزد برادر بزرگش آیت الله سید مرتضی پسندیده) فراگرفت.
۳ – امام خمینی در سال ۱۲۹۸ هـ. ش. عازم حوزه علمیه اراک شد و اندکی پس از هجرت عبدالکریم حائری (نوروز ۱۳۰۱ ش/ رجب ۱۳۴۰ق) ایشان نیز به دنبال استاد و جمعی دیگر از شاگران به قم آمد. در حوزه علمیه قم، علاوه بر مطالعه تتمّه مباحث کتاب مطوّل (در علم معانی و بیان)، تکمیل دروس سطح و دروس خارج فقه و اصول به دیگر رشتههای علمی نیز روی آورد. از این رو همزمان به فراگیری عروض و قوافی، ریاضیات، هیئت و فلسفه پرداخت و عالیترین سطوح عرفان نظری و عملی را به مدت شش سال نزد آیت الله میرزا محمد علی شاه آبادی فراگرفت. امام خمینی با آیت الله میرزا جواد ملکی تبریزی نیز مأنوس بود و از ایشان به نیکی یاد میکرد. استاد اصلی ایشان در علم فقه و اصول زعیم حوزه قم عبدالکریم حائری بود.
پس از درگذشت شیخ عبدالکریم حائری یزدی با تلاش امام خمینی به همراه جمعی دیگر از مجتهدان حوزه علمیه قم؛ آیت الله بروجردی به عنوان زعیم حوزه علمیه عازم قم گردید. در این زمان، امام خمینی به عنوان یکی از مدرسان و مجتهدان صاحبرأی در فقه و اصول و فلسفه و عرفان و اخلاق شناخته میشد. او از شیخ محمدرضا اصفهانی، شیخ عباس قمی، سید محسن امین عاملی و سید ابوالقاسم دهکردی اصفهانی اجازه روایت دریافت کرده است.
۴ – از جمله آثار امام خمینی در طول حیات می توان به کشف اسرار، تحریر الوسیله، چهل حدیث، ولایت فقیه، جهاد اکبر، مناسک حج، آداب الصلاة، سر الصلاة، تفسیر سوره حمد، طلب و اراده، شرح دعای سحر، کتاب البیع (۵ جلد) و… اشاره کرد.
۵ – اعتراض رسمی و آشکار امام خمینی به نظام سلطنتی با صدور بیانیهای در سال ۱۳۴۱ آغاز شد. پس از تصویب لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی، نخست در ۱۶ میزان سال ۱۳۴۱ هـ. ش. جلسهای با حضور امام خمینی و سایر مراجع قم تشکیل شد؛ که منجر به صدور اعلامیههایی از سوی علما و شخص امام خمینی گردید. در ۱۱ قوس سال ۱۳۴۱ تصویبنامه انجمنهای ایالتی و ولایتی به دنبال مبارزات پیگیر امام خمینی لغو شد. ایشان، پیامی برای ختم این غائله صادر کرد.
۶ – در تاریخ ۱۳ میزان سال ۱۳۴۴ امام خمینی از ترکیه به بغداد منتقل شد. در تاریخ ۱۶ میزان ۱۳۴۴ از سامرا به کربلا رفت و در روز۲۳ میزان ۱۳۴۴ وارد نجف شد و بعد از دید و بازدیدهایی که از سوی علما و مراجع نجف انجام شد در ۲۳ عقرب ۱۳۴۴ دروس حوزه خود را شروع کرد. به تاریخ ۲ میزان ۱۳۵۷ هـ. ش. منزل امام خمینی توسط نیروهای بعثی عراق محاصر شد و به تاریخ ۱۰ این ماه از عراق بهسوی کویت رفت. وی در ۱۳ این ماه به فرانسه رفت و سرانجام پس از ۱۵ سال تبعید در ۱۲ دلو ۱۳۵۷ هـ. ش. به ایران برگشت.
۷ – در سال ۱۳۵۷ شمسی حرکت انقلابی مردم ایران به پیروزی رسید. امام خمینی در ۱۲ دلو همان سال به ایران بازگشت و در۲۲ دلو نظام سلطنتی رسما شکست خورد. چند ماه بعد درحمل ۱۳۵۸ شمسی نظام جمهوری اسلامی به رفراندم گذاشته شد و مدتی بعد، قانون اساسی توسط خبرگان منتخب مردم نوشته و به رای گذاشته شد. بر اساس این قانون نیز امام خمینی به عنوان رهبر جمهوری اسلامی معرفی شد. ایشان تا پایان عمر یعنی خرداد ماه ۱۳۶۸ رهبری این نظام را بر عهده داشتند.
۸ – تثبیت نظام جمهوری اسلامی ایران، تدوین قانون اساسی، مقابله با درگیریهای داخلی، فرماندهی جنگ در زمان حمله هشت ساله عراق به ایران، پذیرش صلح با عراق، اصلاح قانون اساسی، … مهمترین کارهای او در طول این ده سال به شمار میرود.
۹ – نظریه ولایت مطلقه فقیه که نظریهای فقهی – سیاسی مبتنی بر باورهای تشیع است، مهمترین نظریه اوست. وی تلاش کرد حکومت جمهوری اسلامی و قانون اساسی آن را بر اساس همین نظریه شکل دهد. از نگاه امام خمینی حکومت، فلسفه عملی تمامی فقه بود. نگاه حکومتی او به فقه باعث شد تا ایشان ضمن تأکید بر حفظ چارچوب فقه سنتی، به نوآوری در اجتهاد معتقد شود.
نظریه نقش زمان و مکان در اجتهاد و برخی فتاوای تأثیرگذار او را میتوان نتیجه همین نگاه دانست.
۱۰ –آیتالله خمینی در شامگاه ۱۳ ۱۳۶۸ هـ. ش. در اثر بیماری سرطان در بیمارستان قلب شهید رجایی تهران درگذشت. در ۱۵ جوزا مراسم وداع با پیکر او در مصلای بزرگ تهران برگزار شد. آیت الله سید محمدرضا گلپایگانی، نماز میت را بر پیکر او اقامه کرد و در ۱۶ خرداد با حضور حدود ۱۰ میلیون نفر، تشییع و در بهشت زهرای تهران دفن شد.
مراسم تشییع جنازه او پرجمعیتترین تشییع جنازه در تاریخ شمرده شده است. به مناسبت درگذشت امام خمینی ۱۴ جوزا در ایران تعطیل رسمی است و مراسم مختلفی برگزار میشود. برنامه اصلی در کنار مرقد او با حضور سران کشور و مردم است. سخنران اصلی این برنامه رهبر جمهوری اسلامی است.
