امر سیاسی و دموکراسی آگونیستی: نقد اجماع و تمرکزگرایی در جوامع چندگانه

دسته: معرفی کتاب
نویسنده: محمد ناصر وطنیار
1404/11/15
4:10 ب.ظ
بازدید: 6

پایگاه خبری تحلیلی روایت : اگر «امر سیاسی» کارل اشمیت را به‌مثابه مفهومی واقع‌گرایانه در سیاست و مناسبات قدرت بپذیریم، ناگزیر باید اذعان کرد که نگاه معطوف به اجماع، همسان‌سازی هویتی و فرهنگی و تمرکزگرایی قدرت در افغانستان، نزدیک به یک‌ونیم قرن است که نه‌تنها یک توهم، بلکه رویکردی اساساً ضدسیاسی بوده است. این رویکرد، با نادیده‌گرفتن تکثر واقعی جامعه، سیاست را از معنای اصیل خود تهی کرده و آن را به ابزاری برای حذف و انکار بدل ساخته است.

اگر «امر سیاسی» کارل اشمیت را به‌مثابه مفهومی واقع‌گرایانه در سیاست و مناسبات قدرت بپذیریم، ناگزیر باید اذعان کرد که نگاه معطوف به اجماع، همسان‌سازی هویتی و فرهنگی و تمرکزگرایی قدرت در افغانستان، نزدیک به یک‌ونیم قرن است که نه‌تنها یک توهم، بلکه رویکردی اساساً ضدسیاسی بوده است. این رویکرد، با نادیده‌گرفتن تکثر واقعی جامعه، سیاست را از معنای اصیل خود تهی کرده و آن را به ابزاری برای حذف و انکار بدل ساخته است.

در همین راستا، شانتال موف نیز با نقد ایده‌ی اجماع، تأکید می‌کند که انتظار دستیابی به اتفاق آرا در جامعه، افزون بر آن‌که توهم‌آمیز است، شکلِ از فرار از سیاست و در نتیجه رویکردی ضدسیاسی محسوب می‌شود. به باور موف، فقدان مرزهای سیاسی به هیچ‌وجه نشانه‌ی بلوغ سیاسی نیست، بلکه بیانگر انکار تعارض و حذف امر سیاسی است؛ امری که پیامدهای آن برای دموکراسی نه‌تنها مخاطره‌انگیز، بلکه مهلک خواهد بود.

موف هشدار می‌دهد که در صورت فقدان یا به‌رسمیت‌نشناختن هویت‌های سیاسی دموکراتیک، این هویت‌ها جای خود را به هویت‌های غیرسیاسی چون قومی، نژادی و مذهبی می‌دهند. در چنین وضعیتی، منازعه نه‌تنها اجتناب‌ناپذیر، بلکه به‌طور طبیعی خشن‌تر و غیرقابل انکار می‌شود؛ زیرا «دیگری» دیگر نه به‌عنوان رقیب یا مخالف سیاسی، بلکه به‌مثابه دشمنی ویرانگر و تهدیدی وجودی تلقی می‌گردد.

موف در اثر خود که در این‌جا معرفی می‌شود، بر این باور است که اگر به جهان از منظری سیاسی بنگریم، درمی‌یابیم که امر سیاسی نه امکانی گذرا، بلکه واقعیتی همواره موجود و کنشی پیوسته زایا و پوینده است. از این منظر، دموکراسی نه در حذف تعارض، بلکه در سامان‌دهی سیاسی آن و تبدیل دشمنی به رقابت آگونیستی معنا می‌یابد.

این اثر شانتال موف، با ارائه‌ی چنین خوانشی از سیاست و دموکراسی، حاوی بینش‌هایی الهام‌بخش برای علاقه‌مندان به علوم سیاسی، اندیشه‌ی سیاسی و جامعه‌شناسی است و می‌تواند چارچوبی نظری برای فهم بحران‌های مزمن قدرت و هویت، به‌ویژه در جوامعی چون افغانستان، فراهم آورد.

📚 آگونیستیکس (اندیشیدن به جهان به شیوه سیاسی)

🖊 شانتال موف

🔗 مترجم: مصطفی انصافی

📜 #معرفی_کتاب

نوشته های مرتبط :