سایه ناوها، سکوت قانون کاربرد زور علیه ایران؛ تزلزل یکی از بنیادی‌ترین اصول حقوق بین‌الملل

دسته: تحلیل
نویسنده: محمد خالد صدیقی
1404/11/11
10:06 ق.ظ
بازدید: 4

پایگاه خبری تحلیلی روایت : در سال‌های اخیر، منطقه خاورمیانه همواره صحنه رقابت‌های نظامی، اقتصادی و سیاسی ابرقدرت‌ها بوده است و جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان یک کشور مستقل و صاحب حاکمیت، بارها با تهدیدهای مستقیم و غیرمستقیم از سوی ایالات متحده آمریکا مواجه شده است. این تهدیدها، که گاه به شکل تمرینات رزمی نزدیک مرزهای دریایی ایران و گاه به شکل تحریم‌های اقتصادی گسترده و فشارهای سیاسی بین‌المللی بروز کرده‌اند، فراتر از رقابت‌های منطقه‌ای، پرسش‌های جدی درباره احترام به حقوق بین‌الملل و اصول بنیادین منشور ملل متحد ایجاد کرده‌است.

مقدمه:

در سال‌های اخیر، منطقه خاورمیانه همواره صحنه رقابت‌های نظامی، اقتصادی و سیاسی ابرقدرت‌ها بوده است و جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان یک کشور مستقل و صاحب حاکمیت، بارها با تهدیدهای مستقیم و غیرمستقیم از سوی ایالات متحده آمریکا مواجه شده است. این تهدیدها، که گاه به شکل تمرینات رزمی نزدیک مرزهای دریایی ایران و گاه به شکل تحریم‌های اقتصادی گسترده و فشارهای سیاسی بین‌المللی بروز کرده‌اند، فراتر از رقابت‌های منطقه‌ای، پرسش‌های جدی درباره احترام به حقوق بین‌الملل و اصول بنیادین منشور ملل متحد ایجاد کرده‌است.
کاربرد زور و تهدید نظامی علیه ایران، نه تنها حاکمیت ملی یک کشور را نقض می‌کند، بلکه یکی از مهم‌ترین اصول حقوق بین‌الملل یعنی اصل منع توسل به زور را زیر سؤال می‌برد. این اقدام‌ها، از منظر قانونی و سیاست بین‌الملل، مشروعیت و اخلاقیات نظم جهانی را به چالش می‌کشند و نشان می‌دهند که نظم بین‌المللی زمانی که در برابر زور قدرت‌ها قرار می‌گیرد، تا چه حد آسیب‌پذیر است.
این مقاله با رویکردی حقوقی، تحلیلی تلاش دارد تا پیامدهای اقدام نظامی آمریکا علیه ایران را بررسی کند، چارچوب‌های قانونی و اصول بین‌المللی را تحلیل نماید و نشان دهد چگونه چنین رفتارهایی می‌توانند تعادل و عدالت در عرصه بین‌الملل را تضعیف کنند و امنیت ملی ایران و ثبات منطقه‌ای را تهدید نمایند.

زمینه تاریخی و سیاسی تهدیدات آمریکا علیه ایران

روابط ایران و ایالات متحده پس از پیروزی انقلاب اسلامی وارد مرحله‌ای بحرانی شد و از همان زمان، سیاست‌های خصمانه و یک‌جانبه آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران آغاز گردید. در دهه‌های گذشته، این سیاست‌ها شامل تحریم‌های اقتصادی گسترده، فشارهای دیپلماتیک، تهدیدهای نظامی مستقیم و اعمال یک‌جانبه‌گرایی سیاسی بوده است. جنگ تحمیلی عراق علیه ایران در دهه ۱۳۶۰ و حمایت‌های اطلاعاتی و تسلیحاتی برخی قدرت‌ها، از جمله آمریکا، نمونه‌ای از سابقه طولانی مداخله خارجی علیه امنیت ملی ایران است.
در سال‌های اخیر، حضور مستمر ناوگان هواپیمابر و ناوهای جنگی آمریکا در خلیج فارس و دریای عمان، همراه با تمرینات نظامی و تهدید به عملیات‌های نظامی علیه ایران، نشان‌دهنده استمرار سیاست‌های فشار و قدرت‌نمایی یک‌جانبه است. این اقدامات، علاوه بر تجاوز آشکار به حاکمیت ملی، پیامدهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی گسترده‌ای در سطح منطقه ایجاد کرده‌است.
بر اساس حقوق بین‌الملل، هرگونه توسل به زور علیه یک کشور مستقل بدون مجوز شورای امنیت سازمان ملل متحد، نقض آشکار اصل منع توسل به زور است. جمهوری اسلامی ایران همواره بر ضرورت رعایت این اصول تأکید داشته و دفاع مشروع خود را حق قانونی و غیرقابل سلب می‌داند. این پیش‌زمینه تاریخی و سیاسی نشان می‌دهد که اقدامات یک‌جانبه آمریکا، مسئله‌ای فراتر از مرزهای ملی است و پیامدهای گسترده‌ای برای امنیت منطقه‌ای و جهانی دارد.

چارچوب حقوقی و اصول بین‌المللی

اصلی‌ترین ستون حقوق بین‌الملل، اصل منع توسل به زور علیه سایر کشورها است که در ماده ۲(۴) منشور ملل متحد تصریح شده است. هیچ کشوری حق ندارد با تهدید یا استفاده از زور، حاکمیت ملی کشور دیگر را نقض کند، مگر در دو مورد محدود: دفاع مشروع یا مجوز شورای امنیت. بنابراین، تهدید نظامی یا حضور گسترده ناوهای آمریکا در منطقه بدون تصویب شورای امنیت، نقض آشکار این اصل است.
اقدام یک‌جانبه قدرت‌ها بدون رعایت سازوکارهای قانونی و تکیه بر قدرت نظامی، نه تنها مشروعیت ندارد، بلکه نظم و امنیت بین‌المللی را تضعیف می‌کند. جمهوری اسلامی ایران همواره بر حق دفاع مشروع و حفاظت از حاکمیت ملی تأکید داشته است. مثال آشکار این روند، حمله پهپادی آمریکا به فرودگاه بغداد در ژانویه ۲۰۲۰ بود که منجر به کشته شدن سردار قاسم سلیمانی شد و واکنش گسترده ایران و جامعه جهانی را برانگیخت.
کنوانسیون‌ها و اسناد بین‌المللی دیگری نیز بر منع تهدید یا تجاوز نظامی تأکید دارند، از جمله اعلامیه ۱۹۷۰ سازمان ملل درباره عدم استفاده از زور، قوانین عرفی بین‌الملل در دفاع مشروع و تصمیمات دیوان بین‌المللی دادگستری درباره تجاوز به حاکمیت کشورها. این چارچوب‌ها نشان می‌دهند که هیچ کشور مستقلی حق ندارد قوانین بین‌الملل را نادیده بگیرد و جمهوری اسلامی ایران با اتکا به آن‌ها، حق دفاع مشروع و مقابله با اقدامات تجاوزکارانه را محفوظ می‌داند.

کاربرد زور و پیامدهای تهدیدات آمریکا علیه ایران

استقرار گسترده ناوگان هواپیمابر و ناوهای جنگی آمریکا در خلیج فارس و دریای عمان، همراه با تمرینات نظامی و اعلام تهدید به عملیات، نمونه‌ای آشکار از کاربرد زور یک‌جانبه است که حاکمیت ملی ایران را مورد هجمه قرار می‌دهد. این اقدامات، علاوه بر تجاوز مستقیم به حقوق قانونی ایران، پیامدهای امنیتی، اقتصادی و سیاسی گسترده‌ای در منطقه دارند.
تمرکز ناوگان آمریکا در نزدیکی تنگه هرمز، که مسیر عبور بخش مهمی از تجارت جهانی انرژی است، نشان می‌دهد که هر تهدید نظامی علیه ایران می‌تواند بازار انرژی و ثبات اقتصادی منطقه‌ای را تحت تأثیر قرار دهد. قدرت‌های خارجی، با تکیه بر توان نظامی، تلاش می‌کنند قوانین بین‌الملل و حاکمیت کشورها را نادیده بگیرند.
جمهوری اسلامی ایران با تاکید بر دفاع مشروع و رعایت قوانین بین‌المللی، پیام روشنی به جامعه جهانی داده است: حاکمیت ملی یک کشور مستقل نباید قربانی زور و یک‌جانبه‌گرایی شود. پیامدهای این تهدیدات محدود به ایران نیست و امنیت و ثبات کل منطقه خلیج فارس و کشورهای همسایه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

پیامدهای بین‌المللی و واکنش جامعه جهانی

اقدام یک‌جانبه آمریکا علیه ایران، علاوه بر تجاوز مستقیم به حاکمیت ملی، پیامدهای مهمی برای حقوق بین‌الملل و ثبات جهانی دارد. اعتماد کشورها به سازوکارهای بین‌المللی کاهش می‌یابد و قدرت نظامی جای قانون را می‌گیرد.
واکنش جامعه بین‌المللی معمولاً محدود یا نیم‌بند بوده است و این سکوت، زمینه را برای ادامه یک‌جانبه‌گرایی فراهم کرده است. پیامدهای سیاسی و اقتصادی این اقدامات فراتر از مرزهای ایران است و ثبات منطقه‌ای و امنیت کشورهای همسایه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
جمهوری اسلامی ایران با اتکا به حق دفاع مشروع و چارچوب حقوق بین‌الملل، پیام روشنی به قدرت‌های خارجی و جامعه جهانی داده است: تجاوز نظامی یک‌جانبه هیچ مشروعیتی ندارد و کشورها باید برای حفاظت از حاکمیت ملی خود، از تمامی ابزارهای قانونی، دیپلماتیک و دفاعی استفاده کنند.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

تحلیل اقدامات نظامی و تهدیدات آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران نشان می‌دهد که این کشور، با اتکا به قدرت نظامی، در صدد نقض آشکار حاکمیت ملی و زیر پا گذاشتن اصول بنیادین حقوق بین‌الملل است. کاربرد زور علیه ایران، نه تنها یک تجاوز مستقیم محسوب می‌شود، بلکه اصل منع توسل به زور را نیز تضعیف می‌کند و پیامدهای گسترده‌ای برای ثبات منطقه‌ای و امنیت جهانی دارد.
ایستادگی ایران بر حق دفاع مشروع و رعایت چارچوب‌های حقوق بین‌الملل، نشان می‌دهد که مقابله با زور و تجاوز، حق قانونی ایران و نمونه‌ای برای دیگر کشورها در رعایت اصول بنیادین بین‌الملل است. تهدیدات و اقدامات یک‌جانبه آمریکا آزمونی برای اعتبار و کارایی سازوکارهای بین‌المللی محسوب می‌شوند و سکوت جامعه جهانی می‌تواند پیامدهای منفی بلندمدت داشته باشد.
ایران با حفظ اصول قانونی، دفاع مشروع و دیپلماسی فعال، نشان داده است که قدرت نظامی بدون رعایت قانون نمی‌تواند جایگزین حاکمیت ملی و عدالت بین‌المللی شود. این پیام روشن، هم برای قدرت‌های خارجی و هم برای جامعه جهانی است که حفظ نظم بین‌المللی و احترام به حقوق کشورها، بنیاد امنیت و عدالت جهانی را تشکیل می‌دهد.

نوشته های مرتبط :