تحریف آموزش؛ وقتی طالبان تفکیک مکتب و مدرسه را «توطئه غرب» می‌خوانند

دسته: تحلیل
نویسنده: شهرام خراسانی
1404/09/17
9:22 ق.ظ
بازدید: 16

پایگاه خبری تحلیلی روایت : اظهارات نورالله نوری، وزیر سرحدات، اقوام و قبایل طالبان، مبنی بر این‌که «جدا دانستن مکتب و مدرسه دسیسه غرب است»، بخشی از گفتمانی را بازتاب می‌دهد که طالبان طی سه سال گذشته برای کنترل کامل آموزش در افغانستان دنبال کرده‌اند. او در مراسم فراغت بیش از ۷۰۰ متعلم و محصل در کابل گفت کشورهای غربی تلاش دارند از نام مکتب و مدرسه برای ایجاد تفرقه میان مردم استفاده کنند و تفکیک این دو را «فکر غربی» و «دسیسه اشغالگران» نامید. این سخنان نه تنها بازتاب یک برداشت سطحی از ساختار آموزشی افغانستان است، بلکه تلاش دیگری برای مشروع‌سازی سیاست یک‌دست‌سازی فکری طالبان به شمار می‌رود؛ سیاستی که یکی از مهم‌ترین پیامدهای آن ضربه‌زدن به آموزش عصری و دانشگاهی کشور است.

اظهارات نورالله نوری، وزیر سرحدات، اقوام و قبایل طالبان، مبنی بر این‌که «جدا دانستن مکتب و مدرسه دسیسه غرب است»، بخشی از گفتمانی را بازتاب می‌دهد که طالبان طی سه سال گذشته برای کنترل کامل آموزش در افغانستان دنبال کرده‌اند. او در مراسم فراغت بیش از ۷۰۰ متعلم و محصل در کابل گفت کشورهای غربی تلاش دارند از نام مکتب و مدرسه برای ایجاد تفرقه میان مردم استفاده کنند و تفکیک این دو را «فکر غربی» و «دسیسه اشغالگران» نامید. این سخنان نه تنها بازتاب یک برداشت سطحی از ساختار آموزشی افغانستان است، بلکه تلاش دیگری برای مشروع‌سازی سیاست یک‌دست‌سازی فکری طالبان به شمار می‌رود؛ سیاستی که یکی از مهم‌ترین پیامدهای آن ضربه‌زدن به آموزش عصری و دانشگاهی کشور است.

طالبان و حذف مرزبندی‌های ضروری میان آموزش دینی و عصری

در افغانستان، مکتب و مدرسه دو نماد شناخته‌شده از دو مسیر موازی آموزشی‌اند؛ مکتب نماد آموزش عصری و علمی، و مدرسه نماد آموزش دینی سنتی. این تمایز نه تنها یک ساختار طبیعی در یک کشور مسلمان است، بلکه برای انکشاف متوازن جامعه ضروری بوده است. اما طالبان با ادعای اینکه «تفکیک این دو دسیسه غرب» است، در واقع می‌خواهند مرزهای معرفتی را حذف کرده و آموزش را به یک سبد واحد ایدئولوژیک تبدیل کنند؛ سبدی که محتوا، کیفیت و مدیریت آن زیر فرمان مستقیم دستگاه فکری امارت قرار گیرد.

طالبان آشکارا می‌کوشند معادله آموزشی افغانستان را دوباره تعریف کنند: حذف آموزش عصری، برجسته‌سازی مطلق مدارس دینی، و ادغام اجباری هر نوع آموزش در چارچوب قرائت خشک و یک‌سویه آنان از دین. نسبت‌دادن این تفکیک به «غرب» نیز تلاشی است برای خنثی‌کردن انتقادات و ایجاد حساسیت‌های مذهبی در جامعه.

همچنین بخوانید: نیروهای وزارت دفاع طالبان نُه جنگ‌جوی تاجیک‌تبارشان را در تخار بازداشت کردند

نادیده‌گرفتن آموزش عصری؛ تناقض سخنان نوری با واقعیت‌های سه سال گذشته

سخنان نورالله نوری را نمی‌توان جدا از عملکرد سه‌ساله طالبان در حوزه آموزش بررسی کرد. طی این مدت:

تحصیل دختران بالاتر از صنف ششم ممنوع شده است.
بخش بزرگی از مکاتب پسرانه نیز با کمبود معلم، نصاب، امکانات و بودجه روبه‌رو شده‌اند.
دانشگاه‌ها دچار بحران مدیریتی، فرار استادان، حذف رشته‌ها و کاهش ظرفیت شده‌اند.
معارف به‌شدت از ارزش علمی تهی و به ابزار کنترلی تبدیل شده است.

در چنین شرایطی، ادعای اینکه «غرب» میان مکتب و مدرسه تفرقه می‌اندازد، بیشتر به یک پوشش تبلیغاتی می‌ماند تا یک تحلیل واقعی. طالبان در عمل نشان داده‌اند که نه تنها به آموزش عصری باور ندارند، بلکه آن را رقیبی برای دستگاه ایدئولوژیک خود می‌بینند. به همین دلیل مکاتب مدرن در حاشیه قرار گرفته و تمام انرژی بر مدارس دینی متمرکز شده است.

سیاست یک‌دست‌سازی؛ تلاش طالبان برای بازطراحی ذهنیت نسل آینده

یکی از ستون‌های عملکرد طالبان، یک‌دست‌سازی فکری جامعه است. آنان می‌خواهند نسل آینده افغانستان از محیط‌های آموزشی‌ای بیرون بیاید که تنها یک قرائت، یک صدا و یک جریان فکری در آن مسلط باشد. در چنین طرحی:

مکتب و دانشگاه باید ضعیف، محدود و بی‌اثر بمانند.
مدارس دینی باید محور تربیت نسل آینده باشند.
هر نوع نگاه علمی، انتقادی و مدرن باید به حاشیه رانده شود یا با برچسب «غربی» و «دسیسه‌گر» سرکوب گردد.

سخنان نوری مبنی بر اینکه «جدا دانستن مکتب و مدرسه دسیسه غرب است»، در حقیقت مقدمه‌ای برای از بین بردن همین تمایز طبیعی و ادغام آموزش در یک قالب واحد است؛ قالبی که در آن دین‌ورزی با ایدئولوژی سیاسی خلط می‌شود و دانش از عرصه تخصصی خود بیرون رانده می‌شود.

همچنین بخوانید: طالبان ساختمان یک مکتب را در پنجشیر منفجر کردند

در افغانستان، مکتب و مدرسه هر دو پایگاه‌های تاریخی‌اند. هیچ‌یک دشمن دیگری نیست. این دو مسیر مکمل‌اند و جامعه‌ای متوازن همان است که دانش دینی و دانش علمی هر دو را در کنار هم رشد دهد. اما طالبان با دشمن‌سازی از مکتب، و با مقدس‌سازی یک‌جانبه مدرسه، در تلاش‌اند ساختار آموزشی کشور را به‌طور کامل به نفع خود مصادره کنند.

این روند خطرناک‌ترین پیامد را دارد: حذف دانش علمی از زندگی نسل آینده.

نتیجه؛ تحریف واقعیت برای توجیه سیاست‌های محدودکننده

ادعای توطئه‌بودن تفکیک مکتب و مدرسه، نه یک تحلیل علمی است و نه یک نگرانی ملی. این ادعا بخشی از یک روایت رسمی است که طالبان برای تثبیت اقتدار خود تولید می‌کنند. در حالی که جهان آموزش را گسترش می‌دهد، طالبان با محدودکردن آن تلاش می‌کنند جامعه‌ای بسازند که تنها در چارچوب دستگاه فکری آنان قابل تعریف باشد. این روند، افغانستان را نه به سمت وحدت، بلکه به سمت انزوای علمی، فکری و اجتماعی سوق می‌دهد.

اگر این سیاست ادامه یابد، کشور نسلی را تجربه خواهد کرد که نه با جهان ارتباط دارد، نه توان رقابت دارد، و نه قادر است افغانستان را از چرخه عقب‌ماندگی بیرون بکشد.

نوشته های مرتبط :