علم، صلح و توسعه؛ سه‌گانه‌ای برای نجات جهان و افغانستان

دسته: تحلیل
نویسنده: ضیا ضیایی
1404/08/19
10:59 ق.ظ
بازدید: 7

پایگاه خبری تحلیلی روایت : در دنیای پرآشوب امروز، که بحران‌های اقلیمی، جنگ‌ها، نابرابری‌ها و بی‌عدالتی‌ها در حال گسترش‌اند، علم می‌تواند چراغی باشد برای عبور از تاریکی. یونسکو با نام‌گذاری دهم نوامبر به عنوان «روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه» در سال ۱۹۹۹، کوشید تا توجه جهانیان را به این حقیقت جلب کند که علم تنها برای پیشرفت تکنولوژیک نیست، بلکه باید در خدمت صلح، عدالت و بهبود کیفیت زندگی بشر قرار گیرد. این روز فرصتی است برای بازاندیشی در نقش علم در ساختن جهانی بهتر، به‌ویژه برای کشورهایی چون افغانستان که هم از صلح محروم مانده‌اند و هم از توسعه علمی.

در دنیای پرآشوب امروز، که بحران‌های اقلیمی، جنگ‌ها، نابرابری‌ها و بی‌عدالتی‌ها در حال گسترش‌اند، علم می‌تواند چراغی باشد برای عبور از تاریکی. یونسکو با نام‌گذاری دهم نوامبر به عنوان «روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه» در سال ۱۹۹۹، کوشید تا توجه جهانیان را به این حقیقت جلب کند که علم تنها برای پیشرفت تکنولوژیک نیست، بلکه باید در خدمت صلح، عدالت و بهبود کیفیت زندگی بشر قرار گیرد. این روز فرصتی است برای بازاندیشی در نقش علم در ساختن جهانی بهتر، به‌ویژه برای کشورهایی چون افغانستان که هم از صلح محروم مانده‌اند و هم از توسعه علمی.

جهان متلاطم، نیازمند صلحی علمی

نام‌گذاری روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه، واکنشی هوشمندانه به واقعیت‌های تلخ جهان معاصر است. جهانی که در آن، علی‌رغم پیشرفت‌های خیره‌کننده علمی در حوزه‌هایی چون پزشکی، انرژی، ارتباطات و فضا، هنوز جنگ، خشونت، فقر و تبعیض بیداد می‌کند. این تناقض تلخ نشان می‌دهد که علم به تنهایی کافی نیست؛ بلکه باید در مسیر صلح و عدالت هدایت شود.

در واقع، علم در بسیاری از حوزه‌ها رشد کرده، اما در زمینه صلح، هنوز بهره‌برداری مؤثری از آن نشده است. فناوری‌های پیشرفته گاه به ابزار جنگ و سلطه بدل شده‌اند، در حالی‌که می‌توانستند به ابزار تفاهم، گفت‌وگو و همزیستی مسالمت‌آمیز تبدیل شوند. جهان امروز بیش از هر زمان دیگری به صلح نیاز دارد، و این صلح بدون مشارکت علم و دانش، پایدار نخواهد بود.

افغانستان؛ قربانی ناآگاهی و غیبت علم

یکی از مهم‌ترین دلایل عقب‌ماندگی افغانستان، نبود زیرساخت‌های علمی و عدم فراگیری آموزش در سطح ملی است. افغانستان ما که دهه‌ها درگیر جنگ، ناامنی و بی‌ثباتی بوده، نتوانسته از ظرفیت‌های علمی برای بازسازی و توسعه بهره‌مند شود. در حالی‌که اگر علم در افغانستان گسترش می‌یافت، هم زمینه توسعه فراهم می‌شد و هم صلح واقعی، نه از طریق سلاح، بلکه از مسیر آگاهی و عدالت اجتماعی، به میان می‌آمد. متاسفانه کار درست در راستای علم آموزی در دهه های گذشته صورت نگرفته و امروز هم که با سلطه رژیم طالبان عملا این مسئله به حاشیه رفته است.

البته، در حالی که علم و آموزش می‌توانند نابرابری‌ها را کاهش دهند، فرصت‌های برابر ایجاد کنند و بستر گفت‌وگو و تفاهم را فراهم سازند. در کشوری مانند افغانستان، که تنوع قومی، زبانی و فرهنگی بالاست، آموزش می‌تواند عامل وحدت باشد، نه تفرقه. اگر نقش علم در تحکیم صلح را جدی بگیریم، می‌توانیم به بازسازی افغانستان از منظر انسانی، اجتماعی و اقتصادی امیدوار باشیم.

دانشگاه‌ها و پژوهشگران؛ کلید توسعه و صلح

در جهان امروز، دانشگاه‌ها و مراکز علمی نقش بی‌بدیلی در توسعه کشورها دارند. از تولید دانش گرفته تا تربیت نیروی انسانی متخصص، از پژوهش‌های کاربردی تا سیاست‌گذاری‌های علمی، همه و همه در گرو نهادهای علمی است. اما متأسفانه در افغانستان، ما هم از قافله علم عقب مانده‌ایم و هم از صلح. این دو، به‌هم‌پیوسته‌اند و نمی‌توان یکی را بدون دیگری محقق ساخت.

از سویی دیگر، نام‌گذاری روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه، خود گواهی است بر این‌که علم باید به صلح منتهی شود. اما در افغانستان، نه تنها علم به صلح نینجامیده، بلکه دانشگاه‌ها و پژوهشگران نیز در حاشیه قرار گرفته‌اند. امروز، در شرایطی که طالبان بر ساختارهای آموزشی سلطه یافته‌اند، نقش دانشگاه‌ها و پژوهشگران مستقل، چه در داخل و چه در خارج از کشور، بیش از پیش اهمیت یافته است. این نخبگان می‌توانند با تولید دانش، تربیت نسل نو و مشارکت در گفتمان‌های علمی، مسیر توسعه و صلح را هموار سازند.

خلاصه سخن این‌که؛ روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه، نه صرفاً یک مناسبت تقویمی، بلکه فراخوانی است برای بازتعریف نقش علم در جهان امروز. برای افغانستان، این روز یادآور فرصتی است که می‌توانستیم داشته باشیم و هنوز هم می‌توانیم آن را بسازیم: کشوری که با تکیه بر علم، به توسعه دست یابد و با گسترش آموزش، صلحی پایدار و عادلانه را تجربه کند. این مسیر، هرچند دشوار، اما ممکن است؛ زیرا کشورهای دیگر نیز این مسیر را طی کرده اند. البته به شرطی که دانشگاه‌ها و پژوهشگران، جایگاه واقعی خود را باز یابند و علم، نه در خدمت قدرت، بلکه در خدمت انسان قرار گیرد.

نوشته های مرتبط :