مار خوش‌خط‌وخال؛ تجربه ما از آمریکا در آیینه‌ی تاریخ معاصر

دسته: تحلیل
نویسنده: تحریریه روایت
1404/01/22
3:38 ب.ظ
بازدید: 20

پایگاه خبری تحلیلی روایت : در روزهایی که دوباره زمزمه‌هایی از مذاکره میان ایران و ایالات متحده آمریکا به گوش می‌رسد و گفته می‌شود این گفت‌وگوها از روز شنبه، ۲۳ فروردین ۱۴۰۴، در کشور عمان آغاز خواهد شد، تحلیل این رویداد از منظر تجربه‌ی تاریخی، بیش از هر زمان دیگری ضرورت می‌یابد. بی‌تردید، مذاکره و گفت‌وگو در روابط بین‌الملل، راه‌حلی مدنی و معقول برای حل منازعات است. بزرگان نیز هشدار داده‌اند که «وقتی گفت‌وگو پایان یابد، جنگ آغاز می‌شود». اما باید توجه داشت که موفقیت مذاکره، مشروط به صداقت و اعتمادپذیری طرفین است.

در روزهایی که دوباره زمزمه‌هایی از مذاکره میان ایران و ایالات متحده آمریکا به گوش می‌رسد و گفته می‌شود این گفت‌وگوها از روز شنبه، ۲۳ فروردین ۱۴۰۴، در کشور عمان آغاز خواهد شد، تحلیل این رویداد از منظر تجربه‌ی تاریخی، بیش از هر زمان دیگری ضرورت می‌یابد.
بی‌تردید، مذاکره و گفت‌وگو در روابط بین‌الملل، راه‌حلی مدنی و معقول برای حل منازعات است. بزرگان نیز هشدار داده‌اند که «وقتی گفت‌وگو پایان یابد، جنگ آغاز می‌شود». اما باید توجه داشت که موفقیت مذاکره، مشروط به صداقت و اعتمادپذیری طرفین است.

آمریکا؛ نه دوست وفادار، نه دشمن راستین

مطابق دیدگاه نیکولو ماکیاولی، شهریار باید یا دوستی وفادار باشد یا دشمنی راستین. اما تجربه تاریخی نشان می‌دهد که آمریکا در این معادله، نه این است و نه آن؛ بلکه بیشتر شبیه «مار خوش‌خط‌وخال» است: ظاهری آراسته، اما باطنی فریبنده و خطرناک.
این ادعا، نتیجه‌ی دو دهه تجربه‌ی مستقیم مردم افغانستان از تعاملات سیاسی، امنیتی و نظامی با آمریکا است. در این بازه، ایالات متحده بارها نشان داده که در لحظات حساس، به‌راحتی از متحدانش عبور کرده و آن‌ها را در میدان تنها گذاشته است.

دو سند خیانت؛ از پیمان امنیتی تا معاهده دوحه

۱. پیمان امنیتی ۲۰۱۴: در سال ۲۰۱۴، افغانستان و آمریکا توافق‌نامه‌ی امنیتی‌ای امضا کردند که از سوی برخی نخبگان سیاسی، به‌عنوان تضمین استراتژیک برای ثبات افغانستان تبلیغ شد. اما این امید دیری نپایید. آمریکا در سال‌های بعد، بدون توجه به این پیمان، توافقی جداگانه با طالبان در دوحه امضا کرد؛ توافقی که بستر سقوط حکومت افغانستان و بازگشت طالبان به قدرت را فراهم آورد.

همچنین بخوانید: اسلام ستیزی در افغانستان (1)

۲. خلع سلاح متحدان قدیمی: پس از اشغال افغانستان در سال ۲۰۰۱، نیروهای جبهه شمال، به‌عنوان متحدان کلیدی آمریکا، نقش مؤثری در شکست طالبان ایفا کردند. اما پس از پیروزی، نه‌تنها به‌عنوان شریک سیاسی به آن‌ها نگاه نشد، بلکه در چارچوب برنامه‌هایی چون DDR و DIAG، خلع سلاح شدند. در ادامه نیز، موجی از ترورهای هدفمند، جان بسیاری از فرماندهان ائتلاف شمال را گرفت.

معامله‌ی بشقاب عدس؛ استراتژی تکراری واشنگتن

سیاست خارجی آمریکا در برابر کشورهای ضعیف‌تر، اغلب مبتنی بر استراتژی‌ای است که می‌توان آن را «معامله‌ی بشقاب عدس» نامید؛ اصطلاحی برگرفته از داستانی در تورات، که در آن، «عیصو» حق نخست‌زادگی خود را در برابر یک بشقاب عدس به برادرش «یعقوب» واگذار می‌کند.
در این نوع معامله، طرف مقابل با وعده‌های فریبنده‌ و امتیازات اندک، تشویق می‌شود تا امتیازات بزرگ و حیاتی خود را واگذار کند. آمریکا نیز غالباً در مذاکرات، چنین رویکردی را اتخاذ می‌کند: طرف مقابل باید از توان دفاعی، استقلال تصمیم‌گیری و حاکمیت خود دست بکشد، تا در مقابل، وعده‌هایی مبهم و بدون ضمانت اجرایی دریافت کند.

تاریخ تکرار می‌شود، اگر نیاموزیم

نگاهی به سرنوشت افغانستان و لیبی، نشان می‌دهد که در لحظه‌ی خطر، این کشورها نه ابزار دفاعی لازم را در اختیار داشتند و نه آمریکا در کنارشان ایستاد. نتیجه، سقوط، هرج‌ومرج و بازگشت به نقطه‌ی صفر بود.
اکنون که بار دیگر صحبت از مذاکره با آمریکا مطرح شده است، لازم است عبرت‌های تاریخی را فراموش نکنیم. اعتماد به ظاهری فریبنده، بدون ضمانت‌های اجرایی و شناخت دقیق از نیت‌های پنهان، ممکن است بهای سنگینی برای ملت‌ها به همراه داشته باشد.

همچنین بخوانید: رودکی‌خوانی امام علی رحمان و پزشکیان؛ پیامدهای فارسی‌ستیزی برای افغانستان

نوشته های مرتبط :