یک قرن جدال جنسیتی در افغانستان

دسته: تحلیل
نویسنده: حکیم حکمت
2024/11/25
12:14 ب.ظ
بازدید: 7

پایگاه خبری تحلیلی روایت : ملیس روتون، نویسندة انگلیسی، در پژوهشی که زیر عنوان “بنیادگرایی” انجام داده و توسط بیژن اشتری، مترجم ایرانی، به فارسی نیز ترجمه شده است، بی‌ثباتی‌های سیاسی را که از آغاز سده بیستم دامن‌گیر افغانستان شده است، “جنگ جنسیتی” می‌نامد. جنگ جنسیتی، یعنی جنگی که بر محور مسایل بانوان و نهضت آزادی زنان می‌چرخیده است. این جنگ در افغانستان از هنگام نهضت تجددخواهی امانی آغاز شد. امان‌الله خان به عنوان یک شاه تجددخواه در افغانستان وقتی به قدرت رسید، یک سری اصلاحات را در ساختار اجتماعی کشور روی دست گرفت که اهم آن‌ها عطف توجه به آزادی‌های بانوان بود.

امروز (25 نوامبر) روز جهانی منع خشونت علیه زنان است. در این روز بهتر است یادآوری کنیم از یک قرن تلاش زنان افغانستان برای آزادی و دست‌یابی به حقوق انسانی شان.
ملیس روتون، نویسندة انگلیسی، در پژوهشی که زیر عنوان “بنیادگرایی” انجام داده و توسط بیژن اشتری، مترجم ایرانی، به فارسی نیز ترجمه شده است، بی‌ثباتی‌های سیاسی را که از آغاز سده بیستم دامن‌گیر افغانستان شده است، “جنگ جنسیتی” می‌نامد. جنگ جنسیتی، یعنی جنگی که بر محور مسایل بانوان و نهضت آزادی زنان می‌چرخیده است. این جنگ در افغانستان از هنگام نهضت تجددخواهی امانی آغاز شد. امان‌الله خان به عنوان یک شاه تجددخواه در افغانستان وقتی به قدرت رسید، یک سری اصلاحات را در ساختار اجتماعی کشور روی دست گرفت که اهم آن‌ها عطف توجه به آزادی‌های بانوان بود.
شورش‌های روستایی که علیه امان‌الله خان راه افتاد، با این بهانه توجیه می‌شد که حکومت امانی در پی ترویج فحشا در میان بانوان کشور است. شورشیان تصاویر نیمه‌برهنه منسوب به ملکه ثریا، همسر شاه امان‌الله، را در میان روستاییان پخش می‌کردند تا آن‌ها را علیه تجددخواهی امانی تحریک کنند. یکی از مطالبات مهم شورشیان از امان‌الله خان بستن درِ مکاتب/مدارس زنانه بود. آن‌ها همچنان مخالف برداشتن روسری از سر بانوان بودند و آن را ترویج فحشا می‌خواندند.
هم‌چنان در جنگ‌هایی که علیه حاکمیت حزب دموکراتیک خلق آغاز شد، مسایل بانوان در محوریت قرار داشتند. یکی از فرمان‌های رهبران حزب دموکراتیک خلق که باعث خشم مردم گردید، تغییرهایی در قانون خانواده بود. این حزب فرمانی را صادر کرد که بر بنیاد آن مقدار جهیزیه محدود شد. آن‌ها هم‌چنان کورس‌های سوادآموزی برای بانوان ایجاد کردند و حتی در تشکیل کابینه حکومت چند کرسی را به بانوان نیز سپردند. تغییر قانون خانواده، ایجاد کورس‌های سوادآموزی و عطف توجه به مسایل بانوان در حکومت حزب دمکراتیک خلق، خشم روستاییان را برانگیخت و دست به مخالفت‌های مسلحانه زدند.
بر بنیاد پژوهش ملیس روتون، گفته می‌شود در این دوره در کندهار بانوان سوادآموز به قتل رسیدند و “دست کم در دو مورد مردان افغان همه زنان خانواده‌های خود را کشتند تا مبادا این زنان باعث بی‌آبرویی آنان شوند.”
در شورش‌هایی که در بیست سال گذشته طالبان در افغانستان رهبری می‌کردند، نیز مسایل زنان در محوریت قرار داشت. طالبان یکی از زن‌ستیزترین گروه‌های افراطی در افغانستان هستند. در زیر چتر حکومت طالبان، زنان حق کار در بیرون از منزل را ندارند، درندارند و از رفتن به مکاتب/مدارس محروم شده اند.
فروکاست زن به تن
اگرچه در جهان اسلام قرائت‌های عارفانه‌ای در گذشته وجود داشته که زن را تنها به تن‌اش فرونمی‌کاسته است، اما خوانش‌هایی نیز وجود داشته که فقط از زن تنانگی‌اش را برجسته می‌ساخته است. مثلا صدرالمتالهین ملاصدرای شیرازی، فیلسوف معروف مسلمان، زنان را دارای روح انسانی نمی‌دانسته است.
طالبان و سایر گروه‌های افراطی در جهان اسلام، بیش‌تر از چنین دیدگاه‌های زن‌ستیزانه متاثر هستند. این گروه‌ها زن را در تن‌شان خلاصه می‌کنند. به همین خاطر در قاموس آن‌ها، آزادی زنان نام دیگری آزادی تن شان است. آزادی تن، یعنی لگام‌گسیختگی جنسی و آزادی زنا و فحشا.
چنین نگاهی به زنان اما در تناقض با قرآن عظیم‌الشان قرار دارد. قرآن عظیم‌الشان روح مساوات طلبانه حاکم است و کتاب مقدس مسلمانان، از زنانی یاد می‌کند که رهبری معنوی و سیاسی جامعه را به عهده داشته‌اند و به وجه احسن مدیریت کرده‌اند.
نگاه‌های زن‌ستیزانه‌ی گروه‌های تندرو اما برخاسته از فرهنگ جوامع قبایلی و احادیثی است که در ادوار بعدی جعل شده است.

همچنین بخوانید: اشدالحق، برادر حامدالحق به‌عنوان معاون مدرسه حقانیه تعیین شد

نوشته های مرتبط :