از نگاه قرآن و سنت بر اساس فهم اهل‌سنت، زندگی دنیا نه بی‌هدف است و نه مقصد نهایی؛ بلکه میدان امتحان، فرصت بندگی و مقدمهٔ زندگی جاودانهٔ آخرت است.
۱. زندگی، امتحان الهی است؛
الله متعال می‌فرماید:
﴿الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا﴾؛ «همان کسی که مرگ و زندگی را آفرید تا شما را بیازماید که کدام‌یک نیکوکارتر هستید.»؛ (ملک: ۲)
از این‌رو، معیار موفقیت در زندگی صرفاً ثروت، شهرت، مقام یا آسایش نیست؛ بلکه کیفیت عمل و بندگی انسان است.
۲. هدف اصلی زندگی، عبادت خداست؛
قرآن می‌فرماید:
﴿وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ﴾؛ «جن و انسان را نیافریدم مگر برای اینکه مرا عبادت کنند.»؛ (ذاریات: ۵۶)
در فهم اهل‌سنت، عبادت تنها نماز و روزه نیست؛ بلکه هر کار مشروعی که با نیت درست و در چارچوب شریعت انجام شود، می‌تواند عبادت باشد؛ مانند کسب حلال، خدمت به خانواده، کمک به مردم و طلب علم.
۳. دنیا جای ماندن نیست؛
رسول الله صل‌الله‌علیه‌وسلم، فرمود:
«كُنْ فِي الدُّنْيَا كَأَنَّكَ غَرِيبٌ أَوْ عَابِرُ سَبِيلٍ»؛ «در دنیا چنان باش که گویی غریبی یا مسافری در راه.»؛ (صحیح بخاری، 6416)
این حدیث به معنای ترک دنیا و مسئولیت‌های آن نیست؛ بلکه یعنی انسان دنیا را مقصد نهایی خود قرار ندهد.
۴. زندگی دنیا با وجود ارزش‌هایش، فانی است
الله متعال می‌فرماید:
﴿اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ﴾؛ «بدانید که زندگی دنیا بازی و سرگرمی و آرایش و فخرفروشی میان شما و افزون‌طلبی در اموال و فرزندان است.»؛ (حدید: ۲۰)
قرآن در ادامه می‌فرماید:
﴿وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ﴾؛ «و زندگی دنیا جز کالای فریبنده نیست.»؛ (آل‌عمران: ۱۸۵)
۵. اما اسلام دنیا را کاملاً نفی نمی‌کند؛
قرآن می‌فرماید:
﴿وَلَا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا﴾؛ «و بهرهٔ خود را از دنیا فراموش مکن.» (قصص: ۷۷)
پس نگاه اهل‌سنت، دنیاگریزی مطلق نیست؛ بلکه نگاه درست، استفاده از دنیا برای رسیدن به رضایت الله و آخرت است.
۶. معیار زندگی موفق، تقواست؛
الله متعال می‌فرماید:
﴿إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ﴾؛ «همانا گرامی‌ترین شما نزد الله، پرهیزکارترین شماست.»؛ (حجرات: ۱۳)
بنابراین، ارزش انسان در نگاه قرآن با تقوا، ایمان و عمل صالح سنجیده می‌شود، نه با ثروت و جایگاه اجتماعی.
۷. سختی‌های زندگی نیز بخشی از امتحان‌اند؛
الله متعال می‌فرماید:
﴿وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ}؛ «قطعاً شما را با چیزی از ترس و گرسنگی و کاهش اموال و جان‌ها و محصولات می‌آزماییم؛ و شکیبایان را بشارت ده.»؛ (بقره: ۱۵۵)
از این نگاه، سختی الزاماً نشانهٔ رهاشدن انسان از سوی خدا نیست؛ گاهی میدان رشد، صبر، توبه و بازگشت به الله است.
جان سخن اینکه؛
اگر بخواهیم نگاه قرآن و سنت را در یک جمله خلاصه کنیم:
زندگی دنیا، سفری کوتاه و امتحانی الهی است؛ انسان برای عبادت و آبادانی زمین با خیر و عدالت آفریده شده، از نعمت‌های حلال دنیا بهره می‌گیرد، در برابر سختی‌ها صبر می‌کند، در برابر نعمت‌ها شکر می‌ورزد و مقصد نهایی خود را رضایت الله و نجات در آخرت قرار می‌دهد.
و قرآن این حقیقت را بسیار روشن بیان کرده است:
> ﴿وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا﴾؛ «با آنچه الله به تو داده، سرای آخرت را بجوی و بهره‌ات را از دنیا فراموش مکن.»؛ (قصص: ۷۷)
این آیه شاید جامع‌ترین تصویر از تعادل میان دنیا و آخرت در نگاه اسلامی باشد.
ــــــــــــــــــــــــــــــ
منابع:
* قرآن
* صحیح بخاری
