طالبان و القاعده؛ پیوندی که زیر نقاب انکار هنوز زنده مانده است

دسته: تحلیل
نویسنده: شهرام خراسانی
1405/01/31
9:52 ق.ظ
بازدید: 5

پایگاه خبری تحلیلی روایت : گزارش تازه‌ی سارا آدامز بار دیگر پرده از واقعیتی برداشت که سال‌هاست در سایه‌ی انکار و مصلحت‌های سیاسی پنهان نگه‌داشته شده است: پیوند طالبان با شبکه‌ی القاعده نه‌تنها قطع نشده، بلکه در اشکال تازه و پیچیده‌تری ادامه دارد. اشاره به دیدارهای گهگاهی سخنگوی طالبان با اعضای خانواده‌ی اسامه بن‌لادن، در کنار گزارش‌های تحقیقی بین‌المللی درباره‌ی روابط نزدیک دست‌کم ۵۵ مقام طالبان با القاعده، نشان می‌دهد که این رابطه نه یک ادعا، بلکه یک واقعیت مستند است. با این‌همه، طالبان همچنان بر طبل انکار می‌کوبند و جهان نیز یا این انکار را پذیرفته، یا در برابر آن سکوتی معنادار اختیار کرده است.

گزارش تازه‌ی سارا آدامز بار دیگر پرده از واقعیتی برداشت که سال‌هاست در سایه‌ی انکار و مصلحت‌های سیاسی پنهان نگه‌داشته شده است: پیوند طالبان با شبکه‌ی القاعده نه‌تنها قطع نشده، بلکه در اشکال تازه و پیچیده‌تری ادامه دارد. اشاره به دیدارهای گهگاهی سخنگوی طالبان با اعضای خانواده‌ی اسامه بن‌لادن، در کنار گزارش‌های تحقیقی بین‌المللی درباره‌ی روابط نزدیک دست‌کم ۵۵ مقام طالبان با القاعده، نشان می‌دهد که این رابطه نه یک ادعا، بلکه یک واقعیت مستند است. با این‌همه، طالبان همچنان بر طبل انکار می‌کوبند و جهان نیز یا این انکار را پذیرفته، یا در برابر آن سکوتی معنادار اختیار کرده است. آیا هرگز امکان این قطع رابطه با توجه به پیشینه‌ای این دو گروه وجود داشته است؟ جهان چرا با وجود مستند شدن رابطه‌ای این دو گروه تروریستی خطرناک در برابر آنها سکوت کرده است؟

در این یادداشت کوتاه به سراغ پاسخ این دو پرسش رفته‌ایم.

ادامه‌ی پیوندی که هرگز گسسته نشد

برای درک ماهیت این رابطه، باید به پیشینه‌ی آن بازگشت. طالبان و القاعده از آغاز، نه صرفاً دو گروه هم‌پیمان، بلکه دو جریان هم‌ریشه با اهداف و ایدئولوژی‌های همسو بوده‌اند. از میزبانی اسامه بن‌لادن در دهه‌ی نود تا همکاری‌های عملیاتی پیش از حملات حملات ۱۱ سپتامبر، این دو گروه رابطه‌ای عمیق و استراتژیک داشته‌اند. این پیوند، با سقوط رژیم طالبان در سال ۲۰۰۱ نیز از میان نرفت، بلکه به‌صورت شبکه‌ای زیرزمینی و انعطاف‌پذیر ادامه یافت.

پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، انتظار می‌رفت که تحت فشارهای بین‌المللی، این گروه دست‌کم به‌صورت ظاهری فاصله‌ای با القاعده ایجاد کند. اما شواهد خلاف این را نشان می‌دهد. کشته‌شدن ایمن الظواهری در قلب کابل، نه‌تنها حضور القاعده در افغانستان را تأیید کرد، بلکه نشان داد که این شبکه در امن‌ترین نقاط تحت کنترل طالبان فعالیت دارد. چنین واقعیتی، ادعای طالبان مبنی بر قطع رابطه با القاعده را به‌طور جدی زیر سؤال می‌برد.

در سطح ساختاری نیز، گزارش‌ها حاکی از آن است که بسیاری از فرماندهان و مقامات طالبان روابط خانوادگی، ایدئولوژیک و عملیاتی با اعضای القاعده دارند. این روابط، صرفاً همکاری‌های مقطعی نیست، بلکه نوعی هم‌زیستی استراتژیک است که در آن، القاعده از حمایت و پناه طالبان بهره می‌برد و در مقابل، طالبان از تجربه، شبکه و مشروعیت جهادی القاعده استفاده می‌کنند.

نکته‌ی مهم‌تر، ماهیت ایدئولوژیک این پیوند است. هر دو گروه، جهان‌بینی مشترکی دارند که بر بنیاد تفسیر افراطی از دین و دشمنی با نظم بین‌المللی شکل گرفته است. چنین اشتراک عمیقی، امکان «قطع رابطه» را عملاً غیرممکن می‌سازد. این‌جا دیگر صحبت از یک اتحاد سیاسی نیست که بتوان آن را با فشار یا توافق از میان برد؛ بلکه با یک هم‌پوشانی فکری و هویتی روبه‌رو هستیم.

در این میان، سکوت یا واکنش‌های حداقلی جامعه‌ی جهانی نیز قابل تأمل است. آیا جهان واقعاً فریب وعده‌های طالبان را خورده است، یا اینکه ملاحظات ژئوپولیتیکی و خستگی از جنگ، باعث شده تا این واقعیت نادیده گرفته شود؟ در هر دو حالت، نتیجه یکسان است: تقویت موقعیت طالبان و فراهم‌شدن فضای امن برای فعالیت شبکه‌های تروریستی در افغانستان.

پایان سخن اینکه؛

آن‌چه امروز در افغانستان جریان دارد، صرفاً بازگشت یک گروه به قدرت نیست، بلکه احیای یک اکوسیستم تروریستی است که در آن طالبان و القاعده به‌عنوان دو ضلع اصلی عمل می‌کنند. انکار این واقعیت، چه از سوی طالبان و چه از سوی برخی بازیگران بین‌المللی، تغییری در ماهیت آن ایجاد نمی‌کند. رابطه‌ی این دو گروه، ریشه‌دارتر و پیچیده‌تر از آن است که با بیانیه‌های سیاسی قطع شود. تا زمانی که این پیوند به‌طور جدی و عملی مورد توجه و اقدام قرار نگیرد، افغانستان همچنان در معرض تبدیل‌شدن به کانون تهدیدات تروریستی جهانی باقی خواهد ماند؛ واقعیتی که نه‌تنها برای مردم افغانستان، بلکه برای امنیت منطقه و جهان پیامدهای سنگینی در پی خواهد داشت.

نوشته های مرتبط :