روز گذشته در ایران، شانزدهم آذر/قوس، روز دانشجو با حضور گسترده مقامات این کشور و دانشجویان گرامی داشته شد. در کنار دانشجویان ایرانی، هزاران دانشجوی افغانستانی نیز در دانشگاههای ایران مشغول تحصیلاند؛ جوانانی که با وجود مشکلات اقتصادی در افغانستان، دشواریهای خانوادگی و محدودیتهای اجتماعی، توانستهاند مسیر آموزش عالی را در ایران ادامه دهند. این سختکوشی، در شرایطی که در افغانستان زیر سلطه طالبان دانشگاهها و مکاتب به روی دختران تعطیلاند، معنای ویژهای دارد و نشان میدهد که دانشجویان افغانستانی حتی در غربت نیز چراغ آموزش را روشن نگه داشتهاند.
دانشجویان افغانستانی در ایران؛ نماد سختکوشی و امید
امروز هزاران دانشجوی افغانستانی در دانشگاههای ایران مشغول تحصیلاند. بسیاری از آنان از خانوادههایی آمدهاند که با مشکلات اقتصادی و اجتماعی دستوپنجه نرم میکنند. هزینههای تحصیل، دوری از خانواده و فشارهای مهاجرت، موانعی جدی در برابر آنان است. با این حال، این دانشجویان با پشتکار و تلاش، توانستهاند جایگاه علمی خود را در ایران تثبیت کنند و به نماد سختکوشی و امید بدل شوند.
این حضور گسترده، نشاندهنده عطش آموزش در میان جوانان افغانستانی است؛ عطشی که حتی مرزها و دشواریهای مهاجرت نتوانسته آن را خاموش کند. آنان با تلاش خود ثابت کردهاند که دانشجو بودن تنها یک موقعیت تحصیلی نیست، بلکه یک رسالت اجتماعی و فرهنگی است.
یعنی آنان در کنار ده ها مشکلات و از همه مهمتر سلطه طالبان و بحران ناامیدی، اما امیدشان را از دست نداده اند و به اندوخته های علمی شان می افزایند.
عدم ارجگذاری به دانشجویان در افغانستان؛ نشانهای از بحران آموزشی
در حالیکه دانشجویان افغانستانی در ایران و کشورهای دیگر با وجود همه دشواریها به تحصیل ادامه میدهند، در داخل افغانستان وضعیت کاملاً متفاوت است. پس از تسلط طالبان، نه تنها روز دانشجو تجلیل نمیشود بلکه اساساً دانشگاهها و مکاتب به روی بخش بزرگ از جامعه یعنی دختران بسته شده و تعطیلاند. این بیتوجهی به دانشجویان، یکی از نشانههای عمیق بحران آموزشی در کشور است.
دانشجویان افغانستان در سالهای جمهوریت، هرچند کمرنگ، می توانستند روز جهانی دانشجو را در دانشگاهها گرامی بدارند و از آن بهعنوان فرصتی برای طرح مطالبات علمی و اجتماعی استفاده کنند. اما اکنون، با بستهشدن دروازههای دانشگاهها و مکاتب دخترانه، دانشجویانی زیادی نه تنها از حق آموزش محروماند بلکه از حق دیدهشدن و شنیدهشدن نیز بیبهره ماندهاند.
رسالت دانشجویان در شرایط فعلی و سلطه طالبان
دانشجو در هر جامعهای، فراتر از نقش آموزشی، حامل رسالت اجتماعی و فرهنگی است. در افغانستان امروز، این رسالت بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. هرچند طالبان با تعطیلی دانشگاهها و مکاتب بر ردی دختران، عملاً راه آموزش رسمی را برای بخشی از جامعه مسدود کردهاند، اما دانشجویان حداقل امیدشان را از دست دهند زیرا این وضعیت قطعا به پایان خواهد رسید.
البته رسالت دانشجویان امروز، تنها در کلاس درس خلاصه نمیشود؛ بلکه در دفاع از حق آموزش، در حفظ روحیه پرسشگری و در ایستادگی در برابر تحجر و محدودیتها معنا پیدا میکند.
چرا دانشجویان رسالت دارند؟
دانشجویان به دلیل موقعیت ویژهای که در جامعه دارند، همواره بهعنوان نیروی پیشرو شناخته میشوند. آنان جوان، آگاه و پرسشگرند و ظرفیت بالایی برای تغییر اجتماعی دارند. در ایران، روز دانشجو یادآور همین رسالت است؛ سه دانشجوی دانشگاه تهران در سال ۱۳۳۲ جان خود را در راه اعتراض به سیاستهای وقت فدا کردند و نامشان به نماد مقاومت بدل شد. در سطح جهانی نیز، روز ۱۷ نوامبر به یاد ژان اوپلتال و دانشجویان پراگ، نماد مبارزه علیه استبداد و نازیسم شد.
در افغانستان امروز، دانشجویان اگرچه با محدودیتهای شدید مواجهاند، اما رسالت آنان همچنان پابرجاست. رسالت دانشجو، دفاع از حقیقت و آزادی است؛ حتی اگر دانشگاهها بسته باشند، حتی اگر تجلیل روز دانشجو ممنوع باشد. این رسالت تاریخی، دانشجویان را به نیرویی بدل میکند که میتواند آینده کشور را رقم بزند.
بنابر این؛ دانشجویان افغانستانی در ایران با وجود دشواریهای اقتصادی و اجتماعی، توانستهاند مسیر آموزش را ادامه دهند و به نماد سختکوشی بدل شوند. اما در افغانستان، زیر سلطه طالبان، نه تنها این روز فراموش شده بلکه اساساً آموزش و تحصیل به محاق رفته است. با این حال، رسالت دانشجویان همچنان پابرجاست؛ رسالتی که آنان را به نیرویی پیشرو در دفاع از آزادی و حقیقت بدل میکند.
