جمعیت اسلامی؛ آزمون سخت اتحاد و بقا

دسته: تحلیل
نویسنده: آرش پیمان
1404/06/17
5:34 ب.ظ
بازدید: 26

پایگاه خبری تحلیلی روایت : اعلامیه‌ی تازه‌ی شورای عالی تصمیم‌گیری جمعیت اسلامی افغانستان، بازتابی است از تلاش‌های این حزب ریشه‌دار برای بازتعریف جایگاه خود در معادلات سیاسی کشور. جمعیت اسلامی که در تاریخ معاصر افغانستان به‌عنوان یکی از تأثیرگذارترین جریان‌های سیاسی شناخته می‌شود، اکنون در شرایطی قرار دارد که هم میراث بزرگ مقاومت را بر دوش می‌کشد و هم با چالش‌های پیچیده‌ی درونی و بیرونی دست‌وپنجه نرم می‌کند.

اعلامیه‌ی تازه‌ی شورای عالی تصمیم‌گیری جمعیت اسلامی افغانستان، بازتابی است از تلاش‌های این حزب ریشه‌دار برای بازتعریف جایگاه خود در معادلات سیاسی کشور. جمعیت اسلامی که در تاریخ معاصر افغانستان به‌عنوان یکی از تأثیرگذارترین جریان‌های سیاسی شناخته می‌شود، اکنون در شرایطی قرار دارد که هم میراث بزرگ مقاومت را بر دوش می‌کشد و هم با چالش‌های پیچیده‌ی درونی و بیرونی دست‌وپنجه نرم می‌کند.

در متن اعلامیه، بر ادامه‌ی راه رهبران تاریخی جمعیت، به‌ویژه احمدشاه مسعود و استاد برهان‌الدین ربانی، تأکید شده و اتحاد داخلی به‌عنوان «کلید عبور از بحران» معرفی گردیده است. این یادآوری بی‌دلیل نیست. جمعیت اسلامی در گذشته توانست با بسیج گسترده‌ی مردمی، نیرویی تعیین‌کننده در جهاد علیه اشغال شوروی و بعدتر در مقاومت علیه طالبان باشد. اما امروز شرایط به‌گونه‌ای است که این حزب با ازهم‌گسیختگی تشکیلاتی، رقابت‌های شخصی و چندپارگی در رهبری مواجه است؛ مسائلی که نه‌تنها توان آن را کاهش داده، بلکه اعتبار تاریخی‌اش را نیز زیر سایه برده است.

اعلامیه‌ی اخیر از تشکیل یک «چتر سیاسی واحد» علیه طالبان سخن می‌گوید. این ایده در ظاهر می‌تواند به‌عنوان راهی برای انسجام اپوزیسیون و ایجاد بدیل سیاسی مطرح باشد. اما تجربه نشان داده که شعار اتحاد بدون سازوکار عملی و بدون کنار گذاشتن منافع شخصی رهبران، راه به جایی نمی‌برد. جمعیت اسلامی اگر واقعاً قصد دارد دوباره به بازیگر اصلی در صحنه‌ی سیاسی افغانستان تبدیل شود، باید فراتر از بیانیه‌نویسی حرکت کند و گام‌های عملی برای بازسازی تشکیلاتی و ترمیم اعتماد عمومی بردارد.

از سوی دیگر، تأکید بر نقش جوانان و زنان در اعلامیه، نشان‌دهنده‌ی درک بخشی از واقعیت‌های جدید جامعه افغانستان است. نسلی تازه در حال شکل‌گیری است که تجربه‌ی مستقیم جهاد و مقاومت سنتی را ندارد، اما با دنیای رسانه، شبکه‌های اجتماعی و سیاست مدرن آشناست. اگر جمعیت اسلامی بتواند این نسل را وارد ساختار خود کند، شاید بتواند بخشی از سرمایه‌ی اجتماعی ازدست‌رفته‌اش را بازیابد. در غیر آن، این تأکید نیز در حد شعار باقی خواهد ماند.

همچنین بخوانید: طالبان می‌گوید چین موضوع گشایش بندر واخان بدخشان را بررسی می‌کند

چالش بیرونی جمعیت، حضور و سلطه‌ی طالبان است. طالبان نه‌تنها ساختارهای قدرت را در دست دارند، بلکه هرگونه فعالیت سیاسی مستقل و آزاد را به‌شدت محدود کرده‌اند. در چنین شرایطی، سخن گفتن از مبارزه‌ی سیاسی و مدنی علیه طالبان بدون داشتن برنامه‌ی روشن، بیش‌تر به آرزو شبیه است تا استراتژی. آنچه جمعیت اسلامی به آن نیاز دارد، یک نقشه‌ی راه دقیق، عملی و هماهنگ با دیگر نیروهای مخالف طالبان است.

در نهایت، جمعیت اسلامی در برابر یک آزمون تاریخی ایستاده است: آیا این حزب می‌تواند با عبور از اختلافات درونی، بازسازی ساختاری و ایجاد اتحاد واقعی، دوباره به‌عنوان یک نیروی سیاسی اثرگذار مطرح شود؟ یا همچنان در گرداب رقابت‌های شخصی و محله‌گرایی غرق خواهد ماند و میراث پرافتخار گذشته‌اش را بیش از پیش از دست خواهد داد؟

پاسخ به این پرسش، آینده‌ی جمعیت اسلامی و حتی بخشی از آینده‌ی سیاست افغانستان را رقم خواهد زد. زیرا اگر این حزب، به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین جریان‌های سیاسی کشور، نتواند خود را بازسازی کند، بعید است اپوزیسیون افغانستان بتواند در برابر طالبان بدیل جدی و منسجم ارائه دهد. اما اگر جمعیت از این آزمون سربلند بیرون آید، می‌تواند دوباره نقشی تعیین‌کننده در روند تحولات ایفا کند.

در شرایط کنونی، افغانستان بیش از هر زمان دیگری به اتحاد، همبستگی و اعتماد میان نیروهای سیاسی نیاز دارد. جمعیت اسلامی اگر می‌خواهد همچنان پرچم‌دار مقاومت و عدالت باشد، باید از گذشته بیاموزد و با نگاهی واقع‌بینانه، آینده را بسازد.

نوشته های مرتبط :