چرا نشست مخالفان سیاسی طالبان در پاکستان به تعویق افتاد؟

دسته: تحلیل
نویسنده: عبدالله دانش
2025/08/23
10:10 ق.ظ
بازدید: 31

پایگاه خبری تحلیلی روایت : قرار بود برای نخستین بار نشست بزرگی با اشتراک گروهی از سیاست‌مداران، فعالان مدنی و حقوق زن افغانستانی در روزهای ۲۵ و ۲۶ ماه جاری میلادی در اسلام‌آباد برگزار شود. نشستی که برای این چهره های مخالفان سیاسی طالبان فرصت میداد تا دور هم جمع شوند و درباره آینده کشور شان و حقوق سیاسی مردم خود گفت‌وگو کنند. اما این نشست از همان آغاز جنجالی و با واکنش‌های تند و شدید مواجه شد، تا این‌که ناوقت‌های روز جمعه منابع معتبر از میان دعوت شده ها از تعویق این نشست خبر دادند. هرچند بیرون قضیه نشان می‌دهد که نشست به دلیل مشکل صدور ویزا برای اشتراک ‌کنندگان به تعویق افتاده است، اما گمان می‌کنم واقعیت پیچیده‌تر و عمیق‌تر از این است.

قرار بود برای نخستین بار نشست بزرگی با اشتراک گروهی از سیاست‌مداران، فعالان مدنی و حقوق زن افغانستانی در روزهای ۲۵ و ۲۶ ماه جاری میلادی در اسلام‌آباد برگزار شود. نشستی که برای این چهره های مخالفان سیاسی طالبان فرصت میداد تا دور هم جمع شوند و درباره آینده کشور شان و حقوق سیاسی مردم خود گفت‌وگو کنند. اما این نشست از همان آغاز جنجالی و با واکنش‌های تند و شدید مواجه شد، تا این‌که ناوقت‌های روز جمعه منابع معتبر از میان دعوت شده ها از تعویق این نشست خبر دادند. هرچند بیرون قضیه نشان می‌دهد که نشست به دلیل مشکل صدور ویزا برای اشتراک ‌کنندگان به تعویق افتاده است، اما گمان می‌کنم واقعیت پیچیده‌تر و عمیق‌تر از این است.

از آغاز سر و سامان دادن این نشست، طالبان و زلمی خلیل‌زاد حامی آمریکایی این گروه سخت نگران شده و دست به کار شدند. طالبان به‌شدت حساس‌ و نگران که مبادا صدای دیگری جز صدای خودشان شنیده شود. برای این گروه، هر حرکت سیاسی مخالف می‌تواند به‌نوعی شکستن انحصار قدرت تعبیر شود. به همین خاطر طالبان برای تخریب این نشست، تعدادی از چهره‌های دعوت‌شده در داخل کشور را تهدید کرده و برخی را با فشار مستقیم و گفت‌وگو و تطمیع منصرف کردند. طالبان می‌خواستند پیام بدهند که اجازه نمی‌دهند در هیچ کجای دنیا بدیل سیاسی آن‌ها شکل بگیرد.

از سوی دیگر، در بیرون از افغانستان، زلمی خلیلزاد، نماینده پیشین آمریکا در امور افغانستان، به‌شدت در برابر این نشست موضع گرفت. او گفت که نشست اسلام‌آباد «تحریک‌آمیز و غیرمسوولانه» است و اسلام‌آباد با میزبانی چنین گردهمایی‌ای در حال تکرار اشتباه‌ها گذشته‌ می‌باشد. خلیلزاد به نقش سازمان استخبارات پاکستان (ISI) اشاره کرد و هشدار داد که مخالفان طالبان نباید بگذارند مهر ISI بر پیشانی‌شان بخورد. این موضع‌گیری تند، فضای نشست را زیر سایه‌ سنگین برد. بسیاری از کشورهای منطقه و حتا قدرت‌های غربی به این پیام گوش دادند و احساس کردند که نشست می‌تواند هزینه‌های دیپلماتیک داشته باشد.

پاکستان خود در موقعیتی بسیار پیچیده قرار گرفته است. از یک‌سو، اسلام‌آباد سال‌هاست با طالبان روابط نزدیک داشته، اما در سال‌های پسین طالبان در همکاری با پاکستان به‌ویژه در موضوع گروه تحریک طالبان پاکستان کوتاهی کرده‌اند. برای همین برخی تحلیلگران گفتند که پاکستان با برگزاری این نشست می‌خواهد به طالبان فشار وارد کند و نشان بدهد که اگر همکاری نکنند، اسلام‌آباد می‌تواند به مخالفان میدان بدهد. از طرف دیگر، پاکستان نمی‌خواست رابطه‌اش با طالبان کاملن خطشه دار شود، زیرا این رابطه برای امنیت مرزها و سیاست منطقه‌ای‌ این کشور حیاتی است. چین و حتا برخی کشورهای دیگر هم به پاکستان هشدار داده‌اند که در برابر طالبان دست به اقدام‌های تحریک‌آمیز نزند.

در چنین شرایطی، اعلام «مشکل ویزا» بهترین راه برای وقت‌کشی بود. در واقع مشکل ویزا در نشست‌های این‌چنینی معمولن با تماس‌های دیپلماتیک سریع حل می‌شود، اما این‌بار تعویق بیش از آنکه مسئله اداری باشد، نوعی عقب‌نشینی حساب‌شده بود. پاکستان با این بهانه زمان خرید تا ببیند فشارهای طالبان و خلیلزاد در روزها و هفته‌های آینده تا چه حد جدی است.

اگر نشست در آینده نزدیک برگزار شود، احتمال دارد طالبان واکنش‌های تندتری نشان دهند. ممکن است فشارها بر خانواده‌های اشتراک‌کنندگان بیشتر شود و فضای تهدید در داخل افغانستان شدت بگیرد. اما اگر نشست لغو شود، طالبان آن را پیروزی بزرگی برای خود قلمداد خواهند کرد و خواهند گفت که مخالفان حتا در خارج از افغانستان نیز توان سازمان‌دهی ندارند.

اما آنچه در این میان مهم است این‌که افغانستانی‌ها باید بتوانند آزادانه در مورد آینده‌شان حرف بزنند و اگر جامعه جهانی واقعن از حقوق مردم افغانستان دفاع می‌کند، نباید اجازه بدهد نشست‌های این‌چنینی زیر فشار طالبان یا هشدارهای دیپلمات‌ها لغو شود.

به این ترتیب، پاسخ اصلی به پرسش «چرا نشست مخالفان طالبان در پاکستان به تعویق افتاد؟» این است که مشکل ویزا تنها یک دلیل ظاهری بود. دلیل واقعی ترکیبی از فشار طالبان در داخل افغانستان و فشار زلمی خلیلزاد در خارج از کشور است. طالبان با تهدید و سرکوب، و خلیلزاد با نفوذ سیاسی و دیپلماتیک، هر دو یک هدف مشترک داشتند: این‌که این نشست برگزار نشود یا دست‌کم کم‌رنگ شود. پاکستان هم برای این‌که در وسط این کشمکش‌ها گیر نکند، راه میانه را انتخاب کرد و نشست را به تعویق انداخت.

آینده نشست هنوز نامعلوم است. شاید یک ماه بعد برگزار شود، اما اگر فشارها ادامه یابد، احتمال لغو کامل هم وجود دارد. در هر دو حالت، آنچه مسلم است این است که تعویق نشست نه به دلیل آنچه که اعلام شد، بلکه به‌خاطر فشارهای سیاسی و امنیتی بود که بر اسلام‌آباد تحمیل شده است.

نوشته های مرتبط :