زنان افغانستان و رهنمایی گردشگری؛ هنوز پرچم مقاومت در برابر محو شدن بلند است

دسته: تحلیل
نویسنده: ضیا ضیایی
2025/07/31
10:25 ق.ظ
بازدید: 10

پایگاه خبری تحلیلی روایت : در کشوری که زنان و دخترانش به اجبار از مکتب، دانشگاه، محیط کار و عرصه عمومی رانده شده‌اند، خبر فعالیت حرفه‌ای زنان به عنوان راهنمای گردشگران خارجی، مانند شعله‌ی کوچک امیدی در تاریکی می‌درخشد. گزارش اخیر خبرگزاری اسوشیتدپرس مبنی بر حضور شماری از زنان و دختران در رهبری تورهای ویژه زنان خارجی در افغانستان، این معنی را دارد که مقاومت زنان با وجود سیاست‌های سرکوبگرانه طالبان مبنی بر محو کامل زنان از صحنه اجتماع، با خلاقیت و پشتکار، راه‌های جدیدی برای حضور و نقش‌آفرینی می‌یابند و پیامی روشن به جهان می‌فرستند: ما تسلیم نشده‌ایم.

در کشوری که زنان و دخترانش به اجبار از مکتب، دانشگاه، محیط کار و عرصه عمومی رانده شده‌اند، خبر فعالیت حرفه‌ای زنان به عنوان راهنمای گردشگران خارجی، مانند شعله‌ی کوچک امیدی در تاریکی می‌درخشد. گزارش اخیر خبرگزاری اسوشیتدپرس مبنی بر حضور شماری از زنان و دختران در رهبری تورهای ویژه زنان خارجی در افغانستان، این معنی را دارد که مقاومت زنان با وجود سیاست‌های سرکوبگرانه طالبان مبنی بر محو کامل زنان از صحنه اجتماع، با خلاقیت و پشتکار، راه‌های جدیدی برای حضور و نقش‌آفرینی می‌یابند و پیامی روشن به جهان می‌فرستند: ما تسلیم نشده‌ایم.

شوک محو؛ از دانشگاه تا خانه، سقوط آزاد یک نسل

اولین و دردناکترین ضربه طالبان پس از تسلط در آگوست ۲۰۲۱، متوجه زنان و دختران افغانستان بود. به سرعت و با قساوت تمام، دروازه‌های دانشگاه‌ها و مکاتب متوسطه و لیسه به روی آنان قفل شد. زنان از مشاغل دولتی و بسیاری از مشاغل بخش خصوصی اخراج گردیدند. حضور اجتماعی آنان در پارک‌ها، ورزشگاه‌ها و حتی سفر بدون محرم به شدت محدود یا ممنوع شد. این اقدامات چیزی جز یک خیانت بزرگ به نیمی از جمعیت کشور و محو عمدی زنان از صحنه عمومی نبود. پیامد این سیاست‌ها، خانه‌نشینی اجباری میلیون‌ها زن و دختر بود. زنانی که معلم، دکتر، مهندس، قاضی، کارمند دولت یا نان‌آور خانواده بودند، یک‌شبه به حاشیه رانده شدند. این شوک، نه تنها معیشت خانواده‌های بی‌شماری را به خطر انداخت، بلکه ضربه‌ای عمیق به روان و آینده یک نسل وارد کرد. جامعه جهانی این اقدام را به عنوان جنایت علیه بشریت محکوم کرد، اما طالبان بر مواضع افراطی و قبیله‌گرایانه خود پای فشردند. هدف نهایی، حذف زن به عنوان یک موجودیت اجتماعی مستقل و بازگرداندن او به چهار دیواری خانه بود.

پایان محدودیت، پایان اراده نیست؛ مقاومت از تظاهرات تا رهبری تورهای گردشگری

اما داستان زنان افغانستان در اینجا پایان نمی‌یابد. چهار سال پس از سلطه دوباره طالبان، یک واقعیت غیرقابل انکار آشکار شده است: دختر افغانستانی اهل سکوت و تسلیم نیست. زنان افغانستان ثابت کرده‌اند که محدودیت‌ها هرچند طاقت‌فرسا و غیرانسانی، به معنای پایان اراده و انگیزه آنان برای نقش‌آفرینی و معاش نیست. آنان از هر شکاف و فرصت ممکن برای شکستن حصارهای تحمیلی استفاده می‌کنند. حضور زنان به عنوان راهنمای گردشگران خارجی، نمونه‌ای درخشان و نمادین از این مقاومت خلاقانه است. رهبری تورهای گردشگری توسط زنان خود یک تابوشکنی بزرگ است. این کار مستلزم حضور در اماکن عمومی و ارائه تخصص و دانش است همه اینها در تضاد آشکار با ایدئولوژی حذف‌گرایانه طالبان قرار دارد. این فعالیت، تنها یکی از وجوه مقاومت زنان است. از تظاهرات خیابانی پرخطر در روزهای اولیه حکومت طالبان، تا ایجاد مدارس خانگی زیرزمینی، راه‌اندازی کسب‌وکارهای کوچک خانگی یا آنلاین، فعالیت در رسانه‌های مخفی یا خارجی، و ادامه تحصیل به هر شکل ممکن، زنان افغانستان از هر ابزار مشروع و ممکنی برای “نه” گفتن به محو شدن استفاده می‌کنند. رهبری تورهای گردشگری، در این چارچوب، شکلی از مقاومت اقتصادی و اجتماعی است که هم استقلال مالی نسبی فراهم می‌کند و هم حضوری هرچند محدود در عرصه عمومی را ممکن می‌سازد. این زنان با اقدام خود ثابت می‌کنند که محصور کردن آنان در خانه، به معنای خاموشی شعله ذهن و اراده‌شان نیست. همانطور که ملاله یوسفزی گفته بود: «طالبان می‌توانند کتاب‌ها را بسوزانند، اما نمی‌توانند دانش را از ذهن ما پاک کنند. آنها می‌توانند ما را به خانه‌هامان محدود کنند، اما نمی‌توانند رویاهایمان را زندانی کنند».

تکنالوژی؛ پنجره‌ای به جهان، سلاحی در برابر جهل

از سویی دسگر، طالبان با تمام قوا سعی در قطع ارتباط زنان افغانستان با دنیای خارج و محروم کردن آنان از دانش دارند. اما در عصر حاضر، این یک جنگ نامتقارن است. امروز عصر تکنالوژی و ارتباطات است. طالبان هرچند می‌توانند دروازه‌های فیزیکی دانشگاه‌ها و مکاتب را ببندند و حضور زنان در اجتماع را به شدت محدود کنند، اما قادر به بستن کامل پنجره‌های دیجیتال به روی دانش و فرصت‌ها نیستند. شبکه‌های اینترنتی (هرچند ضعیف و پرهزینه)، تلفن‌های هوشمند و پلتفرم‌های آموزشی آنلاین، به شاهرگ حیاتی آموزش برای دختران و زنان افغانستان تبدیل شده‌اند. ده‌ها نهاد آموزشی داخلی و خارجی، از موسسات خیریه تا دانشگاه‌های بین‌المللی، دوره‌های آموزشی از سطوح پایه تا تحصیلات تکمیلی را به صورت آنلاین به زبان‌های فارسی پشتو و گاه انگلیسی ارائه می‌دهند. هزاران دختر و زن، اغلب در شرایط دشوار و با ترس از شناسایی، در اتاق‌های مجازی کلاس درس حاضر می‌شوند.

بی‌تردید، محدودیت‌های دسترسی به اینترنت پایدار و مقرون به صرفه، نبود امکانات سخت‌افزاری کافی، و ترس از پیگرد، امکان بهره‌مندی تمام دختران محروم از آموزش را فراهم نمی‌کند. این روش جایگزین آموزش حضوری و فراگیر نیست. اما نفس وجود این جریان و حضور فعال شمار قابل توجهی از زنان و دختران در آن، شکست پروژه “جهل‌پروری” طالبان را فریاد می‌زند.

پایان‌سخن؛ شعله‌ای که خاموش نخواهد شد

فعالیت اخیر زنان افغانستان به عنوان راهنمای گردشگران خارجی، هرچند در مقیاسی کوچک، نماد امید و مقاومتی بزرگ است. این پدیده به وضوح نشان می‌دهد که زنان و دختران افغانستان، با وجود سرکوب سیستماتیک، خفقان شدید و خانه‌نشینی اجباری، هرگز انگیزه خود را برای یادگیری، کار و نقش‌آفرینی در جامعه از دست نداده‌اند. آنان نه تنها تسلیم نشده‌اند، بلکه با شجاعت و خلاقیت حیرت‌آور، به جستجوی هر روزنه‌ای برای شکوفایی هستند. از مدارس زیرزمینی تا کسب‌وکارهای آنلاین، و از رهبری تورهای گردشگری تا ادامه تحصیل در فضای مجازی، آنان به طالبان و به جهانیان اثبات می‌کنند که اراده انسان برای آزادی و پیشرفت، بر سخت‌گیرانه‌ترین زنجیرها نیز چیره می‌شود. محدودیت‌ها می‌تواند جسم آنان را محصور کند، اما روح جستجوگر، ذهن تشنه دانش و اراده آهنین آنان را نمی‌تواند زندانی کند. زنان افغان، با هر قدم کوچک در راهنمایی یک تور، با هر درس آنلاین فراگرفته شده، و با هر کسب‌وکار خانگی راه‌اندازی شده، سنگ بنای آینده‌ای متفاوت را می‌گذارند آینده‌ای که در آن هیچ زنی نباید به دلیل جنسیت‌اش از حقوق اولیه انسانی محروم شود. با این حال، شعله مقاومت و امید در دل زنان افغانستان فروزان است و تاریخ گواهی داده است که چنین شعله‌هایی، سرانجام تاریکی را می‌درمانند. آینده افغانستان، بدون حضور فعال و آزادانه زنان، نه کامل است و نه پایدار. مبارزه آنان امروز، نه تنها برای خود، که برای سرنوشت ملت افغانستان است.

نوشته های مرتبط :