شرکت «دلتا اینترنشنال» در شهریور ۱۴۰۵، با امضای قرارداد اکتشاف و استخراج نفت و گاز در حوزه کشک–تیرپل در غرب افغانستان، بار دیگر وارد فضای عمومی و رسانه‌ای افغانستان شد. حضور زلمی خلیل‌زاد، نماینده پیشین آمریکا در امور افغانستان، در مراسم امضای این قرارداد و سابقه او در پروژه خط لوله گاز افغانستان در دهه ۱۹۹۰، توجه ویژه‌ای به این قرارداد جلب کرد.
اما دلتا اینترنشنال چیست و چه سابقه‌ای در صنعت انرژی و پروژه‌های بین‌المللی دارد؟
یک گروه سرمایه‌گذاری خصوصی سعودی
Delta International یک گروه سرمایه‌گذاری خصوصی سعودی مستقر در جده است که فعالیت تاریخی آن عمدتاً در حوزه نفت و گاز متمرکز بوده است. وب‌سایت رسمی شرکت، این مجموعه را یک گروه خصوصی سعودی با فعالیت در خاورمیانه، شمال آفریقا، آسیای مرکزی، آسیا–اقیانوسیه، اروپا و آمریکای شمالی معرفی می‌کند.
در ساختار فعلی، Delta International Group Ltd. شرکت مادر معرفی شده و Delta International Energy یا Saudi Delta Energy Company، بازوی تخصصی نفت و گاز آن است.
ریشه مجموعه دلتا به چند دهه قبل بازمی‌گردد و نام‌هایی مانند Delta Oil Company، Delta International، Delta Nimir Khazar، Delta Hess، Delta Oil UK و اکنون Delta International Energy / Saudi Delta Energy Company در دوره‌های مختلف در شبکه فعالیت‌های آن دیده می‌شوند.
درباره زمان دقیق تأسیس گروه، دو وب‌سایت رسمی دلتا اطلاعات کاملاً یکسانی ارائه نمی‌کنند. وب‌سایت بخش انرژی، زمان تأسیس را در اواخر دهه ۱۳۵۰ شمسی اعلام کرده، در حالی که وب‌سایت عمومی Delta International شکل‌گیری گروه را در بازه‌ای معادل اواخر دهه ۱۳۵۰ تا دهه ۱۳۶۰ شمسی ذکر می‌کند.
بدر العیبان؛ چهره محوری دلتا
نام اصلی در ساختار مدیریتی شرکت، بدر بن محمد العیبان است. وب‌سایت رسمی دلتا اینترنشنال او را بنیان‌گذار، رئیس هیئت‌مدیره و مدیرعامل معرفی کرده است.
بدر محمد العیبان، متولد فروردین یا اردیبهشت ۱۳۳۹، تبعه و مقیم عربستان سعودی است و شرکت سابقه فعالیت حرفه‌ای او را بیش از چهار دهه عنوان می‌کند.
اسناد اداره ثبت شرکت‌های بریتانیا نیز ارتباط مستقیم او با ساختارهای شرکتی دلتا اویل را نشان می‌دهند. العیبان در این اسناد به‌عنوان مدیر شرکت Delta Oil (UK) Limited ثبت شده و نشانی مکاتباتی او دفتر Delta International در جده اعلام شده است.
چند شرکت بریتانیایی مرتبط با او، از جمله Delta Oil (UK) Limited، Delta Oil Services (UK) Limited و Delta Oil 2005 Number Three Limited، بعداً منحل شده‌اند.
اسناد برون‌مرزی منتشرشده از سوی کنسرسیوم بین‌المللی روزنامه‌نگاران تحقیقی نیز نشان می‌دهد بدر العیبان از زمان تأسیس Delta Oil Khazar Limited در برمودا در سال ۱۳۷۳ تا سال ۱۳۸۰، هم رئیس هیئت‌مدیره و هم مدیر این شرکت بوده است. این شرکت در نهایت در سال ۱۳۹۱ بسته شد.
فعالیت در سه حوزه
فعالیت‌های دلتا را می‌توان در سه حوزه اصلی دسته‌بندی کرد: بالادست نفت و گاز، میان‌دست انرژی و سرمایه‌گذاری و زیرساخت.
در بخش بالادست، فعالیت‌های شرکت شامل اکتشاف نفت و گاز، ارزیابی و توسعه میادین، مشارکت در قراردادهای تولید و تقسیم محصول، سرمایه‌گذاری در میادین نفت و گاز و تشکیل کنسرسیوم با شرکت‌های بین‌المللی است.
در بخش میان‌دست، دلتا بر توسعه خطوط انتقال گاز، زیرساخت‌های انتقال انرژی، تأسیسات فرآوری و پروژه‌های انتقال فرامرزی انرژی تمرکز دارد.
گروه دلتا در سال‌های اخیر حوزه‌هایی مانند املاک، گردشگری، زیرساخت، آب، مدیریت پسماند، نیرو و پروژه‌های صنعتی را نیز در مجموعه فعالیت‌های خود معرفی کرده است.
بنابراین، دلتا صرفاً یک شرکت اکتشاف نفت و گاز نیست؛ بلکه یک گروه سرمایه‌گذاری خصوصی با تمرکز تاریخی بر بخش انرژی است که در پروژه‌های چندبخشی و چندکشوری نیز فعالیت کرده است.
سابقه در آسیای مرکزی و حوزه خزر
مهم‌ترین بخش سابقه بین‌المللی دلتا به آسیای مرکزی و حوزه خزر بازمی‌گردد.
دلتا در اوایل دهه ۱۳۷۰ با شرکت آمریکایی Unocal وارد همکاری شد و در توسعه میدان‌های Azeri، Chirag و Gunashli در جمهوری آذربایجان مشارکت کرد.
در سال ۱۳۷۳، Delta Nimir Khazar Limited، یکی از شرکت‌های مرتبط با دلتا، در میان طرف‌های قرارداد موسوم به «قرارداد قرن» قرار گرفت؛ قراردادی که توسعه میدان‌های نفتی آذری، چیراگ و گونشلی را دربر می‌گرفت.
این سابقه از این جهت اهمیت دارد که نشان می‌دهد دلتا از دهه ۱۹۹۰ در پروژه‌هایی حضور داشته که شرکت‌های نفتی بزرگ غربی، شرکت‌های دولتی کشورهای منطقه و سرمایه‌گذاران آسیایی در کنار یکدیگر فعالیت می‌کردند.
پروژه خط لوله افغانستان
در مهر ۱۳۷۴، دولت ترکمنستان با Unocal و Delta Oil Company برای احداث خط لوله‌ای از میدان دولت‌آباد ترکمنستان به سمت پاکستان توافق کرد. این خط لوله قرار بود از مسیر افغانستان عبور کند و ظرفیت آن حدود ۲۰ میلیارد مترمکعب گاز در سال در نظر گرفته شده بود.
در سال ۱۳۷۶ نیز کنسرسیوم CentGas برای پیشبرد پروژه انتقال گاز ترکمنستان از مسیر افغانستان شکل گرفت. در ساختار اولیه این کنسرسیوم، Unocal با حدود ۴۶٫۵ درصد بزرگ‌ترین سهام‌دار بود و دلتا اویل حدود ۱۵ درصد سهم داشت.
این پروژه در نهایت پس از خروج Unocal از کنسرسیوم در سال ۱۳۷۷ متوقف شد.
شرکت آرژانتینی Bridas نیز بر سر این پروژه وارد مناقشه حقوقی با Unocal و شرکت‌های مرتبط با Delta شد و مدعی شد که طرف‌های مقابل با دخالت در روابط تجاری و قراردادی آن با دولت‌های ترکمنستان و افغانستان، به منافع این شرکت آسیب زده‌اند.
بااین‌حال، دادگاه ادعاهای Bridas را نپذیرفت و رأی به سود Unocal و شرکت‌های Delta باقی ماند. دادگاه تجدیدنظر تگزاس نیز در سال ۱۳۷۹ این رأی را تأیید کرد. بنابراین، این پرونده به اثبات تخلف یا محکومیت Delta منجر نشد.
گسترش فعالیت به آفریقا
فعالیت دلتا پس از آسیای مرکزی به شمال آفریقا نیز گسترش یافت.
یکی از نمونه‌های مهم، سرمایه‌گذاری Delta Oil در شرکت Centurion Energy در سال ۱۳۷۸ بود. طبق اسناد ثبت‌شده نزد کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا، Delta Oil (UK) Limited در اردیبهشت ۱۳۷۸ وارد سرمایه‌گذاری در Centurion شد و سهم آن در ادامه به حدود ۲۶ درصد رسید.
در سال ۱۳۸۵، شرکت Dana Gas امارات خرید Centurion Energy را تکمیل کرد و به این ترتیب سرمایه‌گذاری دلتا در این شرکت نیز پایان یافت.
در سال ۱۴۰۴ نیز شرکت Midad Energy North Africa با شرکت ملی نفت الجزایر، Sonatrach، قرارداد اکتشاف و بهره‌برداری از محدوده Illizi South را امضا کرد؛ قراردادی ۳۰ساله با امکان تمدید ۱۰ سال دیگر که حجم سرمایه‌گذاری پیش‌بینی‌شده آن حدود ۵٫۴ میلیارد دلار اعلام شده است.
شرکای بین‌المللی
سوابق اعلام‌شده دلتا نشان می‌دهد این گروه طی چند دهه با مجموعه متنوعی از شرکت‌ها و نهادهای بین‌المللی همکاری داشته است.
در میان شرکت‌های غربی می‌توان به Unocal، BP، Pennzoil و Amerada Hess اشاره کرد. در میان شرکت‌های دولتی نیز نام SOCAR جمهوری آذربایجان در سوابق همکاری تاریخی دلتا دیده می‌شود.
دلتا همچنین با شرکت‌های آسیایی از جمله CNPC، Sinopec، China Energy، Hyundai، Itochu و Indonesia Petroleum ارتباط داشته است.
وب‌سایت رسمی Delta International Energy نیز شرکت‌های CNPC، Sinopec و China Energy را در میان شرکای مرتبط با پروژه‌های کنونی خود در حوزه افغانستان و زیرساخت‌های انرژی معرفی می‌کند.
پیوندهای خانوادگی و سیاسی بدر العیبان
بدر العیبان از خانواده‌ای می‌آید که برخی اعضای آن سابقه حضور در ساختار سیاسی و اداری عربستان سعودی داشته‌اند.
مساعد بن محمد العیبان، برادر او، از مقام‌های بلندپایه حکومت عربستان سعودی بوده و در مقاطع مختلف وزیر مشاور و عضو شورای وزیران، عضو شورای امور سیاسی و امنیتی، عضو شورای امور اقتصادی و توسعه، مشاور امنیت ملی و رئیس هیئت‌مدیره سازمان ملی امنیت سایبری عربستان بوده است.
برادر دیگر او، بندر بن محمد العیبان، نیز با رتبه وزیر به ریاست هیئت حقوق بشر عربستان منصوب شده بود.
برخی منابع تخصصی صنعت نفت نیز از سابقه بدر العیبان به‌عنوان مشاور وزارت نفت عربستان سعودی یا مشاور پیشین در بخش نفت دولتی این کشور یاد کرده‌اند.
از پتروشیمی تا الجزایر
فعالیت بدر العیبان به حوزه نفت و گاز محدود نمانده است. در سال ۱۳۸۴، او به‌عنوان رئیس و مدیرعامل دلتا تفاهم‌نامه‌ای با شرکت Innovene، زیرمجموعه پتروشیمی و پالایشی BP، برای ایجاد یک سرمایه‌گذاری مشترک پتروشیمی در عربستان امضا کرد.
در سال‌های اخیر نیز حضور او در مذاکرات انرژی ادامه داشته است. در خرداد ۱۴۰۲، وزیر انرژی و معادن الجزایر هیئتی از Delta Energy به ریاست بدر العیبان را پذیرفت. دو طرف درباره همکاری با Sonatrach در بخش‌های بالادستی و پایین‌دستی نفت و گاز، پتروشیمی، صنایع تبدیلی، انرژی‌های تجدیدپذیر و هیدروژن گفت‌وگو کردند.
در دی ۱۴۰۴ نیز وزیر فدرال نفت پاکستان در حاشیه نشست Future Minerals Forum در ریاض با بدر العیبان دیدار کرد و دو طرف درباره فرصت‌های همکاری و سرمایه‌گذاری گفت‌وگو کردند.
اتهام‌های مطرح‌شده در دعاوی ۱۱ سپتامبر
نام بدر العیبان و دلتا اویل در برخی دعاوی مدنی مرتبط با حملات ۱۱ سپتامبر نیز مطرح شده است.
شاکیان در برخی دادخواست‌های ثبت‌شده در آمریکا، دلتا اویل و بدر العیبان را به تعامل با طالبان در جریان مذاکرات پروژه خط لوله افغانستان مرتبط کرده و مدعی شده‌اند که این تعاملات در چارچوب حمایت مادی از طالبان قابل بررسی است.
از جمله ادعاهای مطرح‌شده، در اختیار گذاشتن برخی امکانات و تجهیزات برای طالبان در جریان مذاکرات خط لوله بود.
بااین‌حال، این ادعاها به معنای اثبات نقش دلتا یا بدر العیبان در طراحی یا اجرای حملات ۱۱ سپتامبر نیست. همچنین باید میان ادعاهای مطرح‌شده در دادخواست‌ها و یافته‌های قضایی قطعی تفکیک قائل شد.
دلتا اویل نیز در گذشته برخی گزارش‌های رسانه‌ای درباره ارتباط آن با شبکه‌های مرتبط با القاعده را رد کرده و علیه روزنامه Boston Herald دعوای افترا مطرح کرده بود که در نهایت با توافق خاتمه یافت.
جمع‌بندی
سوابق قابل ردیابی دلتا اینترنشنال نشان می‌دهد با یک شرکت تازه‌تأسیس و محدود به افغانستان مواجه نیستیم. این مجموعه دست‌کم از اوایل دهه ۱۳۷۰ در پروژه‌های نفت و گاز آسیای مرکزی، حوزه خزر و سپس آفریقا حضور داشته و با شرکت‌هایی مانند Unocal، BP، Amerada Hess، SOCAR، CNPC و Sinopec همکاری کرده است.
بدر العیبان نیز طی بیش از چهار دهه چهره محوری این شبکه شرکتی بوده است؛ از حضور در پروژه‌های آذربایجان و Centurion تا مذاکرات انرژی در الجزایر و پاکستان و اکنون پروژه‌های افغانستان.
بااین‌حال، بخش‌هایی از ساختار مالکیت فعلی دلتا، میزان مالکیت شخصی بدر العیبان، ارزش دقیق دارایی‌های گروه و زنجیره کامل مالکیت میان برخی شرکت‌های Delta و Midad همچنان در منابع عمومی به‌طور کامل روشن نیست.
