تاریخ ملتها سرشار از لحظاتی است که وداع با یک رهبر، از مرز یک مراسم سوگواری فراتر رفته و به رویدادی ماندگار در حافظه جمعی تبدیل شده است. در چنین روزهایی، میلیونها نفر به خیابانها میآیند تا با شخصیتی وداع کنند که در مقطعی از تاریخ، بر سرنوشت کشور و ملت خود اثر گذاشته است. برخی از این آیینهای بدرقه، تنها نماد اندوه عمومی بودهاند و برخی دیگر، آغازگر یا تثبیتکننده تحولات بزرگ سیاسی و اجتماعی.
امروز نیز تهران در آستانه برگزاری مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی ایران قرار دارد؛ مراسمی که بنا بر اعلام برگزارکنندگان، با حضور گسترده مردم و هیئتهای بلندپایه خارجی برگزار خواهد شد و از هماکنون از آن به عنوان یکی از بزرگترین آیینهای بدرقه در تاریخ معاصر یاد میشود. نگاهی به تاریخ نشان میدهد که چنین مراسمهایی همواره جایگاهی ویژه در حافظه ملتها داشتهاند.
مهاتما گاندی؛ وداع یک ملت با پدر استقلال هند
۳۰ ژانویه ۱۹۴۸، گلوله یک افراطگرا به زندگی مهاتما گاندی پایان داد، اما آغازگر یکی از بزرگترین مراسمهای سوگواری قرن بیستم شد. میلیونها هندی در خیابانهای دهلی نو گرد آمدند تا رهبر استقلال کشورشان را بدرقه کنند. کاروان تشییع او کیلومترها در میان انبوه جمعیت حرکت کرد و تصاویر آن هنوز از ماندگارترین قابهای تاریخ هند است. آن روز، مردم نه تنها با یک رهبر سیاسی، بلکه با نماد استقلال، مقاومت و وحدت ملی وداع کردند.
جولیوس سزار؛ تشییعی که امپراتوری ساخت
در سال ۴۴ پیش از میلاد، پس از ترور جولیوس سزار، مراسم تشییع او به نقطه عطفی در تاریخ روم بدل شد. سخنرانی مشهور مارک آنتونی، احساسات مردم را علیه عاملان ترور برانگیخت و شهر را به آشوب کشاند. بسیاری از مورخان معتقدند همین مراسم، آغاز پایان جمهوری روم و زمینهساز شکلگیری امپراتوری روم بود؛ نمونهای کمنظیر از اینکه یک مراسم سوگواری چگونه میتواند مسیر تاریخ را تغییر دهد.
جمال عبدالناصر؛ بدرقه رهبر جهان عرب
در سپتامبر ۱۹۷۰، میلیونها مصری و شهروندان کشورهای عربی در سوگ جمال عبدالناصر نشستند. خیابانهای قاهره مملو از جمعیتی بود که برای بدرقه رئیسجمهور مصر آمده بودند. بسیاری از تحلیلگران این مراسم را یکی از بزرگترین اجتماعات مردمی جهان عرب در قرن بیستم میدانند؛ حضوری که جایگاه ویژه ناصر را در میان ملتهای عرب به نمایش گذاشت.
مارتین لوتر کینگ؛ بدرقه مرد رؤیای برابری
پس از ترور مارتین لوتر کینگ جونیور در سال ۱۹۶۸، آمریکا شاهد مراسمی بود که فراتر از یک سوگواری، به نماد ادامه مبارزه برای عدالت و برابری تبدیل شد. هزاران نفر در مراسم تشییع او شرکت کردند و میلیونها نفر نیز از طریق رسانهها این مراسم را دنبال کردند. پیام آن روز روشن بود؛ اندیشهای که در دل مردم جای گرفته باشد، با رفتن صاحب آن از میان نخواهد رفت.
یان پالاخ؛ تشییعی که به اعتراض تبدیل شد
یان پالاخ، دانشجوی جوان چکسلواکی، در اعتراض به اشغال کشورش خود را به آتش کشید. تشییع جنازه او در سال ۱۹۶۹، به یکی از بزرگترین تجمعهای اعتراضی آن دوران تبدیل شد و نام او به نماد مقاومت و آزادیخواهی در اروپای شرقی بدل گشت.
محمد بوعزیزی؛ آغازگر فصلی تازه در جهان عرب
مراسم تشییع محمد بوعزیزی، دستفروش تونسی، تنها بدرقه یک جوان نبود. حضور گسترده مردم در این مراسم، اعتراضات سراسری را در تونس شعلهور کرد و سرانجام به سقوط حکومت این کشور انجامید. بسیاری، این مراسم را نقطه آغاز زنجیره تحولاتی میدانند که بعدها با عنوان «بهار عربی» شناخته شد.
امام خمینی(ره)؛ یکی از پرجمعیتترین تشییعهای تاریخ
در خرداد ۱۳۶۸، مراسم تشییع حضرت امام خمینی(ره) با حضور جمعیتی عظیم برگزار شد؛ مراسمی که در حافظه تاریخی ایرانیان و بسیاری از ناظران بینالمللی به عنوان یکی از بزرگترین تشییعهای تاریخ معاصر ثبت شده است. انبوه جمعیت، احساسات کمنظیر مردم و حضور میلیونی آنان، این مراسم را به یکی از ماندگارترین صحنههای تاریخ جمهوری اسلامی ایران تبدیل کرد.
تهران در آستانه رویدادی تاریخی
اکنون، در حالی که تهران خود را برای مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی ایران آماده میکند، نگاه بسیاری از رسانهها و افکار عمومی جهان به ایران دوخته شده است. اگر آنگونه که پیشبینی میشود میلیونها نفر از اقشار مختلف مردم در این آیین حضور یابند و هیئتهای بلندپایه خارجی نیز در کنار آنان قرار گیرند، این مراسم میتواند در شمار بزرگترین و ماندگارترین آیینهای تشییع تاریخ معاصر جهان ثبت شود؛ رویدادی که علاوه بر بدرقه یک رهبر، تصویری از همبستگی ملی، وفاداری و حضور گسترده مردمی را در برابر دیدگان جهانیان به نمایش خواهد گذاشت.
