روزی در مشهد به حرم امام رضا رفتم و پس از زیارت، از مسجد گوهرشاد بیگم دیدار کردم؛ مسجدی که قدمت آن به حدود ۶۰۰ سال قبل از امروز، یعنی به دوره تیموریان بازمیگردد.
مسجد گوهرشاد بیگم یکی از شاهکارهای معماری عصر تیموری و نمونهای بینظیر از هنر اسلامی قرن پانزدهم میلادی است.
این مسجد را به این نام میخوانند، زیرا به دستور گوهرشاد بیگم، همسر شاهرخ میرزا، پسر تیمور گورکانی، اعمار گردیده است.
گوهرشاد بیگم، اگرچه زادهی ماوراءالنهر بود، اما همراه با همسرش در هرات میزیست و این شهر را به «پایتخت فرهنگی» منطقه مبدل ساخته بودند؛ شهری که مرکز تجمع شاعران، اندیشمندان و فرهنگیان بود و در هنر و معماری، سرآمد روزگار خویش به شمار میرفت.
در این شهر اما امروز، متأسفانه طالبان زیر نام تطبیق شریعت و امر به معروف و نهی از منکر، زنان با حجاب را به اتهام «حجاب نامناسب» یا نداشتن برقع بازداشت میکنند و مورد توهین و تحقیر قرار میدهند.
در چند روز گذشته، طالبان دهها زن را در شهر هرات بازداشت کرده و سپس با توهین و تحقیر دوباره آزاد کردهاند.
آنچه را طالبان شریعت مینامند و در هرات تطبیق میکنند، چیزی جز ارزشهای قبیلهای غلزایی در جنوب افغانستان نیست.
قبیله غلزایی، یکی از قبایل پشتون است که سکونتگاهشان در جنوب افغانستان و مناطق قبایلی پاکستان است. این قبیله سنتهای بدوی و سختگیرانه نسبت به زنان دارند.
ملیس روتون، پژوهشگر انگلیسی، در کتاب «بنیادگرایی» میگوید یکی از رسوم این قبیله «پردهنشینی» است. رسم پرده که شکل افراطی حجاب است، به معنای مخفی کردن زنان در خانه میباشد.
یک ضربالمثل پشتو نیز وجود دارد که میگوید: «بهترین زن، زنی است که یا در خانه باشد یا در گور.»
از زمان بازگشت طالبان به قدرت، محتسبان این گروه دارند این رسم قبیلهای را در سراسر افغانستان تطبیق میکنند.
اجرای این رسم شاید در برخی مناطق روستایی و شهرهای پشتوننشین کمتر با واکنش مواجه شود، اما در هرات، که روزگاری پایتخت فرهنگی منطقه بوده و سنت و تاریخ غنی شهرنشینی دارد، نمیتواند زیر نام ارزشهای اسلامی تحمل شود. زیرا هرات روزگاری مرکز تمدن اسلامی بوده و مردم آن که هنوز اهل علم و فرهنگاند، توانایی تمایز میان ارزشهای اسلامی و رسوم قبیلهای را دارند.
والی طالبان در این شهر که یک ملای افراطی دیوبندی است، متأسفانه تلاش دارد تندروتر از ملا هبتالله، رهبر طالبان، ظاهر شود.
بازداشتهای اخیر زنان در هرات، که به دستور اسلامجار والی تندرو طالبان انجام شده، احساسات مردم هرات را جریحهدار ساخته و شهروندان این اقدامات را بیحرمتی به زنان تلقی کردهاند.
این بیحرمتیها اگر تداوم یابد، بعید نیست که مردم شورش کنند و روزگار ظالمان و جاهلان را سیاه بسازند.
