نوروز؛ آیینی برای پاسداری از ایران‌شهر

دسته: تحلیل
نویسنده: عبدالشهید ثاقب
1405/01/02
10:44 ق.ظ
بازدید: 4

پایگاه خبری تحلیلی روایت : در بیش از دو دهه گذشته، یکی از قرائت‌های رایج از آیین نوروز این بوده که این جشن، صرفاً یک مناسبت فرهنگی است. کسانی که این رویکرد را تئوریزه کرده و به جامعه ارائه می‌دهند، غالباً نگران‌اند که معاندان به این آیین برچسب مذهبی بزنند؛ به ویژه گروه‌هایی مانند وهابیت و سلفیت که نوروز را جشن زرتشتی می‌دانند. اما تقلیل نوروز به یک جشن صرفاً فرهنگی، گرچه ممکن است انتقادهای قشر سنتی و مذهبی را کاهش دهد، در درازمدت باعث تهی‌شدن این آیین از پیام اصلی و تاریخچه سیاسی آن می‌شود.

در بیش از دو دهه گذشته، یکی از قرائت‌های رایج از آیین نوروز این بوده که این جشن، صرفاً یک مناسبت فرهنگی است. کسانی که این رویکرد را تئوریزه کرده و به جامعه ارائه می‌دهند، غالباً نگران‌اند که معاندان به این آیین برچسب مذهبی بزنند؛ به ویژه گروه‌هایی مانند وهابیت و سلفیت که نوروز را جشن زرتشتی می‌دانند. اما تقلیل نوروز به یک جشن صرفاً فرهنگی، گرچه ممکن است انتقادهای قشر سنتی و مذهبی را کاهش دهد، در درازمدت باعث تهی‌شدن این آیین از پیام اصلی و تاریخچه سیاسی آن می‌شود.

نوروز، نه صرفاً یک جشن، بلکه آیینی سیاسی و نمادین است که با داستان بنیان‌گذاری ایران‌شهر توسط جمشید، پادشاه پیشدادی بلخ، گره خورده است. بر اساس روایت‌های اساطیری، برخی این روز را روز تاج‌پوشی جمشید می‌دانند؛ نمادی از تثبیت قدرت، نظم اجتماعی و پاسداری از سرزمین‌های ایرانی.

در سراسر جهان، داستان‌های بنیان‌گذاری همواره کارکرد سیاسی داشته و هدف آن‌ها تثبیت اقتدار و حفاظت از مرزهای جامعه بوده است. برای نمونه، امپراتوری روم اقتدار خود را مرهون داستان بنیان‌گذاری شهر می‌دانست. هاناآرنت می‌نویسد:

«از آغاز جمهوری روم تا پایان آن، کانون سیاست رومی بود»

این سخن بیانگر آن است که بنیان‌گذاری، برای نسل‌های آینده الزام‌آور باقی می‌ماند. ویرژیل در توصیف اهمیت این اقدام می‌گوید:

«بسیار عظیم بود تلاش و رنج بنیان‌نهادنِ مردم»

و سیسرون نیز می‌افزاید:

«هنرمندی انسان در هیچ قلمروی به اندازه قلمرو بنیادنهادن جوامع جدید و نگهداری جوامع پیش از این بنیادشده، به راه‌های خدایان نزدیک شود».

حتی بزرگ‌ترین قدرت معاصر، ایالات متحده آمریکا، اقتدار خود را از بنیان‌گذاری پدران بنیان‌گذار می‌گیرد و نام آن‌ها هنوز ورد زبان مردم است؛ این حقیقت، جایگاه بنیادین رویدادهای تاریخی را در شکل‌دهی به قدرت معاصر نشان می‌دهد.

این اهمیت بود که بزرگان فرهنگی مانند خیام را واداشت تا کتاب‌هایی چون «نوروزنامه» بنویسند. خیام قصد داشت تا با نگارش این رساله، مردم را نسبت به مسئولیت پاسداری از مرزهای ایران‌شهر آگاه سازد و وظیفه سیاسی هر فارسی‌زبان را روشن کند. نوروز برای او نه صرفاً یک مناسبت، بلکه ابزاری فرهنگی-سیاسی برای حفظ هویت ملی و تمدنی بود.

در عصری که گروه‌هایی مانند داعش و طالبان تهدیدی جدی برای سرزمین‌های فارسی‌زبان و ایران‌شهر ایجاد کرده‌اند، تعریف نوروز صرفاً به عنوان یک جشن فرهنگی کافی نیست. نوروز باید وسیله‌ای برای آگاه‌سازی، اتحاد و مقابله با تهدیدهای خارجی و افراط‌گرایی باشد. هر فارسی‌زبان، فارغ از تعلقات مذهبی، باید پاسداری از ایران‌شهر را وظیفه خود بداند و از این میراث فرهنگی-سیاسی دفاع کند.

نوروز، با حفظ پیام تاریخی و سیاسی خود، می‌تواند نمادی از مقاومت، هویت و پیوستگی فرهنگی باشد و نشان دهد که هر آیین تاریخی قادر است الهام‌بخش اقدامات معاصر برای حفاظت از سرزمین و فرهنگ باشد.

نوشته های مرتبط :