تنگه هرمز، آبراهی باریک است که دریای عمان را به خلیج فارس متصل میکند. این تنگه با تنها حدود ۳۹ کیلومتر عرض در باریکترین نقطه، یکی از حیاتیترین نقاط جهان از نظر حمل و نقل دریایی، بهویژه برای نفت خام، محسوب میشود.
با توجه به اهمیت نفت خام در جهان و تأمین فیصدی بالای از نفت ازین آبراهه، اهمیت آن برای اقتصاد جهان مهم و حیاتی است. این روزها و در پی تجاوز امریکا و رژیم صهیونیسم بر ایران اسلامی، ایران برای دفاع از خود این تنگه را نسبتن بسته و رفت و آمد کشتیها و نفتکش ها را محدود کرده است. این محدودیت تأثیر بالای بر اقتصاد جهانی، بازارهای بورس و تأمین انرژی جهان داشته است.
در ادامه به مهم پرداخته میشود.
اهمیت استراتژیک تنگه هرمز
۱. حمل و نقل انرژی: بخش اعظم نفت خام صادراتی از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس (عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت، قطر) و همچنین عراق و ایران، از این تنگه عبور میکند. تخمین زده میشود که حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از کل نفت جابهجا شده از طریق دریا، از تنگه هرمز عبور میکند. این امر، آن را به یک “شاهرگ حیاتی” برای تأمین انرژی جهان، بهویژه برای کشورهای مصرفکننده در آسیا (مانند چین، هند و ژاپن) و همچنین بازارهای جهانی، تبدیل کرده است.
۲. مسیر تجاری: علاوه بر نفت، حجم قابل توجهی از تجارت جهانی کالا نیز از این تنگه عبور میکند. این شامل صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) از قطر، بزرگترین صادرکننده LNG در جهان، نیز میشود.
۳. موقعیت ژئوپلیتیکی: تنگه هرمز در موقعیتی حساس قرار دارد و کنترل یا دسترسی به آن، از دیرباز یکی از عوامل مهم در معادلات سیاسی و نظامی منطقه و جهان بوده است.
تأثیر مسدود بودن تنگه هرمز بر اقتصاد جهانی
هرگونه اختلال یا مسدود شدن تنگه هرمز، حتی برای مدت کوتاه، میتواند عواقب فاجعهباری برای اقتصاد جهانی داشته باشد:
۱. افزایش شدید قیمت نفت: اگر تنگه هرمز مسدود شود، عرضه نفت به بازارهای جهانی به شدت کاهش مییابد. این کمبود عرضه، منجر به افزایش شدید و ناگهانی قیمت نفت خام خواهد شد. این افزایش قیمت، هزینههای حمل و نقل، تولید و در نهایت قیمت کالاها و خدمات را در سراسر جهان افزایش میدهد و تورم را تشدید میکند.
۲. بحران انرژی: کشورهایی که به شدت به نفت و گاز خلیج فارس وابسته هستند، با بحران جدی انرژی مواجه خواهند شد. این امر میتواند منجر به محدودیت در تولید، تعطیلی کارخانهها و اختلال در زندگی روزمره مردم شود.
۳. اختلال در زنجیرههای تأمین جهانی: علاوه بر انرژی، مسدود شدن تنگه هرمز، بسیاری از مسیرهای تجاری دیگر را نیز مختل میکند. این امر زنجیرههای تأمین جهانی را که برای تولید بسیاری از کالاها به واردات مواد اولیه و قطعات وابسته هستند، با چالشهای جدی روبرو خواهد کرد.
۴. بیثباتی اقتصادی و سیاسی: افزایش قیمت انرژی، تورم، کمبود کالا و اختلال در تجارت، میتواند منجر به بیثباتی اقتصادی گسترده در سطح جهانی شود. این بیثباتی میتواند پایههای سیاسی دولتها را نیز متزلزل کند و تنشهای بینالمللی را افزایش دهد.
۵. جستجو برای مسیرهای جایگزین: در صورت مسدود شدن تنگه هرمز، کشورها به دنبال مسیرهای جایگزین برای حمل و نقل نفت و کالا خواهند بود. این شامل خطوط لوله زمینی (مانند خطوط لوله عربستان به دریای سرخ) یا مسیرهای دریایی طولانیتر و پرهزینهتر (مانند عبور از دماغه امید نیک) میشود. با این حال، این مسیرها ظرفیت کافی برای جبران کامل حجم عبوری از تنگه هرمز را ندارند و بسیار گرانتر خواهند بود.
به طور خلاصه، تنگه هرمز یک نقطه حیاتی در سیستم انرژی و تجارت جهانی است و هرگونه تهدید یا مسدود شدن آن، میتواند پیامدهای اقتصادی و سیاسی گسترده و ویرانگری را برای تمام جهان به همراه داشته باشد.
