آیا شیعه‌ها کافرند؟

دسته: تحلیل
نویسنده: حسیب‌الله ولی‌زاده
2026/03/07
9:55 ق.ظ
بازدید: 38

پایگاه خبری تحلیلی روایت : طرح این پرسش از بنیاد نارساست و از همان نخست بوی تبعیض و تکفیر از آن به مشام می‌رسد. وقتی شما می‌پرسید، «آیا شیعه‌ها کافر هستند» به این معناست که شیعه را دست‌کم بخشی از امت اسلامی و مسلمانان نمی‌دانید و یا اگر می‌دانید به این سخن باور کامل ندارید. پاسخی که معمولا برای این پرسش داده می‌شود، هم‌چنان نارساست. از اشخاص بزرگ -مثل شیخ الازهر- گرفته تا افراد کوچک در صفحات اجتماعی در پاسخ به این پرسش همان سخنانی را که «امام اشعری» در «مقالات الإسلامیین»، عبدالقاهر بغدادی در «الفرق بین الفرق»، شهرستانی در «الملل و النحل» و ابن تیمیه در برخی کتاب‌های خود قرن‌ها پیش گفته‌اند، تکرار می‌‌نمایند و براساس این سخنان «حکمِ کفر و ایمان شیعیان» را صادر می‌کنند.

طرح این پرسش از بنیاد نارساست و از همان نخست بوی تبعیض و تکفیر از آن به مشام می‌رسد. وقتی شما می‌پرسید، «آیا شیعه‌ها کافر هستند» به این معناست که شیعه را دست‌کم بخشی از امت اسلامی و مسلمانان نمی‌دانید و یا اگر می‌دانید به این سخن باور کامل ندارید. پاسخی که معمولا برای این پرسش داده می‌شود، هم‌چنان نارساست. از اشخاص بزرگ -مثل شیخ الازهر- گرفته تا افراد کوچک در صفحات اجتماعی در پاسخ به این پرسش همان سخنانی را که «امام اشعری» در «مقالات الإسلامیین»، عبدالقاهر بغدادی در «الفرق بین الفرق»، شهرستانی در «الملل و النحل» و ابن تیمیه در برخی کتاب‌های خود قرن‌ها پیش گفته‌اند، تکرار می‌‌نمایند و براساس این سخنان «حکمِ کفر و ایمان شیعیان» را صادر می‌کنند.
این طرز تفکر به ده دلیل نارساست:
۱- طرح پرسش کفر و ایمان شیعیان همانند طرح پرسش از کفر و ایمان دیگر فرقه‌هایی مسلمان که به خدا، پیامبر و رستاخیز باور دارند، نامناسب و به‌شدت زننده‌است و از آن بوی تکفیر به مشام می‌رسد.
۲- مسئله کفر و ایمان افراد و گروه‌ها از حیطهٔ صلاحیت افراد و آدم‌ها بیرون است و از مختصات خداوند به شمار می‌رود. این‌که کی مسلمان است و کی کافر، تنها خداوند می‌داند و ما به‌عنوان بندگانی که از دل‌ها بی‌خبر هستیم، حق صدور فتوای کفر و ایمان دیگران را نداریم. همین‌ که فردی و گروهی شهادتین را می‌خوانند و به اصول اتفاقی اسلام باور دارند، مسلمان اند و حساب و کتاب‌شان با خداوند است.
۳- آن‌چه امام اشعری، بغدادی، شهرستانی، ابن تیمیه و دیگر دانشمندان مسلمان در بارهٔ «فرقه‌ها» و «کفر و ایمان آن‌ها» گفته‌اند، معیار حقانیت و باطلان این گروه‌ها و فرقه‌ها نیست و کلا درست نیست. نه امام اشعری و نه هیچ کس دیگری حق «تقسیم‌بندی مسلمانان به کفر و ایمان را به‌اساس اجتهاد شخصی» خود ندارند و اگر چنین کاری را هم نموده باشند، فراتر از اجتهاد شخصی آن‌ها نمی‌رود و خالی از خطا نیست و معصوم نیستند.
۴- امروز دیگر زمان طرح این پرسش‌ها و تقسیم‌بندی‌ها گذشته‌است و مسلمانان از هر زمانی بیشتر، نیازمند انسجام و هماهنگی و اتحاد هستند. طرح هر مسئله و پرسشی که این اتحاد و یک‌پارچه‌گی را از بین می‌‌‌برد و زمینه‌های سوء استفاده دشمنان را فراهم می‌سازد، محکوم و مذموم است.
۵- آن‌چه که در باب کفرِ برخی شیعیان گفته شده و می‌‌شود، مبنای قرآنی ندارد و برخاسته از اجتهادات شخصی و براساس دلایل ظنی است و به قطعیت نصوص قطعی الدلالة نمی‌رسد.
۶- تکفیر شیعیان در طول تاریخ عوامل سیاسی و مذهبی دارد و این فرقه به‌طور عام و یا برخی فرقه‌های آن به‌طور خاص به دلایل سیاسی و مذهبی تکفیر شده‌اند. این امر نه‌تنها در تکفیر شیعیان، بلکه در تکفیر خوارج، معتزله، اشاعره و ماتریدیه نیز به روشنی دیده می‌شود. این فرقه‌ها براساس اختلافات سیاسی و مذهبی دست به تکفیر یک‌دیگر زده‌‌اند. در گذشته و اکنون از پدیدهٔ تکفیر برای تضعیف مخالفان فکری، سیاسی و مذهبی استفاده می‌گردیده و می‌گردد. اینک باید از سیاسی‌سازی تکفیر و استفادهٔ ابزاری از این پدیده عبور کرد و به این واقعیت اذعان نمود که بسیاری تکفیر کردن‌ها در تاریخ اسلام ریشهٔ سیاسی دارد.
۷- تکفیر شیعیان و دیگر مسلمانان پیامدهای خطرناک داشته و دارد و باعث ضعف، ناتوانی و چنددسته‌گی مسلمانان گردیده‌است. اکنون برای حفظ اتحاد و یک‌پارچه‌گی بایست از این مسائل عبور کرد.
۸- حتا آنانی‌که شیعیان را تکفیر کرده‌اند، تمام فرقه‌هایی شیعه را مطلقا و به‌طور عام تکفیر نکرده‌اند؛ بلکه در این مورد به تفصیل سخن گفته‌اند و شیعیان را به گروه‌های مختلف که هر کدام احکام خاص خود را دارد، دسته بندی نموده‌اند. (این بند را یادآوری کردم که خیلی‌‌ها فهمیده و یا نافهمیده و برخلاف تمام علمای پیشین دست به تکفیر تمام شیعیان می‌زنند.)
۹- امروز مسلمانان به دو گروه تقسیم می‌شوند: آنانی‌که در صف مقاومت و مبارزه ایستاده‌اند و آنانی‌که با قاتلین مسلمانان و جنایتکاران قرن و کودکشان عصر حاضر تعامل و سازش می‌کنند. داستان شیعه و سنی و تقسیم‌بندی‌های قدیمی به پایان رسیده و همین دسته‌بندی باقی مانده‌است و بس. (نقل به مضمون از یک متفکر عرب)
۱۰- عقل و شرع حکم می‌کند که در همه حالت‌ها و به ویژه‌ها در دشواری‌ها دست یک‌دیگر را بگیریم و در کنار هم باشیم. وظیفهٔ ما وصله‌کردن شگاف‌های موجود میان مسلمانان است و به‌یقین در این مورد مسؤولیت داریم. اما این‌که تکفیر بکنیم و یا نه، به یقین کامل براساس نصوص دینی در این باب مسؤولیتی نداریم و خداوند از ما نخواهد پرسید که چرا فلان کس و گروه را تکفیر نکردید. اما اگر دست به تکفیر کسی و یا گروهی بزنیم، باید بدانیم که در این مورد در روز رستاخیز در برابر خداوند پاسخ‌گو هستیم.

همچنین بخوانید: قریشی؛ حمله چنگیز و اختلافات شیعه و سنی، میراث کتابخوانی افغانستان را نابود کرد

نوشته های مرتبط :