پیکرهای خاموش، پیام‌های بلند؛ بررسی تاریخی و اخلاقی بی‌حرمتی طالبان به شهدا

دسته: تحلیل
نویسنده: محمد خالد صدیقی
1404/10/16
10:35 ق.ظ
بازدید: 9

پایگاه خبری تحلیلی روایت : در تاریخ منازعات بشری، جنگ تنها در میدان نبرد پایان نمی‌یابد؛ ادامه‌ی آن را می‌توان در نحوه‌ی رفتار فاتحان با شکست‌خوردگان، به‌ویژه کشته‌شدگان مشاهده کرد. جایی که سلاح‌ها خاموش می‌شوند، اخلاق آغاز می‌شود و دقیقاً در همین نقطه است که مرز میان «قدرت» و «درماندگی» آشکار می‌گردد. بی‌حرمتی به پیکر شهدا، فارغ از هویت و گرایش آنان، نه یک اتفاق حاشیه‌ای، بلکه نشانه‌ای از نوع نگاه یک جریان به انسان، کرامت و تاریخ است. در افغانستان امروز، تعرض به پیکرهای بی‌جان مبارزان، تلاشی است برای خاموش‌کردن پیامی که حتی مرگ نیز قادر به محو آن نبوده است. پیکرهایی که سکوت می‌کنند، اما معنا می‌سازند؛ معناهایی که فراتر از لحظه، به حافظه‌ی جمعی یک ملت راه می‌یابند و پرسشی پایدار در برابر عاملان خشونت ایجاد می‌کنند.

مقدمه

در تاریخ منازعات بشری، جنگ تنها در میدان نبرد پایان نمی‌یابد؛ ادامه‌ی آن را می‌توان در نحوه‌ی رفتار فاتحان با شکست‌خوردگان، به‌ویژه کشته‌شدگان مشاهده کرد. جایی که سلاح‌ها خاموش می‌شوند، اخلاق آغاز می‌شود و دقیقاً در همین نقطه است که مرز میان «قدرت» و «درماندگی» آشکار می‌گردد. بی‌حرمتی به پیکر شهدا، فارغ از هویت و گرایش آنان، نه یک اتفاق حاشیه‌ای، بلکه نشانه‌ای از نوع نگاه یک جریان به انسان، کرامت و تاریخ است.
در افغانستان امروز، تعرض به پیکرهای بی‌جان مبارزان، تلاشی است برای خاموش‌کردن پیامی که حتی مرگ نیز قادر به محو آن نبوده است. پیکرهایی که سکوت می‌کنند، اما معنا می‌سازند؛ معناهایی که فراتر از لحظه، به حافظه‌ی جمعی یک ملت راه می‌یابند و پرسشی پایدار در برابر عاملان خشونت ایجاد می‌کنند.
تجربه تاریخی افغانستان نشان می‌دهد احترام به مردگان ـ حتی در سخت‌ترین خصومت‌ها ـ بخشی از فرهنگ، سنت و اخلاق جنگ بوده است. شکستن این قاعده، نه تنها عبور از خط قرمز عرفی، بلکه گسست آگاهانه از بنیان‌های ارزشی جامعه‌ای است که قرن‌ها با مفهوم عزت و حرمت زیسته است. از این منظر، بی‌حرمتی به شهدا را باید نشانه‌ای از فروپاشی درونی و هراس از تداوم روایت مقاومت دانست، نه صرفاً یک «حادثه».
قدرت‌هایی که به آینده خود اطمینان دارند، با گذشته تسویه‌حساب نمی‌کنند و از مردگان نمی‌ترسند. تاریخ نشان داده است که تعرض به اجساد اغلب از سوی جریان‌هایی صورت می‌گیرد که در نبرد معنا شکست خورده‌اند؛ جریان‌هایی که می‌کوشند با تحقیر نمادها، خلأ مشروعیت خود را پنهان کنند. این تلاش‌ها حافظه جمعی را پاک نمی‌کند، بلکه آن را عمیق‌تر و مقاوم‌تر می‌سازد.
این مقاله می‌کوشد بی‌حرمتی طالبان به پیکر شهدا را در چارچوبی فراتر از واکنش احساسی بررسی کند؛ چارچوبی که تاریخ، اخلاق، تجربه اجتماعی و حقوق بین‌الملل را در کنار هم قرار می‌دهد. پرسش اصلی این است: چرا تعرض به پیکر شهدا، به‌جای تثبیت قدرت، اغلب به تضعیف آن می‌انجامد؟ و چگونه همین پیکرهای خاموش، حامل پیام‌هایی می‌شوند که از عمر سلاح و سلطه فراتر می‌روند؟

همچنین بخوانید: شاه حسین مرتضوی؛ کسی‌که هنوز حاضر نیست از خیانت غنی حرف بزند!

بی‌حرمتی به شهدا در آیینه تاریخ

نگاهی به تاریخ منازعات نشان می‌دهد که رفتار با کشته‌شدگان همواره یکی از شاخص‌های بلوغ اخلاقی قدرت‌ها بوده است. حتی در شدیدترین جنگ‌ها، قواعد نانوشته‌ای برای حفظ حرمت مردگان وجود داشته است؛ قواعدی که نه از سر ترحم، بلکه از درک پیامدهای اخلاقی و تاریخی اعمال برمی‌خاسته‌اند. شکستن این قواعد، اغلب نشانه ورود یک جریان به مرحله‌ای از افراط و زوال است، جایی که حذف فیزیکی کافی نیست و تحقیر نمادین نیز به ابزار قدرت بدل می‌شود.
در افغانستان، هر بار که گروهی تلاش کرده است با اهانت به کشته‌شدگان اراده مقاومت را در هم بشکند، نتیجه معکوس داشته است. پیکرهای تحقیرشده به فراموشی سپرده نمی‌شوند، بلکه نمادهای ماندگار ظلم و بی‌عدالتی می‌شوند؛ نشانه‌هایی که نسل‌های بعد را به بازخوانی گذشته و بازتعریف مفهوم مقاومت واداشته‌اند.
تجربه تاریخی نشان می‌دهد که بی‌حرمتی به اجساد، اغلب واکنشی عصبی به شکست در عرصه معناست. گروه‌هایی که توان بازتولید مشروعیت و اقناع اجتماعی ندارند، به حذف نمادها پناه می‌برند؛ غافل از آن‌که تاریخ، نمادهای سرکوب‌شده را با قدرت دوچندان بازمی‌گرداند
.
فروپاشی اخلاقی و هراس از معنا

در اخلاق جنگ، مرگ پایان دشمنی است. لحظه‌ای که انسان جان می‌بازد، تنها مسئولیت اخلاقی بازماندگان باقی می‌ماند. تعرض به پیکر شهدا، نه ادامه جنگ، بلکه عبور آگاهانه از مرز انسانیت است. این رفتار نشان می‌دهد خشونت دیگر ابزاری برای رسیدن به هدف نیست، بلکه به بخشی از هویت عاملان بدل شده است؛ هویتی که بدون تحقیر قادر به تعریف خود نیست.
بی‌حرمتی به پیکرهای بی‌جان بیش از هر چیز بیانگر هراس از معنا است؛ معنایی که شهدا حتی در خاموشی حمل می‌کنند: ایستادگی، انتخاب آگاهانه و امکان مقاومت. زمانی که یک جریان سیاسی یا نظامی می‌کوشد این معنا را با تحقیر جسم از میان ببرد، در واقع اعتراف می‌کند که توان مقابله با پیام را ندارد.
جامعه‌هایی که تجربه طولانی رنج و جنگ را گذرانده‌اند، می‌دانند که کرامت مردگان امتداد کرامت زندگان است. شکستن این پیوند آسیب اخلاقی ایجاد می‌کند که فراتر از یک گروه یا دوره، کل بافت اجتماعی را زخمی می‌سازد. چنین رفتاری اعتماد اخلاقی جامعه را فرسایش می‌دهد و خشونت را از استثنا به قاعده بدل می‌کند.
پیامدهای سیاسی و داوری حافظه جمعی

همچنین بخوانید: یک کارمند خدماتی اداره زراعت طالبان در کندز تیرباران شد

رفتار با پیکر شهدا تنها یک مسئله اخلاقی یا تاریخی نیست؛ پیامدهای مستقیم و بلندمدت سیاسی نیز دارد. قدرت‌هایی که به بی‌حرمتی متوسل می‌شوند، خود را از امکان اقناع اجتماعی محروم می‌کنند. جامعه‌ای که شاهد تحقیر مردگان خود است، نه‌تنها با حاکمان احساس همدلی نمی‌کند، بلکه آنان را در جایگاه بیگانه با ارزش‌ها قرار می‌دهد. این شکاف، مشروعیت قدرت را از درون تهی می‌کند.
حافظه جمعی افغانستان، بیش از ثبت وقایع، نقش مرجع داوری دارد. جنایاتی که در کوتاه‌مدت بدون پاسخ می‌مانند، در بلندمدت به بخشی از روایت تاریخی ملت تبدیل می‌شوند. بی‌حرمتی به شهدا، از یک خبر گذرا به نمادی ماندگار بدل می‌گردد؛ نمادی که اعتبار اخلاقی عاملانش را هر بار که بازخوانی شود، بیش از پیش فرسایش می‌دهد.
این رفتار نه تنها مقاومت را تضعیف نمی‌کند، بلکه آن را در سطح معنا بازتولید می‌کند. وقتی امکان اعتراض علنی محدود است، حافظه جمعی نقش میدان عمومی را بر عهده می‌گیرد؛ روایت‌ها، خاطره‌ها و نمادها به ابزارهای خاموش اما مؤثر مقاومت بدل می‌شوند
.
نتیجه‌گیری: وقتی سکوت گویاتر از فریاد است

بی‌حرمتی به پیکر شهدا بیش از آن‌که چهره قربانیان را مخدوش کند، ماهیت عاملان آن را آشکار می‌سازد. پیکرهایی که خاموش بر زمین افتاده اند، حامل پیام‌هایی هستند که از هیاهوی سلاح و تبلیغ نیرومندتر است. تاریخ نشان داده است قدرت‌هایی که حتی در مواجهه با مرگ به خشونت پناه می‌برند، در واقع از زنده‌ماندن معنا هراس دارند؛ معنایی که نه با تحقیر جسم، نه با سانسور روایت و نه با گذر زمان محو می‌شود.
در افغانستان، جایی که رنج و مقاومت در هم تنیده‌اند، چنین رفتارهایی به سرعت در حافظه جمعی تثبیت می‌شوند. حافظه‌ای که نه انتقام‌جو، نه فراموشکار، بلکه داور خاموش تاریخ است. در این حافظه، کرامت انسان معیار سنجش است و هر کنشی که از این معیار عبور کند، دیر یا زود به نشانه‌ای از سقوط ارزشی بدل می‌شود.
این مقاله نشان می‌دهد که نبرد امروز افغانستان، تنها نزاعی نظامی یا سیاسی نیست؛ بلکه جدالی عمیق بر سر معنا، اخلاق و حق روایت آینده است. در این جدال، پیروزی نهایی نه از آن کسانی است که خشونت را بی‌مرز می‌کنند، بلکه از آن کسانی است که حتی در مرگ، حرمت انسان را پاس می‌دارند. پیکرهای خاموش، پیام‌های بلند خود را در تاریخ باقی خواهند گذاشت؛ پیام‌هایی که داوری نهایی را به زمان، وجدان عمومی و حافظه ملت می‌سپارند.

همچنین بخوانید: بازداشت 10 غریب‌کار در پریان پنجشیر توسط طالبان

نوشته های مرتبط :