“شناسنامه جعلی”؛ خوانشی پرتو نادری از شعر خلیل روادی

دسته: تحلیل, گزارش ها
نویسنده: تحریریه روایت
1404/10/03
12:59 ب.ظ
بازدید: 12

پایگاه خبری تحلیلی روایت : پرتو نادری، شاعر نام‌آشنای افغانستان، در یادداشتی تحلیلی با تمرکز بر شعرهای خلیل روادی، شاعر کُردستان، شعر را به‌عنوان یکی از والاترین ابزارهای مقاومت در برابر فاشیزم قومی و مسخ هویت بررسی می‌کند. او با ارجاع به شعر «شناس‌نامۀ جعلی» نشان می‌دهد که چگونه ادبیات می‌تواند به میدان ایستادگی در برابر حذف، جعل و تحریف هویت‌های تاریخی و فرهنگی بدل شود.

پرتو نادری، شاعر نام‌آشنای افغانستان، در یادداشتی تحلیلی با تمرکز بر شعرهای خلیل روادی، شاعر کُردستان، شعر را به‌عنوان یکی از والاترین ابزارهای مقاومت در برابر فاشیزم قومی و مسخ هویت بررسی می‌کند. او با ارجاع به شعر «شناس‌نامۀ جعلی» نشان می‌دهد که چگونه ادبیات می‌تواند به میدان ایستادگی در برابر حذف، جعل و تحریف هویت‌های تاریخی و فرهنگی بدل شود.
به باور نادری، خلیل روادی در شعر «شناس‌نامۀ جعلی» از نوعی فاشیزم «استخوان‌سوز» سخن می‌گوید؛ فاشیزمی که نه‌فقط سرزمین، بلکه هویت انسان را اشغال می‌کند. در این شعر، «بیگانۀ زورمند» شناس‌نامۀ شاعر را بررسی می‌کند؛ نمادی از قدرت مسلطی که هویت تحمیل‌شده را جایگزین هویت واقعی می‌سازد. جعل شناس‌نامه در این‌جا، جعل تاریخ، زبان و فرهنگ است؛ تلاشی آگاهانه برای بیرون راندن یک ملت از حافظۀ تاریخ.
نادری تأکید می‌کند که وقتی هویت یک قوم جعل می‌شود، حضور آن قوم در تاریخ نیز رنگ می‌بازد. از همین‌رو، شعر روادی صرفاً بیان رنج فردی نیست، بلکه فریاد جمعی مردمی است که در برابر سیاست‌های همگون‌ساز و سرکوبگر ایستاده‌اند. او این نوع شعر را «پرشکوه‌ترین گونۀ شعر پایداری» می‌نامد؛ شعری که نه‌تنها روایتگر درد است، بلکه کنش‌مند و معترض است.
این نگاه، از کُردستان فراتر می‌رود و به وضعیت امروز بسیاری از جوامع چندقومیتی تعمیم می‌یابد. نادری هشدار می‌دهد که فاشیزم قومی، با شعار فریبندۀ «وحدت ملی»، در پی آن است تا هویت‌های متکثر را زیر چتر یک هویت خاص و مسلط حذف یا بی‌اثر سازد. به باور او، چنین سیاست‌هایی نه‌تنها به ملت‌سازی نمی‌انجامد، بلکه شکاف، بی‌عدالتی و انکار تاریخی را تعمیق می‌کند.

همچنین بخوانید: ممنوعیت شعر؛ امضای ترس در پای استبداد

نادری در بخش پایانی، مفهوم هویت ملی را بازتعریف می‌کند: هویت ملی نه محصول اجبار، بلکه نتیجۀ هم‌پذیری، توسعۀ فرهنگی و درهم‌آمیزی داوطلبانۀ هویت‌های گوناگون است. هرگاه حاکمیتی بکوشد هویت یک قوم را به‌عنوان هویت همگانی تحمیل کند، ایستادگی در برابر آن نه‌تنها مشروع، بلکه ضروری است؛ زیرا «با فاشیزم نه ملت ساخته می‌شود و نه هویت ملی».

شناس‌نامۀ جعلی – خلیل روادی
(ترجمه: واصف باختری)
بی‌گانۀ زورمند
در سرزمین من
در شهرمن
در کوچۀ من
شناس‌نامۀ مرا بررسی می‌‌کند
تا جعلی نباشد
از خشم تا مرز دیوانه‌گی به پیش می‌تازم
اما ناگهان خنده‌ام می‌گیرد
زیرا این شناس‌نامه به راستی جعلی‌است
آن را بی‌گانۀ دیگری صادر کرده است
و واژه‌های زبان دیگری
در جدول‌های آن آشیان گزیده‌اند
اما ای تاریخ تو گواهی
که من خود جعلی نیستم
قلب من جعلی نیست
چشم من جعلی نیست
ایمان من جعلی نیست
تبارنامۀ من جعلی نیست
کُردستانی که بادبان کشتی آن
از افق‌های دور، پدیدار است
جعلی نیست
ای کوهساران کُردستان
هنگامی که فرزند شما
با مشت گره کرده
با خشم فریاد می‌زند:
نیست،
باید پادآوای شما
جهان را به لرزه آرد:
نیست!
نیست!
نیست!
نیست…