قوم‌گرایی زخم کهنه‌ای بر پیکر جمهوریت افغانستان

دسته: تحلیل
نویسنده: عبدالمجید قادری
1404/05/19
9:59 ق.ظ
بازدید: 18

پایگاه خبری تحلیلی روایت : یکی از عوامل کلیدی و بنیادین که در سقوط جمهوری اسلامی افغانستان نقش مستقیم و غیرقابل انکار داشت پدیده مزمن و فراگیر قوم‌گرایی و محل‌گرایی بود. این بیماری سیاسی اجتماعی نه‌تنها وحدت ملی را از درون تهی ساخت بلکه بستری مناسب برای مداخله بیگانگان رشد افراط‌گرایی و فروپاشی نهادهای دولتی فراهم آورد.

یکی از عوامل کلیدی و بنیادین که در سقوط جمهوری اسلامی افغانستان نقش مستقیم و غیرقابل انکار داشت پدیده مزمن و فراگیر قوم‌گرایی و محل‌گرایی بود.
این بیماری سیاسی اجتماعی نه‌تنها وحدت ملی را از درون تهی ساخت بلکه بستری مناسب برای مداخله بیگانگان رشد افراط‌گرایی و فروپاشی نهادهای دولتی فراهم آورد.

افغانستان کشوری با تنوع قومی فرهنگی و زبانی است که اگر این تنوع به درستی مدیریت می‌شد
می‌توانست به فرصتی برای تقویت همبستگی ملی بدل گردد.
اما طی سال‌های گذشته بخشی از نخبگان و رهبران سیاسی کشور به‌جای حرکت به سوی یک حکومت همه‌شمول و ملی با تاکید افراطی بر تعلقات قومی و منطقه‌ای خود به تضعیف نظام سیاسی کمک کردند.
در سایه این نگاه تنگ‌نظرانه ساختار قدرت به گونه‌ای شکل گرفت که منافع یک قوم یا گروه خاص بر منافع ملی ترجیح داده شد.
در نتیجه اقوام دیگر به حاشیه رانده شدند بی‌اعتمادی میان مردم افزایش یافت و جامعه به جای اتحاد به سوی شکاف و چندپارچگی سوق داده شد.

از سوی دیگر دشمنان افغانستان چه خارجی و چه داخلی از این شکاف‌ها بهره‌برداری گسترده کردند.
با تحریک احساسات قومی و حمایت از گروه‌های تروریستی و افراطی آتش اختلافات قومی شعله‌ور شد گروه‌هایی که در بسیاری از موارد به ابزار اجرایی قدرت‌طلبان قومی تبدیل شدند.

در این میان نقش دولت مرکزی به‌ویژه در سال‌های پایانی جمهوریت بسیار تعیین‌کننده بود.
ریاست‌جمهوری وقت با بی‌توجهی به اصل شایسته‌سالاری بسیاری از فرماندهان مجرب امنیتی را خانه‌نشین کرد و افراد فاقد تخصص را صرفا به دلیل تعلق قومی یا منطقه‌ای در مناصب کلیدی گماشت.
چنین تصمیم‌هایی نه‌تنها انسجام نیروهای امنیتی را از بین برد بلکه اعتماد عمومی به دولت را نیز سلب کرد.

همچنین بخوانید: فقر گسترده و مساجد مجلل در افغانستان

در نهایت این روند به فروپاشی نظام انجامید.
نظامی که می‌توانست با اتکا بر عدالت اجتماعی، مشارکت برابر اقوام و وحدت ملی دوام بیاورد قربانی نگاه قومی حذف‌گرایانه و مصلحت‌جویانه شد.

تجربه تلخ افغانستان نشان داد که قوم‌گرایی نه‌تنها عامل توسعه نیست بلکه دشمن مستقیم ثبات و مردم‌سالاری است. تا زمانی که سیاست‌مداران افغان منافع ملی را فدای منافع قومی کنند و تا زمانی که مشارکت سیاسی بر اساس شایستگی و عدالت صورت نگیرد بازسازی افغانستان صرفاً یک رویای دور باقی خواهد ماند.

نوشته های مرتبط :