دانشگاه بامیان در محاصره طالبان؛ برکناری اساتید شیعه و هزاره و آینده تاریک بخش آموزش

دسته: تحلیل
نویسنده: حسین فدایی
1404/02/22
12:10 ب.ظ
بازدید: 27

پایگاه خبری تحلیلی روایت : روز گذشته گزارش های منتشر شد که گویا گروه طالبان چندین استاد هزاره و شیعه دانشگاه بامیان را از سمت های شان برکنار کرده اند. این اقدام گروه طالبان در واقع ادامه سیاست تبعیض‌ و حذف‌گرایانه این گروه است که از زمان سلطه در ۱۴۰۰ روی دست گرفتند. این کار یعنی بخشی از برنامه سیستماتیک طالبان برای حذف هرگونه صدای مخالف و غیرهمسو با ایدئولوژی افراطی آنهاست، و در نهایت این‌که جز به حذف و انکار “دیگری”، به هیچ رویکرد دیگری تن نمی‌دهد. این برکناری‌ها در حالی صورت می‌گیرد که طالبان از زمان تسلط مجدد بر افغانستان، همواره در تلاش بوده‌اند تا حضور شیعیان و سایر گروه‌های قومی را در نهادهای دولتی، آموزشی و قضایی کاهش دهند. از حذف فقه جعفری از نظام قضایی تا محدودیت‌های اعمال‌شده بر عزاداری‌های محرم، همه نشان از یک سیاست حساب‌شده برای به حاشیه راندن شیعیان دارد. اکنون، دانشگاه بامیان به عنوان یکی از مراکز مهم علمی در مناطق شیعه نشین، هدف جدید این سیاست تبعیض‌آمیز قرار گرفته است.

روز گذشته گزارش های منتشر شد که گویا گروه طالبان چندین استاد هزاره و شیعه دانشگاه بامیان را از سمت های شان برکنار کرده اند. این اقدام گروه طالبان در واقع ادامه سیاست تبعیض‌ و حذف‌گرایانه این گروه است که از زمان سلطه در ۱۴۰۰ روی دست گرفتند. این کار یعنی بخشی از برنامه سیستماتیک طالبان برای حذف هرگونه صدای مخالف و غیرهمسو با ایدئولوژی افراطی آنهاست، و در نهایت این‌که جز به حذف و انکار “دیگری”، به هیچ رویکرد دیگری تن نمی‌دهد.
این برکناری‌ها در حالی صورت می‌گیرد که طالبان از زمان تسلط مجدد بر افغانستان، همواره در تلاش بوده‌اند تا حضور شیعیان و سایر گروه‌های قومی را در نهادهای دولتی، آموزشی و قضایی کاهش دهند. از حذف فقه جعفری از نظام قضایی تا محدودیت‌های اعمال‌شده بر عزاداری‌های محرم، همه نشان از یک سیاست حساب‌شده برای به حاشیه راندن شیعیان دارد. اکنون، دانشگاه بامیان به عنوان یکی از مراکز مهم علمی در مناطق شیعه نشین، هدف جدید این سیاست تبعیض‌آمیز قرار گرفته است.

ایدئولوژی طالبان؛ حذف هرگونه تفکر مخالف

طالبان به عنوان یک گروه افراطی و تک‌صدایی، هیچ گونه پذیرشی برای تفکرات خارج از چارچوب ایدئولوژیک خود قائل نیستند. این گروه با تفسیر خاص و خشک‌اندیشانه از اسلام، سایر مذاهب و گرایش‌های فکری را یا نادیده می‌گیرد یا به طور کامل طرد می‌کند. در نگاه طالبان، شیعیان نه تنها به عنوان یک مذهب پذیرفته‌شده محسوب نمی‌شوند، بلکه گاه به عنوان “خارج از دین” نیز معرفی می‌گردند. اگرچه طالبان به دلایل سیاسی و بین‌المللی از اظهار صریح این دیدگاه خودداری می‌کنند، اما اقدامات عملی آن‌ها همواره گویای این حقیقت است.
برکناری اساتید شیعه و هزاره دانشگاه بامیان نیز در همین راستا قابل تحلیل است. طالبان باور دارند که نظام آموزشی باید کاملاً در خدمت تبلیغ و ترویج اندیشه‌های آنان باشد و حضور استادانی با تفکرات مستقل یا وابسته به مذاهب دیگر را برنمی‌تابند. این نگاه دگم و انحصارطلبانه، نه تنها آزادی علمی را نفی می‌کند، بلکه آینده آموزش عالی در افغانستان را نیز با تهدیدات جدی مواجه ساخته است.

سیاست‌های تبعیض‌آمیز علیه شیعیان از زمان تسلط طالبان

از روزی که طالبان بار دیگر بر افغانستان مسلط شدند، شیعیان به عنوان یکی از اصلی‌ترین گروه‌های هدف این گروه قرار گرفتند. حذف فقه جعفری از نظام قضایی، ممنوعیت برگزاری آشکار مراسم عزاداری محرم، محدودیت در استخدام شیعیان در ادارات دولتی و انحلال نهادهای فرهنگی و مذهبی شیعه، تنها بخشی از اقداماتی است که طالبان برای به حاشیه راندن این جامعه انجام داده‌اند.
در حوزه آموزش عالی نیز این سیاست با شدت دنبال شده است. پیش از این، اساتید و دانشجویان شیعه و گروه های قومی دیگر در دانشگاه‌های کابل، بلخ و هرات با محدودیت‌های مختلفی روبه‌رو شده بودند، اما اکنون دانشگاه بامیان به دلیل موقعیت جغرافیایی و هویت قومی-مذهبی آن، بیش از پیش تحت فشار قرار گرفته است. این دانشگاه که زمانی به عنوان نمادی از حضور پسران و دختران و یک مرکز اکادمیک مهم در مناطق مرکزی افغانستان شناخته می‌شد، امروز به صحنه‌ای برای اجرای سیاست‌های تبعیض‌آمیز طالبان تبدیل شده است.

حذف سیستماتیک شیعیان از ادارات و جایگزینی با نیروهای غیربومی

اقدام اخیر طالبان در برکناری اساتید دانشگاه بامیان، تنها یک نمونه از سیاست گسترده‌تر این گروه برای تغییر ترکیب قومی و مذهبی در نهادهای دولتی است. پس از سلطه مجدد طالبان و بویژه در ماه‌های اخیر، ادارات دولتی در بامیان به تدریج از نیروهای غیربومی، عمدتاً پشتون‌های قندهار و هلمند، پر شده‌اند. این سیاست نه تنها تبعیض علیه هزاره‌ها و شیعیان را نشان می‌دهد، بلکه تلاشی برای تغییر هویت جمعیتی و فرهنگی مناطق مرکزی افغانستان است.
طالبان با این کار دو هدف را دنبال می‌کنند: نخست، تضعیف نهادهای محلی و کاهش نفوذ رهبران قومی و مذهبی در این مناطق؛ و دوم، ایجاد یک ساختار اداری یکدست و مطیع که کاملاً در اختیار آنان باشد. این روش مشابه سیاست‌هایی است که در دوره اول حکومت طالبان (۱۹۹۶-۲۰۰۱) نیز اجرا شد، زمانی که شیعیان و هزاره‌ها و اقوام دیگر به صورت سیستماتیک از موقعیت‌های اداری و نظامی حذف شدند.

طالبان به هیچ‌چیز جز حذف کامل راضی نمی‌شوند

تجربه دو دهه گذشته نشان داده است که ایدئولوژی طالبان نه گفت‌وگوپذیر است و نه انعطاف‌پذیر. این گروه به هیچ‌وجه به تنوع فکری، قومی یا مذهبی باور ندارد و هرگونه مخالفت یا تفاوت را برنمی‌تابد. انتظار تساهل و تسامح از طالبان، نه تنها بی‌فایده است، بلکه می‌تواند به فاجعه‌بارتر شدن وضعیت بینجامد.
برکناری اساتید دانشگاه بامیان تنها یک حلقه از زنجیره بلند حذف شیعیان و سایر گروه‌های قومی است.
اگر جریانات مخالف متحد نشوند و جامعه بین‌المللی و نهادهای حقوق بشری به این روند واکنش نشان ندهند، طالبان به سیاست‌های خود با شدت بیشتری ادامه خواهند داد. تاریخ افغانستان ثابت کرده که سکوت در برابر چنین اقداماتی، تنها به گسترش خشونت و تبعیض منجر می‌شود.

آینده تاریک آموزش و پرورش تحت حاکمیت طالبان

با برکناری اساتید مجرب و بااخلاق دانشگاه بامیان، نه تنها آینده آموزشی این نهاد با خطر مواجه شده، بلکه پیام روشنی به دیگر اساتید و دانشجویان نیز ارسال شده است: یا باید مطیع بی‌چون‌وچرای سیاست‌های طالبان باشید، یا جایی در نظام آموزشی کشور نخواهید داشت. این روند در بلندمدت منجر به فرار مغزها، کاهش کیفیت آموزش و نابودی استقلال علمی در افغانستان خواهد شد.
اگر طالبان به همین منوال پیش روند، افغانستان به زودی شاهد خالی شدن مراکز علمی از استعدادها و چهره‌های شاخص خواهد بود. این نه تنها یک تراژدی برای جامعه شیعه و هزاره، بلکه فاجعه‌ای برای تمام افغانستان است. آینده‌ای که در آن دانش و روشنفکری قربانی تعصب و خشونت شود، آینده‌ای تاریک و پر از رنج برای تمام مردم این سرزمین خواهد بود.

نوشته های مرتبط :