سالروز ترور بی‌نظیر بوتو؛ سیاستمداری که نامش با طالبان گره خورد

دسته: تحلیل
نویسنده: ضیا ضیایی
1404/10/07
9:58 ق.ظ
بازدید: 9

پایگاه خبری تحلیلی روایت : بی‌نظیر بوتو، نخستین زن مسلمان که به مقام نخست‌وزیری در یک کشور اسلامی رسید، در تاریخ سیاسی پاکستان نقشی پررنگ و بحث‌برانگیز داشت. او در دو دوره نخست‌وزیری خود با چالش‌های داخلی و خارجی بسیاری روبه‌رو شد. برخی او را در روند شکل‌گیری طالبان دخیل می‌دانند و برخی دیگر نقش ارتش پاکستان را برجسته‌تر می‌دانند. بوتو سرانجام قربانی همان جریان افراطی شد که در افغانستان و پاکستان قدرت گرفت و زندگی سیاسی‌اش را به پایان رساند.

بی‌نظیر بوتو، نخستین زن مسلمان که به مقام نخست‌وزیری در یک کشور اسلامی رسید، در تاریخ سیاسی پاکستان نقشی پررنگ و بحث‌برانگیز داشت. او در دو دوره نخست‌وزیری خود با چالش‌های داخلی و خارجی بسیاری روبه‌رو شد. برخی او را در روند شکل‌گیری طالبان دخیل می‌دانند و برخی دیگر نقش ارتش پاکستان را برجسته‌تر می‌دانند. بوتو سرانجام قربانی همان جریان افراطی شد که در افغانستان و پاکستان قدرت گرفت و زندگی سیاسی‌اش را به پایان رساند.

زندگی و فعالیت سیاسی

بی‌نظیر بوتو در ۲۱ جون ۱۹۵۳ در کراچی و در خانواده‌ای سیاسی متولد شد. پدرش، ذوالفقار علی بوتو، نخست‌وزیر اسبق پاکستان بود. او تحصیلات عالی خود را در دانشگاه‌های هاروارد و آکسفورد در رشته‌های قانون و اقتصاد گذراند و پس از بازگشت به پاکستان، فعالیت سیاسی‌اش را در حزب مردم آغاز کرد. بوتو بارها به دلیل مخالفت با حکومت نظامی ژنرال ضیاءالحق بازداشت و تبعید شد. در نهایت، پس از بازگشت به کشور، توانست به عنوان نخستین زن مسلمان در جهان اسلام به مقام نخست‌وزیری برسد.

مناسبات سیاسی و ظهور طالبان

بی‌نظیر بوتو دو بار نخست‌وزیر پاکستان شد؛ نخست در سال‌های ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۰ و سپس در سال‌های ۱۹۹۳ تا ۱۹۹۶. در این دوران، افغانستان درگیر جنگ داخلی بود و گروه طالبان با حمایت مستقیم ارتش پاکستان و سازمان اطلاعات نظامی (آی‌اس‌آی) ظهور کرد. برخی تحلیلگران معتقدند بوتو در این روند دخیل بود، اما بسیاری دیگر نقش ارتش را برجسته‌تر می‌دانند. بوتو از نظر فکری با طالبان سازگاری نداشت و بارها مخالفت خود را با سیاست‌های افراطی آنان نشان داد. با این حال، فشار ارتش و متحدان خارجی پاکستان، او را در موقعیتی قرار داد که نتوانست مسیر متفاوتی را دنبال کند. سرانجام، همان طالبان پاکستان که متحد طالبان افغانستان بود، به دشمن مرگبار او بدل شد.

افغانستان در دوره بوتو و نقش او

در دوره نخست‌وزیری بوتو، افغانستان شاهد تحولات مهمی بود. پس از خروج شوروی، جنگ داخلی میان گروه‌های مجاهدین شدت گرفت و طالبان به‌سرعت قدرت گرفتند. پاکستان به‌عنوان حامی اصلی طالبان، نقش کلیدی در تقویت آنان داشت. بوتو در این میان، در موقعیتی پیچیده قرار داشت: از یک سو می‌خواست روابط دیپلماتیک با کابل را حفظ کند و از سوی دیگر تحت فشار ارتش و آی‌اس‌آی بود که طالبان را ابزار نفوذ منطقه‌ای می‌دانستند. او نه توانست مانع حمایت پاکستان از طالبان شود و نه توانست سیاستی مستقل در قبال افغانستان اتخاذ کند. برخی معتقدند اگر بوتو در برابر ارتش ایستادگی می‌کرد، شاید مسیر تاریخ متفاوت می‌شد، اما واقعیت این است که ساختار قدرت در پاکستان اجازه چنین استقلالی را به او نمی‌داد. در نتیجه، طالبان در افغانستان قدرت گرفتند و پاکستان به پایگاه اصلی بنیادگرایی جهادی بدل شد. این روند، نه‌تنها افغانستان را درگیر خشونت و افراط‌گرایی کرد، بلکه پاکستان را نیز در مسیر خطرناک رشد گروه‌های تندرو قرار داد.

ترور بی‌نظیر بوتو

بی‌نظیر بوتو پس از سال‌ها تبعید، در سال ۲۰۰۷ به پاکستان بازگشت تا بار دیگر در انتخابات شرکت کند. اما در ۲۷ دسامبر همان سال، پس از یک گردهمایی انتخاباتی در شهر راولپندی، هدف حمله انتحاری قرار گرفت. مهاجم ابتدا چند گلوله به سمت او شلیک کرد و سپس بمبی را منفجر ساخت که به کشته شدن بوتو و ده‌ها نفر دیگر انجامید. مسئولیت این حمله را طالبان پاکستان بر عهده گرفتند؛ گروهی که متحد طالبان افغانستان بود و سال‌ها پیش در دوران نخست‌وزیری بوتو قدرت گرفته بود. مرگ او نماد تراژیک سیاست پاکستان شد؛ سیاستمداری که قربانی همان افراط‌گرایی شد که کشورش در ایجاد و تقویت آن نقش داشت.

نوشته های مرتبط :