افغانستان و نیپال؛ آیا تاریخ تکرار می‌شود؟

دسته: تحلیل
نویسنده: مهرزاد عظیمی
1404/06/26
9:01 ق.ظ
بازدید: 12

پایگاه خبری تحلیلی روایت : پژواک تاریخ در گذرگاه بحران؛ تاریخ، آیینه‌ای است که جوامع انسانی را به تأمل وامیدارد؛ آیینه‌ای که گاه تصاویر آنقدر تکرار می‌شوند که به پیش‌بینی آینده بدل می‌گردند. در این گذار جمعی، مسیرهایی وجود دارند که اگرچه در جغرافیا و زمان متفاوت به نظر می‌رسند، اما از الگوهایی یکسان و سرنوشتی مشترک پرده برمی‌دارند. این الگوها، زاییده ذاتِ تغییرناپذیر قدرت مطلقه است؛ قدرتی که برای حفظ خود، نه بر مشروعیت که بر انقیاد استوار می‌شود و برای تحقق این امر، پیش از آنکه پیکره جامعه را هدف گیرد، روح آن را نشانه می‌رود: آگاهی.

پژواک تاریخ در گذرگاه بحران؛ تاریخ، آیینه‌ای است که جوامع انسانی را به تأمل وامیدارد؛ آیینه‌ای که گاه تصاویر آنقدر تکرار می‌شوند که به پیش‌بینی آینده بدل می‌گردند. در این گذار جمعی، مسیرهایی وجود دارند که اگرچه در جغرافیا و زمان متفاوت به نظر می‌رسند، اما از الگوهایی یکسان و سرنوشتی مشترک پرده برمی‌دارند. این الگوها، زاییده ذاتِ تغییرناپذیر قدرت مطلقه است؛ قدرتی که برای حفظ خود، نه بر مشروعیت که بر انقیاد استوار می‌شود و برای تحقق این امر، پیش از آنکه پیکره جامعه را هدف گیرد، روح آن را نشانه می‌رود: آگاهی.

مقایسه افغانستان امروز تحت حاکمیت طالبان با نیپال عصر پادشاهی مطلقه، تنها یک قیاس تاریخی ساده نیست، بلکه کالبدشکافی یک بیماری مشترک سیاسی است. بیماری‌ای که نشانه‌های آن از سرکوب سیستماتیک آزادی بیان و انزوای اطلاعاتی آغاز می‌شود و به نارضایتی عمیق اجتماعی، از بین رفتن مشروعیت حکومت و در نهایت، انفجار و فروپاشی می‌انجامد. این نوشتار با واکاوی این نشانه‌های مشترک، در پی پاسخ به این پرسش نگران‌کننده است که آیا افغانستان، در سکوت مرگبار حاکم بر خود، به سوی تکامل یک تراژدی تاریخی پیش می‌رود؟ سرنوشتی که نیپال آن را تجربه کرد و اکنون تاریخ، درس‌های آن را برای کسانی که جرأت شنیدن دارند، زمزمه می‌کند.

قطع اینترنت در ولایات، محدودسازی شبکه‌های اجتماعی، تهدید و زندانی‌کردن فعالان، سانسور شدید رسانه‌ها و منزوی‌سازی کامل کشور از بستر جهانی—این‌ها نشانه‌هایی هستند که یادآور دوران واپسین پادشاهی نیپال است.

شباهت‌های ساختاری دو بحران؛ حکومت متمرکز و اقتدارگرای سلطنت مطلقه در نیپال و امارت خودخوانده طالبان در افغانستان، از سرکوب آزادی بیان و بستن رسانه‌ها تا قطع اینترنت و فیلتر گسترده، اشتراکات زیادی دارند. فساد ساختاری و ناکارآمدی نهادها در هر دو نظام به چشم می‌خورد. در نیپال، شبکه‌های مافیایی در دولت و در افغانستان، قومی‌سازی نهادها، به بی‌عدالتی دامن زده است.

همچنین بخوانید: پاکستان آزادی عمل جنگ‌جویان تی‌تی‌پی در افغانستان را نگران‌کننده خواند

نتیجه این شرایط، رشد نارضایتی عمومی زنان، اقوام محروم و جوانان بوده است. این نارضایتی می‌تواند به شورش مردمی و تغییر نظام بی‌ا‌نجامد، همان‌طور که در نیپال رخ داد. پرسش اینجاست: آیا افغانستان به سرنوشت نیپال دچار خواهد شد؟

شاید هنوز تفاوت‌هایی در بافت سیاسی، قومی و جغرافیایی وجود داشته باشد، اما الگوی سرکوب یکسان است. طالبان نیز مانند سلطنت‌طلبان نیپال، گمان می‌کنند با حذف اطلاعات و محدودسازی ارتباط، قدرت تثبیت می‌شود. اما در قرن ۲۱، اطلاعات را نمی‌توان با سیم‌کشی و فیلتر مهار کرد. نسل امروز افغانستان، اگرچه در حصار است، اما تجربه‌ی جهانی، رسانه‌محور و بسیار آگاه‌تری نسبت به نسل‌های پیشین دارد.

شباهت در مسیر، هشدار در آینده؛ تاریخ گواهی می‌دهد که اقتدارگرایی همواره از یک نقطه آغاز می‌شود: ترس از آگاهی. در نیپال، زمانی که مردم از تبعیض، فساد و انحصارگرایی خسته شده بودند، حاکمیت به جای شنیدن صدای مردم، به خاموش‌سازی آن روی آورد. رسانه‌ها محدود شدند، اینترنت قطع شد و حکومت در توهم حفظ قدرت، تنها ابزارهای ارتباط جمعی را هدف گرفت. غافل از اینکه جامعه، وقتی به آستانه خشم جمعی برسد، دیگر نیازی به شبکه اجتماعی ندارد؛ خودش به شبکه‌ای از نافرمانی بدل می‌شود. حاصل این سرکوب چه بود؟ فروپاشی نظم سلطنتی، شورش سراسری، سقوط ساختار قدرت و شکل‌گیری نظامی نوین، برخاسته از خشم مردمی که دیگر چیزی برای از دست دادن نداشتند.

اکنون نگاهی به افغانستان بی‌ندازیم. طالبان همان مسیر را در پیش گرفته‌اند. آنان در مواجهه با مطالبات زنان، روشنفکران، جوانان و نخبگان، نه گفت‌وگو، که سرکوب را برگزیده‌اند. اگر طالبان بخواهند با همان منطق کهنهٔ انزوای اطلاعاتی، سرکوب آگاهی و تداوم تبعیض حکمرانی کنند، سرنوشتی جز تکرار فروپاشی ساختاری نخواهند داشت. تنها تفاوت این است که در افغانستان، قیمت این فروپاشی ممکن است سنگین‌تر باشد؛ چرا که تنوع قومی، ناامنی منطقه‌ای و دخالت قدرت‌های خارجی، این انفجار را پی‌چیده‌تر خواهد کرد. تاریخ هشدار می‌دهد؛ اما فقط آنانی که آن را بخوانند، نجات می‌یابند.

همچنین بخوانید: معنوی: طالبان خانه‌ام را غارت کردند

نوشته های مرتبط :