فرمان عفو یا دام مرگ؟ طالبان و سرکوب سیستماتیک بازگشت‌کنندگان به افغانستان

دسته: تحلیل
نویسنده: ضیا ضیایی
1404/05/07
11:24 ق.ظ
بازدید: 11

پایگاه خبری تحلیلی روایت : ادعای “عفو عمومی” طالبان که از همان اوایل مشخص بود دامی برای گیر انداختن مخالفان است، اخیرا در سطح رسانه ها بویژه نهادهای بین المللی با تردیدهای جدی مواجه بوده است. گزارش‌های اخیر که از کابل و ولایت‌های مختلف شمالی، به‌ویژه بامیان آمده، پرده از واقعیت تلخ و خشونت‌آمیزی برمی‌دارد: بازداشت‌های شبانه، انتقال به مکان‌های نامعلوم و شکنجه و کشتن افرادی که از کشورهای همسایه، خصوصاً ایران، به زادگاه خود “عودت” داده می‌شوند. این اقدامات نه تنها نقض فاحش حقوق بشر و وعده‌های طالبان است، بلکه نشان‌دهنده استراتژی سرکوب سیستماتیک برای خفه‌کردن هرگونه صدای مخالف و تحکیم قدرت از راه ترور است. تحلیل این روند، ماهیت واقعی حکومت طالبان و خطرات مرگبار بازگرداندن اجباری شهروندان افغان را آشکار می‌سازد.

ادعای “عفو عمومی” طالبان که از همان اوایل مشخص بود دامی برای گیر انداختن مخالفان است، اخیرا در سطح رسانه ها بویژه نهادهای بین المللی با تردیدهای جدی مواجه بوده است. گزارش‌های اخیر که از کابل و ولایت‌های مختلف شمالی، به‌ویژه بامیان آمده، پرده از واقعیت تلخ و خشونت‌آمیزی برمی‌دارد: بازداشت‌های شبانه، انتقال به مکان‌های نامعلوم و شکنجه و کشتن افرادی که از کشورهای همسایه، خصوصاً ایران، به زادگاه خود “عودت” داده می‌شوند. این اقدامات نه تنها نقض فاحش حقوق بشر و وعده‌های طالبان است، بلکه نشان‌دهنده استراتژی سرکوب سیستماتیک برای خفه‌کردن هرگونه صدای مخالف و تحکیم قدرت از راه ترور است. تحلیل این روند، ماهیت واقعی حکومت طالبان و خطرات مرگبار بازگرداندن اجباری شهروندان افغان را آشکار می‌سازد.

شب‌های وحشت؛ بازداشت و ناپدیدسازی هدفمند

در روزهای اخیر منابع موثق در کابل و بامیان به رسانه ها منجمله پایگاه روایت از ده‌ها مورد بازداشت شبانه جوانان عودت‌کرده از ایران خبر داده اند. گفته شده که طالبان این افراد را در ساعات تاریک شب از خانه‌هایشان ربوده و به مکان‌های نامعلومی منتقل می‌کنند. به‌طور مشخص مثلا در بامیان، ۴ تن از تازه‌بازگشتگان از ایران، شبانه دستگیر و به کابل منتقل شده‌اند. این الگوی عمل — شبهنگام، بدون اطلاع به خانواده‌ها، و انتقال به محل‌های ناشناخته — نشانه کلاسیک “ناپدیدسازی قهری” است، روشی که برای القای ترور عمیق در جامعه و مجازات بدون محاکمه به‌کار می‌رود.

انتقام‌جویی قبیله‌گرایانه؛ خشم مهارناشدنی

یکی از ریشه‌های اصلی این خشونت‌ها، حس انتقام‌جویی قبیله‌گرایانه عمیقاً ریشه‌دار در بدنه طالبان است. این گروه که عمدتاً متکی بر قبیله گرایی پشتونوالی و با خاطراتی از دو دهه جنگ است و قادر به مهار این خشم تاریخی نیست. بازگشت افراد از مناطق خاص (مانند بامیان) یا با پیشینه‌های خاص (نظامیان پیشین، کارمندان دولت قبل) به‌مثابه فرصتی برای تسویه‌حساب‌های قومی و سیاسی نیز می تواند باشد. گزارش یوناما به‌وضوح اشاره می‌کند که گروه‌های خاص، از جمله نظامیان سابق و اعضای جامعه مدنی، پس از بازگشت در معرض خطر انتقام‌جویی طالبان قرار دارند. این انتقام‌جویی، برخاسته از ساختار قبیله‌ای و ذهنیت جنگ‌سالارانه طالبان است که قانون و عدالت را نه بر اساس حقوق شهروندی، بلکه بر پایه وفاداری قومی و تسویه‌حساب تاریخی تعریف می‌کند. والی طالبان در بامیان با گفتن اینکه “طالبان همان طالب دو دهه پیش استند”، ناخواسته به این واقعیت اذعان کرده است.

سرکوب سیستماتیک؛ ابزاری برای خفه‌کردن مخالف و نمایش بی‌رحمی

این رفتارها تصادفی یا موردی نیست؛ بلکه بخشی از یک استراتژی حساب‌شده برای سرکوب سیستماتیک است. هدف دوگانه است: نخست، خفه‌کردن هرگونه مخالفت بالقوه یا بالفعل. طالبان با هدف قراردادن نظامیان پیشین، خبرنگاران، کارمندان رسانه‌ای و فعالان جامعه مدنی (همان‌گونه که یوناما تأیید می‌کند) می‌خواهند هسته‌های مقاومت و صدای انتقاد را از بین ببرند. دوم، نشان‌دادن بی‌رحمی مطلق و ایجاد رعب عمومی. بازداشت‌های شبانه، ناپدیدسازی، و به‌ویژه شکنجه‌های وحشیانه که در گزارش یوناما به آن‌ها اشاره شده است (مانند غرق‌کردن در آب، اعدام‌های تقلبی، و ضرب‌وشتم تا سرحد شکستن استخوان‌ها)، پیامی روشن به جامعه می‌فرستد: مخالفت یا حتی داشتن پیشینه مرتبط با حکومت پیشین، مجازات مرگباری در پی دارد. ایجاد ایست‌های بازرسی متعدد و رفتار خشن جنگ‌جویان طالب با مردم عادی در بامیان، همان‌گونه که شهروندان گزارش می‌دهند، نیز در راستای همین نمایش دائمی قدرت و ارعاب است. این سرکوب سیستماتیک، سنگ‌بنا و ضامن اصلی بقای رژیمی است که فاقد مشروعیت مردمی و کارآمدی در اداره کشور است.

بی‌نظمی ساختاری و فقدان کنترل؛ آتش به اختیار جنگ‌سالاران طالب

البته بخشی از این فجایع ناشی از بی‌نظمی ذاتی، پراکندگی قدرت و فقدان کنترل مرکزی موثر بر گروه‌های مختلف درون طالبان است. طالبان پس از چهار سال، هنوز نتوانسته‌اند یک ساختار منسجم، یکدست و تحت فرمان واحد ایجاد کنند. عدم توانایی در حتی پوشاندن لباس فرم یکسان به نیروهایشان، نماد بارز این بی‌سامانی عمیق است. در چنین شرایطی، گروه‌های جنگ‌جوی متعدد، فرماندهان محلی و عناصر استخبارات اغلب به صورت خودسرانه و بر اساس انگیزه‌های شخصی، قومی یا محلی عمل می‌کنند. این وضعیت “آتش به اختیاری” منجر به تشدید خشونت‌ها، سوءاستفاده از قدرت و رفتارهای غیرقابل پیش‌بینی (مانند بازداشت حتی کارمندان خودی) می‌شود. انتظار تامین امنیت و حفظ جان شهروندان از ساختاری این‌چنین متفرق، غیرحرفه‌ای و فاقد انضباط سازمانی، نه‌تنها غیرمنطقی، بلکه ناممکن است.

بی‌نظمی، بی‌کفایتی و فقدان مکانیسم‌های نظارتی موثر، فضایی امن برای اعمال خشونت‌های فراقانونی توسط عناصر تندرو و جنگ‌سالار در درون طالبان فراهم می‌کند.

فرمان عفو؛ تله‌ای مرگبار برای فریب مخالفان

در این میان، ادعای طالبان مبنی بر “عفو عمومی” به ابزاری خطرناک و فریبکارانه تبدیل شده است. این فرمان، در عمل، تله‌ای مرگبار برای جلب اعتماد و شناسایی مخالفان بالقوه، به‌ویژه نظامیان پیشین و کارکنان دولت سابق، بوده است. طالبان با تبلیغ عفو، افراد را به بازگشت یا ماندن در کشور تشویق کردند، اما در عمل، همان‌گونه که شواهد و گزارش یوناما نشان می‌دهد، بسیاری از این افراد دقیقاً هدف بازداشت، شکنجه و حذف فیزیکی قرار گرفته‌اند. تناقض آشکار بین سخنان والی بامیان (“عفو رهبری”) و اقدامات عملی طالبان (شکنجه و ناپدیدسازی بازگشت‌کنندگان) پرده از این فریب بزرگ برمی‌دارد. این رویکرد دوگانه، نه‌تنها اعتمادی باقی نگذاشته، بلکه هشداری جدی به جامعه بین‌المللی نیز است که جلو بازگرداندن اجباری افغانستانی‌ها را بگیرد.

سخن پایانی

بازداشت‌های شبانه، ناپدیدسازی‌ها و شکنجه بازگشت‌کنندگان به افغانستان توسط طالبان، تصادفی یا موردی نیست. این اقدامات، زاییده ترکیب خطرناک انتقام‌جویی قبیله‌گرایانه مهارناشدنی، استراتژی سرکوب سیستماتیک برای حذف مخالف و ارعاب جامعه، بی‌نظمی ساختاری و فقدان کنترل مرکزی، و فریبکاری آشکار در استفاده ابزاری از فرمان عفو است. گزارش مستند یوناما گواهی غیرقابل انکار بر این واقعیت‌های هولناک است. جامعه بین‌الملل نمی‌تواند در قبال بازگرداندن اجباری افغانستانی های آسیب‌پذیر به چنگال چنین رژیمی سکوت کند، چرا که این اقدام، نقض فاحش حقوق بشر و حقوق بین‌الملل پناهندگان است. تا زمانی که طالبان بر مدار انتقام‌جویی، سرکوب و بی‌کفایتی می‌چرخد، وعده امنیت و عفو، چیزی جز کابوسی مرگبار برای بسیاری از شهروندان افغانستان، به‌ویژه بازگشت‌کنندگان، نخواهد بود. پرسش اساسی این است: آیا طالبان واقعاً خواهان حکمرانی است یا صرفاً به دنبال حذف فیزیکی هر آن‌کس است که روزی ممکن است سدی در برابر قدرت مطلق آن‌ها باشد؟

نوشته های مرتبط :