خانلری و زبان ادبی

دسته: تحلیل
نویسنده: محراب‌الدین ابراهیمی
1403/07/26
10:16 ق.ظ
بازدید: 13

پایگاه خبری تحلیلی روایت : قبل از پرداخت در مورد چگونگی و کارکرد و راه‌برد زبان در ادب و ادبیات که حالا شامل همه‌ی نوع ادبی؛ شعر، نظم و نثر و… حرف به زبان بیاوریم، شایسته و بایسته میدانم که بگویم: هر اثر ادبی در هر سطح و سیاق که باشد، از واحدهای ترکیب شده که جمله خوانده می‌شوند و جمله اجزای دیگری دارد زیر نام کلمه‌ها قالب شده است، کلمات نیز از حروف ساخته می‌شوند که در واقع همان نشانه‌ها و سمبول‌های قرار دادی و پذیرفته شده‌ای زبان استند، که نویسنده به یاری آن‌ها فکر، اندیشه، احساس، عاطفه، خیال و… خویش را بیان می‌نماید و مخاطب با مطالعه‌ی آن با مفاهیم ذهنی و فکری شاعر یا نویسنده آشنا می‌گردد.

قبل از همه چیز باید بگویم که: ابتذال و شخصیت تراشی های کاذبانه در شعر و ادبیات امروز افغانستان که می‌بایست مطابق همان مقوله معروف که ملت‌های شاد ادبیات شاد بار می‌آورد و ملت‌های غمگین ادبیات غمگین، یعنی شرایط زندگی و وضع اجتماعی و روحی ملت‌ها به وسیله‌ی ادبیات آن باز تاب پیدا می‌کند و در معرض معرفی برای ملل دگر قرار می‌گیرد، اما با تأسف که ما در یک بحران کلان و آشکار ابتذال گرایی غرق در تألیف و چاپ مجموعه‌های شعری هستیم. بگذریم که بحث را به دراز نکشانیم.

قبل از پرداخت در مورد چگونگی و کارکرد و راه‌برد زبان در ادب و ادبیات که حالا شامل همه‌ی نوع ادبی؛ شعر، نظم و نثر و… حرف به زبان بیاوریم، شایسته و بایسته میدانم که بگویم: هر اثر ادبی در هر سطح و سیاق که باشد، از واحدهای ترکیب شده که جمله خوانده می‌شوند و جمله اجزای دیگری دارد زیر نام کلمه‌ها قالب شده است، کلمات نیز از حروف ساخته می‌شوند که در واقع همان نشانه‌ها و سمبول‌های قرار دادی و پذیرفته شده‌ای زبان استند، که نویسنده به یاری آن‌ها فکر، اندیشه، احساس، عاطفه، خیال و… خویش را بیان می‌نماید و مخاطب با مطالعه‌ی آن با مفاهیم ذهنی و فکری شاعر یا نویسنده آشنا می‌گردد.

متن یا هر نوشته‌ی دیگر در قالب شعر و نثر وقتی ارزش و جایگاه و اهمیت ادبی پیدا می‌کند که نویسنده یا شاعر از ابزار و وسایل که در دست دارد، درست استفاده ببرد، زبان در واقع دو نقش برجسته دارد؛ از طرفِ ابزاری برای ایجاد ارتباط بین افراد یک جامعه زبانی می‌باشد از جانب دیگر؛ تکیه‌گاه فرهنگ است که به معنای وسیع‌تر آن در کنار دیگر عناصر؛ ادبیات را نیز در بر دارد و یا این‌گونه باید گفت: که ادبیات یکی از قلمروهای بسا مهم فرهنگی هر جامعه‌ای زبانی است و زبان تکیه‌گاه آن. مثلاً توجه کنید به این تعریفی که از آثار ادبی که من بیشتر می‌پسندم: در تعریف ادب که شعر، بخشی بلند و بالای آن‌ست گفته‌اند: ادب عبارت است از جمع آثار مکتوب که بلندترین و بهترین افکار و خیال‌ها را در عالی‌ترین و بهترین صورت‌ها تعبیر کرده باشد، منظور ما این‌است که شاعر و نویسنده باید معنی کلمات و جاهای مناسب استعمال آن را بشناسد، افکار او در عالی‌ترین شکل برای مخاطبان ابراز گردد.

همچنین بخوانید: یادی از نجم‏العرفای افغانستان، آخرین حلقۀ شاعران عارف تأملی بر زنده ‏گی، آثار و بینش‏های عرفانی

پرویز ناتل خانلری در کتاب تاریخ زبان فارسی نوشته است: «ادیب، نویسنده و شاعر این وظیفه را دارد که الفاظ و تعبیرات خویش را همانند یک صراف و زرگر به محک حساس آزمایش نماید، سره و ناسره آنرا تفکیک نموده و تمام اجزای آنرا به طور دقیق بشناسد، هرکدام آن‌ها در جای خود زیبایی مناسب خود را داشته باشد، این محک بدون ذوق چیزی دیگری نیست، مگر این ذوق به وسیله‌ی مطالعه دقیق آثار دانشمندان و هنرمندان و شیوه کار آن‌ها خوب‌تر نگهداری و انکشاف می‌نماید».

خانلری در کتاب دیگری تحت عنوان روش نویسندگان بزرگ دوباره به این موضوع می‌پردازد: «شاعر و نویسنده کلمات را به‌کار می‌برد که آن‌ها به غور دقت مطالعه نماید، او باید واژه‌ی که زودتر به ذهن می‌رسد را استفاده نماید و در نظر داشته باشد که حتی دو واژه را پیدا کرده نمی‌تواند که عیناً یک مفهوم و معنی را افاده کند، همیشه با اختلاف اندک کلمات مترادف از هم تفکیک می‌شوند شاعر به این اختلاف‌ها باید متوجه باشد و همان واژه‌ی را استفاده نماید که مفهوم ذهنی وی را خوب‌تر و زودتر به مخاطبان برساند، با این همه به این نتیجه می‌رسیم که، زبان هر اثر ادبی یا هنری در ماهیت خود باید از خوبی‌ها و زیبایی های بر خوردار باشد که با نوع زبان کوچه و بازار فرق بشود. برای همین از صاحب نظران و کارشناسان خوب مان می‌خواهم با خاک و خاکستری مصلحت اندیشی به چشم ما مخاطبان شعر و ادبیات نزنند و از خالق اثرها و شاعران که مورد نقد قرار می‌گیرند، نیز می‌طلبم که با سینه فراخ و جبین گشاده از این نوع پرداخت‌های دقیق و منصفانه که در مورد شعر یا آثار شان صورت می‌گیرد به خوبی استقبال نمایند تا اینکه عقده مندانه جبهه بگیرند.

همچنین بخوانید: پاکستان و تروریسم: سیاست‌های چندگانه و منافع بسیار

از واقعیت فرار نکنیم، به‌جز چند آدم انگشت شمار که امروزه شعر و نثر شان در صفحات مجازی دست به‌دست می‌گردد، ما بقی نه ارزش ادبی_هنری دارند و نه هم ارزش وقت گذاشتن که آدم بخواند و چیزی از آن به خاطر بسپارد، مثال نمی‌زنم چون نمونه‌های زیادی در مورد داریم اگر از یکی نام بگیریم به قطع و یقین مورد بمباران قرار خواهیم گرفت.

نویسنده: محراب‌الدین ابراهیمی

نوشته های مرتبط :