درسی از تاریخ؛ مراحل آزادی خراسان از سلطه اعراب و شباهتش با امروز

دسته: تحلیل
نویسنده: کیان نیا
1403/06/29
9:48 ق.ظ
بازدید: 122

پایگاه خبری تحلیلی روایت : آنگاه که خراسان توسط اعراب اشغال شد مردم آن دیار برای رهیدن از ستم اشغال گران سه مرحله کلی پشت سر گذاشتند، هرچند به اعتبار اشخاص مراحل را میتوان بیشتر شمرد چنانکه در تاریخ ادبیات ما سبکهای شعر فارسی را به سه مرحله نامگذاری کرده ایم ولی این کلی است و اصلا کمی با دقت نگاه کردن میشود آن را به چندین مرحله تقسیم و چندین سبک دیگر نامگذاری نمود، اینجا نیز همینگونه است و اشخاصش نیز فراوان و متفاوت.

آنگاه که خراسان توسط اعراب اشغال شد مردم آن دیار برای رهیدن از ستم اشغال گران سه مرحله کلی پشت سر گذاشتند، هرچند به اعتبار اشخاص مراحل را میتوان بیشتر شمرد چنانکه در تاریخ ادبیات ما سبکهای شعر فارسی را به سه مرحله نامگذاری کرده ایم ولی این کلی است و اصلا کمی با دقت نگاه کردن میشود آن را به چندین مرحله تقسیم و چندین سبک دیگر نامگذاری نمود، اینجا نیز همینگونه است و اشخاصش نیز فراوان و متفاوت.
خراسانیانی که توسط اعراب شکست خوردند، سه قرن بعد زیباترین شهرها و قوی ترین فرمانروایی مسلمان (سامانیان) را داشتند که هر لحظه میتوانست با حرکتی خلافت و هست و نیست عرب را در دجله یا فرات بریزد، و تاریخ گواه است که اسماعیل سامانی براحتی می‌توانست خلافت عربی را در خاک دفن کند.
با تسلط اعراب و روی کار بنی امیه، وضع برای غیر عربها مضطرب گشت و چنان به پیش رفت که عربها در روزگار بنی امیه غیر عربها را موالی خویش می‌خواندند و خود را از آنان برتر و آنان را بردگان آزاده شده می‌شمردند و به این ترتیب در مال آنان و زمانی در زنان و اطفال آنان خود را صاحب حق می‌دانستند و دیوان و قضاوت نیز به نفع عربها می‌چرخید، با دست دادن فرصتی خراسانیان بر آن شدند تا شور و شر بنی امیه و حکومت مستبد و تبعیض آمیز اموی را برچینند، و این فرصت بنی عباس بود در این مرحله ابومسلم خراسانی توانست گلیم بنی امیه را برچیند و عباسبان را به قدرت برساند و خراسانیان را نیز شریک قدرت بسازد و حاکمیت تبعیض و تعصب و خود برتر بینی عربی را خاتمه دهد و از سوی دیگر دست غیر عربها نیز به درگاه و دربار باز شود. این مرحله سر آغاز راه بود رفع تبعبض، رسیدن به دربار و برابر گشتن با عربها
مرحله دوم را طاهر فوشنجی به پایه اکمال رسانید او با بریدن سر خلیفه عباسی و فرستادنش به خراسان آن وجهه و اعتباری که خلافت داشت را نیز از میان برد و با حاکم شدن بر خراسان نخستین حکومت مستقل غیر عرب در خراسان را پایه نهاد و هرچند مستقل بودنش بگونه کامل دیری نپایید اما اینبار حاکمان خراسان عرب نه بلکه خراسانی بودند و در این دوره نخستین شاعران زبان فارسی نیز پدید می آیند که نشان از کمرنگ شدن عربی و از سوی دیگر نشانگر میل به گذشته درخشان تاریخی است.
اما مرحله سوم توسط یعقوب لیث صفار به پایان انجامید، در این مرحله یعقوب لیث از سیستان قیام میکند و برای برپایی حکومتی کاملا مستقل و بدور از رنگ عربی عزم را جزم میکند او موفق میشود که بر خراسان و ایران امروزی که در گذشته چندین نام داشتند مسلط شود، اما اینکه چرا او توانست به آن زودی بر آن مناطق مسلط شود چند پیش زمینه دارد که به دوتای آن اشاره می‌شود:
۱- ابومسلم و طاهریان قدرت عربها را در خراسان خشک کرده بودند.
۲- سپاهیان و مردم خراسان به نژاد خود فخر میکردند و با حاکم شدن طاهریان به این باور رسیده بودند که می‌توانند سلطه خلافت عباسی را بگونه کامل از سر خویش بدر کنند.
و نهایتا این به فرمانروایی سامانیان ختم میشود که پایه دولت های یک هزار ساله در خراسان را نهادند و رسم دولت داری و آیین حکومت داری آنان یک هزار سال از سوی همه پیموده شد.
اکنون نیز با روزگار مشابهی مقابلیم، مردمی که دو قرن و نیم است خراسان به تصرف در آورده اند و همانند بنی امیه گمان میکنند بر دیگر مردمان این سرزمین برتر اند و لایق سروری و دولت داری، برای حاکم شدن بر سرنوشت خویش باید ببینیم ما چکار کرده ایم.
در گام نخست، امیر حبیب‌الله کلکانی خادم دین رسول الله بعنوان یک غیر پشتون از شمالی قیام میکند و ریشه حکومت چند صد ساله را به نوعی دیگر تغییر میدهد این ادامه نمی یابد و او و همراهانش به شهادت می‌رسند. در گام دوم، با آغاز نبردها با ارتش شوروی دوباره فرصت حاکم شدن بر سرنوشت فرا می‌رسد این بار برهان الدین ربانی و احمد شاه مسعود دولتی از خود تأسیس میکنند و سرودشان به زبان گهربار فارسی و پرچم شان نیز با پرچم های قبیله متفاوت است، و راه آنان در پیچ و خم بسیاری هنوز قوی ترین و مشخص ترین مسیر برای هم‌تباران و مردم شان است.
و اکنون چه میکنیم، سیاسیون ناتوان و رهبرانی نه چندان قدرتمند و هویت خواه بر سرنوشت این مردم با آن گذشته تاریخی پر بار نشسته اند اینکه یعقوب لیث و احمد شاه مسعود دیگری پدید خواهد آمد یا نه، اراده مردم و زمان نشان خواهد داد!

همچنین بخوانید: چگونه جلو داعشی‌سازی کشور را باید گرفت؟

نوشته های مرتبط :