از ترس باید ترسید!

دسته: تحلیل, گفتگوی ملی, هویت
نویسنده: تحریریه روایت
2023/03/30
12:22 ب.ظ
بازدید: 4

روز ششم ژانویۀ ۱۹۴۱، فرانکلین روزولت در بیانیۀ خود از چهار اصل آزادی صحبت کرد: آزادی گفتار، آزادی مذهب، آزادی از فقر، و آزادی از قید ترس.

چرا «آزادی از قید ترس» مهم است؟

زیرا جهان انسان ترس‌خورده با جهان انسان ایمن تفاوت می‌کند.‌ باری ژان پل سارتر گفته بود که «یک احساس می‌تواند به کلی جهان را دگرگون کند.» (11) احساس ترس نیز چنین تاثیری دارد و باعث انواع واپس روی های سیاسی می گردد. مونتنی می‌گفت: “هیچ احساسی بیش از ترس نمی‌تواند بدین سرعت قدرت داوری ما را از تعادل خارج کند.» ادموند برک هم تاکید می‌کند که هیچ چیزی به اندازة ترس آگاهی مان را از ما نمی‌رباید و عقل مان را زایل نمی‌کند. هایدگر هم مدعی است که وقتی آدمی می‌ترسد عقل از سرش می‌پرد.

یک آدم ترس‌خورده اغلب وقتی تصمیم می‌گیرد خود را از خطری نجات دهد، مانند خانم جک در رمان سروصدای سفید، در خطر بدتر می‌اندازد.

رمان هجوآلود سروصدای سفید، نوشتة دون لیلو، است. این رمان زندگی جک گلدنی را به تصویر می‌کشد که یک هیتلرپژوه امریکایی در یک دانشکده کوچک حقیر در میدوست است. در این رمان چیزی که بیش‌تر از همه بدان پرداخته می‌شود ترسی از مرگ است که آن‌هم ناشی از خطرهای بی‌پایانی است که خانواده جک احساس می‌کند زندگی آن‌ها را تهدید می‌کند. خانم جک، ببت، به خاطری که از مرگ می‌هراسد شروع می‌کند به استفاده از داروی آزمایشی به نام “دیلار” که باعث از بین بردن ترس از مرگ در وجود او می‌شود. او این دارو را از یک شرکت در بدل رابطة جنسی یا تن فروشی به دست می‌آورد. علی رغم اینکه پزشکان از عوارض جانبی مصرف این دارو برایش هشدار داده اند، اما باز هم استفاده می‌کند. عوارض جانبی دارو نیز خودش چنین تشریح می‌کند: “من ممکن است بمیرم، ممکن است زنده بمانم اما مغزم بمیرد. لب چپ مغزم ممکن است بمیرد ولی لب راست مغزم زنده بماند.”

همچنین بخوانید: سخن‌گوی کاخ سفید: پاکستان و طالبان اختلاف شان را از طریق گفت‌وگو حل کنند

دیگران از این دارو به خاطر عوارضی جانبی‌اش استفاده نمی‌کنند، اما ترس ببت از مرگ آن قدر قوی است که همة این خطرها را آماده است به جان بخرد، مشروط به اینکه از این ترس خلاص شود. چیزی را که این رمان می‌خواهد گوش‌زد کند این است که آدم ترس‌خورده اغلب در تلاش خود برای رهایی از ترس، دست به اقدامی می‌زنند که چندمرتبه خطرناک تر از خطرهایی احتمالی است که تصور می‌کند در احاطة شان قرار دارد.

ترس در مناسبات سیاسی و تباری نیز باعث چنین واپس‌روی‌ها و انحرافات می‌گردد که من به طور نمونه به چند موردش اشاره می‌کنم:

یک: ترس و تئوری توطئه

فرانتس نویمان، یکی از اعضای مکتب فرانکفورت، در مقاله ای که زیر عنوان اضطراب و سیاست نوشته است، از پنج مدل تئوری توطئه یاد می کند که همه محصول تبدیل ترس و اضطراب های عینی به عصبی اند. این پنج تیوری معروف عبارتند از:

توطئه یسوعی ها؛
توطئه فراماسون ها؛
توطئه کمونیست ها؛
توطئه سرمایه داران؛
توطئه یهودیان.

اگرچه نویمان نحوۀ تاثیرگذاری اضطراب عینی بر هر کدام این مدل های تئوری توطئه را به تفصیل شرح داده است، اما در این جا به خاطر اجتناب از اطالۀ کلام یک نمونه اش را یاآوری می کنم که همان «نظریۀ توطئه یهودیان» است. بر بنیاد این نظریه ادعا می شود که سران یهود در سال ۱۸۹۷ گردهم آمدند و پروتکلی را نوشتند که به نام پروتکلهای پیرامون صهیون معروف شده است. ادعا بر این است که در این پروتکل ها، رهبران یهود برنامه های خود را برای سازماندهی فساد، ارعاب، قتل، ترور و کشتار به منظور تسلط بر جهان مشخص کرده اند و این است راه و روش یهود در دنیای امروزی. همچنان بر بنیاد این تیوری ادعا می شود که دموکراسی جز ترفندی یهودیان برای سرپوش گذاشتن بر سیطرۀ یهودیت بر جهان نیست. در محاکمه ای که در سال ۱۹۳۴ در شهر برن برگزار شد، به طور قطعی ثابت گردید که این پروتکل ها ساختگی و جعلی است و توسط روس ها در روسیۀ تزاری جعل شده است. پس پرسش این است که وقتی «تیوری توطئه یهودیان» جعلی بوده، چرا در آلمان جذابیت داشت؟

همچنین بخوانید: هیئت یونسکو از منار جام در غور بازدید و بر حافظت از آن تاکید کرد

نویمان ریشۀ این امر را در اضطرابی می داند که آلمان را در سال های حاکمیت جمهوری وایمار فراگرفته بود. «آلمان در سال های ۳۳ – ۱۹۳۰ سرزمین باخودبیگانگی و اضطراب بود. حقایق را همه می دانند: شکست در جنگ، انقلاب رام و نافرجام، تورم، رکود اقتصادی، عدم خودیکی بینی با احزاب سیاسی موجود، فروماندگی نظام سیاسی. این ها همه نشانه های آوارگی، بی سامانی اخلاقی و اجتماعی و سیاسی است. سردرنیاوردن از اینکه چرا انسان باید زیر چنین فشارهایی به سر ببرد و اینگونه مستاصل باشد سبب تحریک اضطرابی شد که سیاست ارعاب و تبلیغات ضدیهود نازی ها آن را به اضطراب عصبی مبدل کرد.»

نوشته های مرتبط :