نگاه احزاب سیاسی افغانستان به حقوق ملت و ساختار قدرت بخش اول

دسته: تحلیل
نویسنده: غلام‌رضا سادات
1402/11/18
11:15 ق.ظ
بازدید: 51

پایگاه خبری تحلیلی روایت : همان‌طوری‌که در نوشته‌های قبلی در زمینه‌ی ساختار قدرت در افغانستان گفته شد، در طول بیشتر از ۲۵۰ سال سیاست انحصاری- قومی در کشور حاکم بوده است. به این معنی که بعد از سال ۱۷۴۷م تا پیروزی مجاهدین و حکومت کوتاه استاد ربانی و قبل از آن حکومت نه ماهه حبیب الله کلکانی، در تمام این مدت چند قبیله از قبایل مختلف پشتون، سکان قدرت را در افغانستان دست داشتند و سیستم سیاسی هم به گونه‌ی متمرکز و مبتنی بر سلطه و زور بوده است.

همان‌طوری‌که در نوشته‌های قبلی در زمینه‌ی ساختار قدرت در افغانستان گفته شد، در طول بیشتر از ۲۵۰ سال سیاست انحصاری- قومی در کشور حاکم بوده است. به این معنی که بعد از سال ۱۷۴۷م تا پیروزی مجاهدین و حکومت کوتاه استاد ربانی و قبل از آن حکومت نه ماهه حبیب الله کلکانی، در تمام این مدت چند قبیله از قبایل مختلف پشتون، سکان قدرت را در افغانستان دست داشتند و سیستم سیاسی هم به گونه‌ی متمرکز و مبتنی بر سلطه و زور بوده است.

در حالی‌که افغانستان یک کشوری چند قومی است اما سایر اقوام و گروه ها همچنان در بازه‌ی زمانی ۲۵۰ ساله، از ساختار قدرت طرد بوده اند. حتی بسیاری از اقوام در این مدت طولانی از حقوق حد‌اقلی هم بر خوردار نبوده اند. با این وجود، یکی از مهمترین عوامل حرکت ها و ایجاد جنبش های اصلاحی و احزاب سیاسی که از سوی گروه‌های مختلف در دوران ظاهرشاه و بعد از آن صورت گرفت، همین ساختار یک جانبه قدرت، عدم پرداختن به حقوق ملت به شکل عام آن و نادیده گرفتن اقوام در ساختار قدرت به شکل خاص آن بوده است. از این رو احزاب و گروه های مختلف فکری و سیاسی از زمان ظاهر شاه و بعد از آن به وجود آمدند و این گروه‌ ها محصول ساختار و روندی غیر عادلانه‌ی بودند که شعار اصلاح طلبی، مشارکت سیاسی، عدالت اجتماعی و در نهایت اصلاح ساختار سیاسی را فریاد زدند.

با این وجود، نخستین حرکت های اصلاحی سیاسی در زمینه‌ی حقوق ملت و ساختار قدرت در دوران مشروطیت اول و دوم و در زمان حبیب الله خان صورت گرفته است. اما حرکت حزب ارشاد به رهبری علامه بلخی در زمان ظاهرشاه را می‌توان یکی از مهمترین حرکت‌های اصلاحی و یکی از پیش آهنگ‌های روشنگری و اصلاحی در افغانستان عنوان کرد. همزمان و بعد از آن احزاب و جنبش های مختلف دیگری نظیر حزب وطن، ویش زلمیان، حزب خلق و حرکت های اسلامی دانشجویان و بعد ها احزاب جهادی و غیر جهادی ظهور کردند که هر کدام نقش خود را در روند اصلاحی و حوادث دهه های گذشته داشته است که در ادامه به دیدگاه این حزب و سایر احزاب مهم افغانستان طی نزدیک به ۱۰۰ سال پرداخته می شود:

همچنین بخوانید: طالبان در دایکندی هنگام بررسی دعوای حقوقی از طرف‌های دعوا پول می‌گیرند

حزب ارشاد: حزب ارشاد در واقع سردمدار حرکت اصلاحی سیاسی در زمان ظاهرشاه بود. آقای غبار در تاریخ اش با ذکر وقایع آن دوران یاد آور می شود که حزب ارشاد را سید اسماعیل بلخی و خواجه نعیم فرمانده امنیه‌ی بلخ به وجود آورده و مهمترین خواست شان تأسیس حکومت جمهوری که مردم خود را در آن سهیم بدانند، بود. به همین اساس روز به روز به حلقه این جمع اضافه میشد چون مهمترین هدف این جریان تغییر ساختار قدرت و تأمین حقوق ملت بود.

حزب ویش زلمیان نیز هرچند از جانب روشنفکران و تحصیل کردگان عمدتأ پشتون تأسیس شد اما به استناد مورخین وقت، پشت پرده ی فعالیت این حزب شخص داوود خان قرار داشت که برای منافع شخصی و رسیدن به قدرت تلاش میکرد. با این وجود مرحوم غبار در ذکر دیدگاه ویش زلمیان بر چگونگی ساختار قدرت و حقوق ملت گفته است که تعهد بر همان ساختار حکومتی شاهی است. اما در عین حال اعضای آن گرایش شدید پشتون خواهی داشته و بسیاری آن را ویش پشتون یاد می‌کردند که حذف و نفی دیگر اقوام در دستور کار آن بوده و در عین حال تاکید بر همان ساختار قدیم شاهی می‌کرد.

حزب وطن: آقای غبار خود از بنیان گذاران حزب وطن است. وی مرامنامه این حزب را در کتاب ” افغانستان در مسیر تاریخ” خودش به صورت مشروح و مفصل بیان کرده است. در مفاد دوم آن گفته شده که اصل دمکراسی در تمامی شئون اجتماعی باید تعمیم یابد. همچنین حزب وطن بر تساوی حقوق اتباع بدون تبعیض مذهبی تاکید کرده و در زمینه‌ی ساختار قدرت گفته است که باید اصل تفکیک قوا ثلاثه و محدوده‌ی کاری هر کدام مشخص باشد. بنا هرچند حزب وطن ساختار سیاسی را بیان نکرده اما یکی از اولین و پیشرو ترین حزب سیاسی در افغانستان است که به صورت کتبی و مستند و صریح بر حقوق ملت بر مبنای دمکراسی و همچنین اصلاح ساختار حکومت وقت و بر سیستم تفکیک قوا تأکید کرده است. با این وجود در نخست با توجه به جو حاکم، حزب وطن و سایر جریانات مخالفت علنی با سیستم شاهی نداشتند و فقط تفکیک قوا را میخواستند و حق رأی برای مردم؛ اما این حزب هیچ گاه از فعالیت دست نکشید و همواره در زمینه اصلاحات تلاش نموده چنانچه اعضای آن از جمله غلام محمد غبار سال‌ها در تبعید فرستاده شد.

همچنین بخوانید: آمنه محمد با شورای علمای طالبان ملاقات کرده است

ادامه دارد…

نوشته های مرتبط :