شعر

شب آمد کاج ظلمت بارور شد

۱۴۰۴/۱۱/۰۷ 16:51 بدون دیدگاه

«دو خواهر هم‌زاد» را برای چندمین بار خواندم. این مجموعه، از کم‌حجم‌ترین اما عمیق‌ترین تولیدات فکری استاد نصرالله پرتو نادری است که افزون بر مقدمه‌ی در شناخت دوبیتی و رباعی، شامل ۱۶۶ شعر در این دو قالب است. بخش بزرگی از این رباعیات و دوبیتی‌ها را از بر دارم و در هیئت آهنگ‌های محلی در خلوت خود زمزمه می‌کنم. من، به‌جز دو ترجمه از شعرهای استاد پرتو نادری ـ یکی به زبان کردی و دیگری به انگلیسی ـ تقریباً تمام تولیدات فکری این موی‌سپیدِ بلندبالا را خوانده‌ام؛ با این‌همه توجه من همواره با جدیت و اهتمام بیشتر متوجه رباعیات

جوی مولیان و رودکی؛ قطعه‌ای از بخارای قدیم

۱۴۰۴/۱۰/۰۶ 12:03 بدون دیدگاه

به مناسبت زادروز رودکی، یادم می‌آید چند سال پیش که به بخارا سفر کردم، یکی از اماکنی را که بسیار جستجو کردم و نیافتم، «جوی مولیان» بود. نام «جوی مولیان» را در شعری از رودکی خوانده بودم که می‌گوید: بوی جوی مولیان آید همی یاد یار مهربان آید همی ریگ آموی و درشتی راه او زیر پایم پرنیان آید همی آب جیحون از نشاط روی دوس خنگ ما را تا میان آید همی ای بخارا! شاد باش و دیر زی میر زی تو شادمان آید همی میر ماه است و بخارا آسمان ماه سوی آسمان آید همی میر سرو

“شناسنامه جعلی”؛ خوانشی پرتو نادری از شعر خلیل روادی

۱۴۰۴/۱۰/۰۳ 12:59 بدون دیدگاه

پرتو نادری، شاعر نام‌آشنای افغانستان، در یادداشتی تحلیلی با تمرکز بر شعرهای خلیل روادی، شاعر کُردستان، شعر را به‌عنوان یکی از والاترین ابزارهای مقاومت در برابر فاشیزم قومی و مسخ هویت بررسی می‌کند. او با ارجاع به شعر «شناس‌نامۀ جعلی» نشان می‌دهد که چگونه ادبیات می‌تواند به میدان ایستادگی در برابر حذف، جعل و تحریف هویت‌های تاریخی و فرهنگی بدل شود. به باور نادری، خلیل روادی در شعر «شناس‌نامۀ جعلی» از نوعی فاشیزم «استخوان‌سوز» سخن می‌گوید؛ فاشیزمی که نه‌فقط سرزمین، بلکه هویت انسان را اشغال می‌کند. در این شعر، «بیگانۀ زورمند» شناس‌نامۀ شاعر را بررسی می‌کند؛ نمادی از

قدرت و عدالت در شعر حافظ

۱۴۰۴/۰۷/۲۰ 13:24 بدون دیدگاه

«مکن در این چمنم سرزنش به خودرویی» قدرت بدون اخلاق و عدل، برای حافظ ارزش ندارد. «در دایره‌ی قسمت ما نقطه تسلیمیم…» حافظ خواهان حکومتی است که انسان‌ها را به آزاداندیشی و زندگی شرافتمندانه تشویق کند. «دام تزویر مکن چون دگران قرآن را» کنایه به کسانی که از دین برای سلطه و قدرت استفاده می‌کند. «بنیاد ظلم در جهان کم ماند کان خانه را که لرزه گرفت از خدای داد» هشدار به حاکمان ستمگر؛ ظلم پایدار نمی‌ماند و عاقبت فرو می‌ریزد.

ممنوعیت شعر؛ امضای ترس در پای استبداد

۱۴۰۴/۰۶/۱۰ 10:08 بدون دیدگاه

در تاریخ افغانستان و جهان، هیچ ابزار فرهنگی و هنری به اندازه‌ی شعر، نیرویی ماندگار و برانگیزاننده نداشته است. شعر در سرزمین‌های فارسی‌زبان نه تنها یک هنر، بلکه یک شیوه‌ی اندیشیدن، اعتراض، عشق ورزیدن و بیان آزادی بوده است. حالا که ملاهبت‌الله، رهبر طالبان، سرودن اشعار انتقادی و حتی عاشقانه را ممنوع اعلام کرده، این خود اعترافی آشکار است به ترس او از قدرت کلام و نفوذ فرهنگی شعر. چنین تصمیمی نشان می‌دهد که طالبان بیش از هر چیز، از بیداری ذهن و دل مردم می‌هراسند؛ زیرا می‌دانند یک بیت شعر می‌تواند کاری کند که هزاران خطبه‌ی رسمی و

پدر ادبیات عرفانی فارسی؛ مکتب عرفانی سنایی غزنوی « ادامۀ بخش ۱۷ »

۱۴۰۳/۱۱/۱۷ 11:40 بدون دیدگاه

سنایی جمال و زیبایی را در معشوق روحانی و تجلّیات نورانی می‌بیند، سنایی با دیدگاه جمالی سروده: ای آن که جمالت از گهر ها آن دارد، آن که کان ندارد از یوسف، خوشتری که در حُسن «آن» داری و یوسف، یوسف « آن» ندارد با ناز و کرشمۀ تو، وصلت بامی است که نردبان ندارد در عالم عشق کو نسیمی کز زلف تو بوی جان ندارد [۱] عشق را تفسیری وحدت وجودی و اتحاد عشق و عاشق و معشوق، بر طریق مکتب عشق می‌نماید: وجود عشق، عاشق را، وجود اندر عدم سازد حقیقت نیست آن عشق، که بر هستی

چرا بیدل؟! عوامل شناخته‌نشدنِ بیدل در میان شعرای پارسی‌گوی

۱۴۰۳/۱۱/۱۰ 12:53 ۱ دیدگاه

معنی برجسته‌ی شوقم، نمی‌گنجم به لفظ همچو بوی گل نگردد پیرهن عریان مرا (بیدل دهلوی) با آن‌که ابوالمعانی میرزا عبدالقادر بیدل، شاعرِ باریک‌اندیش، مضمون‌آفرین، نکته‌سنج و ظاهراً کلام‌اش هم پيچيده و دیرفهم است؛ اما جذبه‌های موسیقیایی، ظرافت‌های زبانی و اندیشه‌‌‌ی متعالی وی باعث شده تا اشخاص زیادی به بیدل‌پژوهی، بیدل‌گرایی و بیدل‌خوانی روی بیاورد. نکته‌ی قابل تأمل این است که اکثر اهل ادب، به میزانِ درک کلامِ رودکی، مولانا، سعدی، جامی،… به این بزرگان گرایش پیدا می‌کنند و سُروده‌های‌ ایشان را می‌خوانند؛ اما در مورد بیدل این‌گونه نیست. با وجود این‌که اکثریت شیفته‌گانِ بیدل، به معنای برجسته‌ی کلام وی

پدر ادبیات عرفانی فارسی؛ سنایی غزنوی مبتکر غزل ملامتی ـــ قلندری «بخش ۱۴»

۱۴۰۳/۱۰/۲۳ 13:28 بدون دیدگاه

زهد و پارسایی همواره در معرضِ ریا و خود پرستی بوده و از ابتدای پیدایش عرفان و تصوّف اسلامی نیز به این خطر پی‌برده و برای مقابله با آن ملامتیه پیدا شدند و بلکه اندیشۀ ملامتی، بخشی از ذات عرفان و تصوّف است که از آن جدایی ناپذیر است. حمدون قصّار[۱] پایه‌گذار این مکتب به شمار آمده اما در قرن سوم هجری این جریان در خراسان عمومیت داشته و در متون نخستین عرفانی همواره مانند کشف المحجوب آمده که ملامت اثری عظیم در خالص کردن محبّت دارد.[۲] شاید بزرگترین مشکل عارف و صوفی این‌ باشد که با خوش آمد

پدر ادبیات عرفانی فارسی؛ سنایی غزنوی و نجم الدین رازی «بخش ۱۳»

۱۴۰۳/۱۰/۱۸ 11:18 بدون دیدگاه

نجم الدین رازی معروف به نجم‌دایه ( ۵۷۳ ــ ۶۵۴) که در ری به دنیا آمد و در بغداد در گذشت و صاحب آثار ارزشمندی است: مرصاد العباد، تفسیر بحر الحایق، منارات السائرین، مرموزات اسدی، رسالة الطیور، رسالۀ عقل و عشق، سراج القلوب، حسرت الملوک، و تحفة‌الحبیب و اشعاری که از او بجا مانده، نشان دهنده تأثیر‌پذیری فراوان از او سنایی است. با مطالعۀ آثار او روشن می‌گردد که یکی از شاگردانِ با واسطۀ سنایی به شمار می‌آید، گویی اغلب اندیشه‌های خود را از او گرفته و در اصول و فروع همان افکار سنایی را ارائه داده است. البته

پدر ادبیات عرفانی فارسی؛ حکیم سنایی غزنوی و حکیم عمر خیام نیشابوری « بخش ۱۲»

۱۴۰۳/۱۰/۱۳ 13:54 بدون دیدگاه

سنایی و خیام در یک عصر زندگی کرده و باهم‌ رابطه‌ای دوستانه داشته‌اند. بی شک آثارِ هم علاقه داشته و مکاتبات فراوانی با هم نموده‌اند که یکی از نامه‌هایی که سنایی به خیام نوشته بارها چاپ شده است.[۱] از متن این نامه دریافت می شود که سنایی به نیشابور سفر کرده و در کاروانسرایی ساکن شده که غلامی هندو‌ متهم می‌گرد، هزار دینار طلا از صرّافی دزدیده و وقتی او را چوب می‌زنند، اعتراف می‌نماید که دینار ها را به غلام حکیم سنایی داده و آن غلام هم برای نجات خود، حکیم را متهم می‌نماید و این ماجرا یک

کیمیاگری واژگان در آتش آزادی؛ اندرباب شعر وحید بکتاش

۱۴۰۳/۱۰/۱۲ 12:17 ۱ دیدگاه

به‌عنوان یک مخاطب خوب شعر، حداقل انتظار من از شاعران امروز افغانستان، به‌خصوص عده‌ای از شاعرانی که توانایی و ظرفیت آن‌ها را می‌توانم به درستی درک کنم، بسیار بلند تر از چیزی است که می‌نویسند. انتظار داشتم ورق عاشقانه‌های عصر جمهوریت در دودمان امارت، تغییر بخورد. هرچند که مخالف آن نیستم تا شاعر نیز، از تعریف خط و خال دست بردارد چنانکه این بازدارندگی من از شعر عاشقانه، تعبیری به‌عنوان محدود کردن نقش صورت و زیبایی زن/مرد در شعر باشد؛ اما چرا ما در تاریخ زبان و ادبیات پارسی شاعران بی‌شماری چون رودکی، حافط شیرازی، مولانا جلال‌الدین محمد بلخی،

تکفیر گران بیرونی و تشویق کنندگان بومی

۱۴۰۳/۱۰/۱۱ 11:29 بدون دیدگاه

حوالی ساعت دونیم شب ماه رمضان بود که صدای شنیدیم که یکی از غزل های حافظ بود: “ای هد هدی صبا به صبا می فرستمت”، وادامه داد، اما به خاطر ندارم که دیگر چه و از کدام کتاب غزلی خواند. مردم آن قریه شعر های مختلف سینه به سینه حفظ کرده اند که اکثرا موسفیدان هستند یا نسل پیش از انترنیت که از حافظ، بیدل ، ابن قاضی و پنج گنج شعر و قصه ها از پدر، مادر کلان ها در زیری صندلی می خواندند و حفظ می کردند اما از سواد خط و نوشتن اکثرا محروم بودند. وقتی

پدر ادبیات عرفانی فارسی؛ سنایی غزنوی و شیخ عطّار نیشابوری «بخش ۱۱»

۱۴۰۳/۱۰/۰۸ 11:10 بدون دیدگاه

شیخ فرید‌ الدّین محمّد عطاّر نیشابوری (۶۲۷ ــ ۵۵۳ ق) سرنوشتی معنوی چون سنایی دارد و با حادثه‌ای چون دیوانۀ لای‌خوار به سوی عرفان و تصوّف گرایش می‌یابد و تحت تأثیر او از زبان دیوانگان به بیان حقایق می‌پردازد و راه قلندری را ادامه می‌دهد. عطّار نیز پیرو مکتب عشق و جمال است و بی‌شک عطّار منطق‌الطیر و مثنوی‌های دیگر خود را به تقلید از حدیقه نوشته و بلکه می‌توان مثنوی‌های او را شرحی به حدیقه به شمار آورد. اسرار نامه نیز شرحی بر سیر‌العباد به نظر می‌رسد. روح و اندیشۀ ملامتی در هر دو مشترک است: «در بعضی

نشست افغانستان همدل؛ «شب شعر مقاومت» در مشهد ایران برگزار شد

۱۴۰۳/۱۰/۰۷ 12:17 بدون دیدگاه

شماری از شاعران و نویسنده‌گان افغانستانی مقیم ایران، نشستی را زیر نام « شب شعر مقاومت» در شهر مشهد برگزار کردند. این نشست پنج‌شنبه شب، ۶ جدی، از سوی بنیاد فرهنگی- اجتماعی افغانستانی‌های مقیم جمهوری اسلامی ایران با حضور شاعران و نویسنده‌گان افغانستانی برگزار گردید. مسوولان، هدف از برگزاری این نشست را ابراز همدردی و همدلی شهروندان افغانستان با مردم فلسطین و قربانیان جنگ غزه بیان کردند. در این نشست شاعران شعرهای مقاومت خود را در وصف چهره‌های مبارز و مقاومت‌گران افغانستان، ایران، فلسطین و لبنان به خوانش گرفتند. ابوطالب مظفری شاعر و نویسنده افغانستانی در مورد شعر

پدر ادبیات عرفانی فارسی؛ تأثیر سنایی غزنوی بر غزالی‌ها:( امام احمد غزالی و امام محمد غزالی) « بخش ۸»

۱۴۰۳/۰۹/۲۹ 09:36 بدون دیدگاه

سنایی با امام احمد غزالی و برادرش محمد غزالی( ۴۵۰ ـــ ۵۰۵ ق) در سیر زندگی مادی و سیر معنوی شباهت‌های قابل مطالعه‌ای دارد. آنها با تحولی معنوی به سوی عرفان و تصوف روی آورده‌اند و پدر دو جریان بزرگ فکری در جهان خراسان و اسلامی بوده‌اند. برادران غزالی به مکتب عشق و جمال پیوسته‌اند و سنایی نیز در عرفان به همین مکتب پیوسته و از ابتدای هستی‌شناسی و نظام احسن جهان تا ریاضت نفس و دوری از دنیا پرستی و منجیات و مهلکات مطالب مشترک اندیشه‌های آنها بسیار فراوان است. رسالة‌الطیر و سوانح احمد غزالی و احیاء علوم‌الدین

رنگ‌پریدگی واژگان؛ ابتذال چگونه شاعری را تهدید می‌کند؟

۱۴۰۳/۰۹/۱۷ 09:14 بدون دیدگاه

مقدمه شعر، زبان آفرینش است؛ زبانی که از تار و پود احساس و اندیشه بافته می‌شود تا تصویری از جهان در ذهن انسان بیافریند. کلمات، حاملان بار معنایی و عاطفی‌اند که جوهر زیستن انسان را به تصویر می‌کشند. در جهان شعر، این کلمات از حالت‌های معمولی فراتر می‌روند و در کالبدی تازه، روایت‌گر عمیق‌ترین لایه‌های وجود می‌شوند. اما چه رخ می‌دهد وقتی این کلمات، دیگر آن طراوت و اصالت نخستین را ندارند؟ آیا می‌توان شاعری را در دنیای امروز به مثابه یک مقاومت در برابر ابتذال دانست، یا شعر نیز تسلیم جریان‌های سطحی و گذرا شده است؟ در

پدر ادبیات عرفانی فارسی؛ نوشته‌ها و آثارِ حکیم سنایی غزنوی(رح) «بخش ـ ۵»

۱۴۰۳/۰۹/۱۳ 09:22 بدون دیدگاه

آثار و نوشته‌های سنایی را می توان به دو بخش تقسیم نمود. یکی سروده‌‌هایی است که همۀ محقّقان و شرح حال نویسان آنها را از سنایی می‌دانند که شامل دیوان(زهدیات، قلندریات، مدایح، مراثی، ترکیب بندها، ترجیع بندها، غزلیات، قطعات و رباعیات)، حدیثه الحقیقة( همان الهی نامه یا فخری نامه)، کارنامۀ بلخ( مطایبه نامه)، تحریمة القلم، طریق التحقیق( =زاد السالکین) و سیر العباد الی المعاد ( کنز الرموز) و نامه‌ها. و دیگری آثاری است که منسوب به سنایی است و یا در انتساب آن تردید وجود داشته مانند: بهرام و بهروز، عشق‌نامه، سنایی آباد( عقل‌نامه)، شرح سیر العباد الی المعاد(

پدر ادبیات عرفانی فارسی؛ انقلاب درونی حضرت حکیم سنایی غزنوی(رح) «بخش ــ ۴»

۱۴۰۳/۰۹/۱۰ 11:31 بدون دیدگاه

یکی از سنت‌های عرفانی در جهان، توبه، بازگشت و تحوّل دورنی و انقلاب معنوی است که عارف را از مرحلۀ زندگی مادی به زندگی معنوی وارد می‌سازد، از آن با عنوان « تولّد دوباره»، «مرگ اختیاری»، «بازگشت به خویشتن»، «حیات عرفانی» و مانند آن یاد می‌کنند، در شرق و غرب جهان، در گذشته و امروز با یک زنگ اخبار، سالک از خواب غفلت بیدار می‌گردد و به دوره‌ای جدید از زندگی وارد می‌شود که جهان جدید به روی او گشوده می‌گردد و چیزهایی می‌بیند و می‌شنود که انسانهای معمولی از آن بی خبرند. گویی از ظاهر زندگی گام به

«ضرر در زر» مجموعه‌شعر حسیب احراری

۱۴۰۳/۰۸/۲۲ 12:19 بدون دیدگاه

«ضرر در زر» مجموعه‌شعر حسیب احراری از چند نظر قابل توجه است، از نظر اندازه که ۱۴۳ غزل و غزل مثنوی را دربر می‌گیرد؛ از نظر ادبیت که ظرفیت‌های ادبی و زبانی ویژه به‌خود را دارد؛ از نظر جهان‌بینی و نگرش که در شعرها شاهد حضور شاعری استیم، نگرش، عشق، اندوه و رنج خود را از جهان، زندگی و انسان دارد و اگر بخواهم قضاوتی درباره‌ی شاعر کنم می‌توانم بگویم با شاعری طرف ایم که عشق و دردآشنا است. شفیعی کدکنی درباره‌ی امکانات شعر چهار افق و جنبه‌ی هنری و بشری را درنظر می‌گیرد: زیبایی‌های هنری و فنی،

مولانا اقبال در امواج مولانایی از مزیت خودی الی چیستی قضا‌وقدر

۱۴۰۳/۰۸/۲۱ 10:21 بدون دیدگاه

مولانا جلال الدین محمد بلخی در گستره‌ی خیالِ علامه اقبال، کلان‌طبیعتی‌ست که صدها بیکران‌بحر مو‌ج‌خیز از آن جاری‌ست و از بر و دوشش گهر و جوهر می‌ریزد، شن‌زاری دارد برای طی کردن به وسعت آسمان. مولوی در نگاه اقبال دستی‌ست در بازوی هستی که خداوند عمدی در عالم نامرئی او را به بیدار‌گری بشر فرستاده اما نه در جای‌گاه یک پیغمبر. اقبال در منزلت یک مفسر، آدمی و تعامل او را با کائنات از زبان مولوی چنین توصیف می‌کند: آدمی شمشیر و حق شمشیر زن عالم این شمشیر را سنگ‌ فسن شرق حق دید و عالم را ندید