چه کنیم که رسانه ما «رادیو سرزمین هزارتپه» نگردد؟

دسته: تحلیل
نویسنده: تحریریه روایت
1401/11/24
4:22 ب.ظ
بازدید: 4

امروز، روز جهانی رادیو است. یو نسکو همه ساله از ۱۳ فوریه به عنوان روزِ جهانی رادیو بزرگ‌داشت می‌کند.

اگرچه معمول این است که در چنین روزی مردم در باره خوبی‌ها، مزیت‌ها و توانایی منحصر به فرد این سیستمِ اطلاع‌رسانی صحبت ‌کنند، اما من می‌خواهم که در این‌جا از رادیوی یادآوری کنم که در یکی از بزرگ‌ترین ‌نسل‌کشی‌های پس از جنگ جهانی دوم نقش بسیار مخرب و خطرناک ایفا کرد. آن رادیو، «رادیو سرزمین هزارتپه» نام داشت.

از نسل‌کُشی راواندا همه ما می‌دانیم. در میانة دهة ۱۹۹۰ در رواندا رادیو تلویزیونی بود به نام «سرزمین هزارتپه«، که از ۸ ژوئیه ۱۹۹۳ تا ۳۱ ژوئیه ۱۹۹۴ برنامه پخش می‌کرد. این ایستگاه رادیو و تلویزیون، متعلق به هوتوها بود و توسط خویشاوندان رییس جمهور اداره می‌شد.

کسانی که در بارة نسل‌کشی رواندا پژوهش کرده‌اند، برای این رسانه نقش مهمی در کشتار رواندا قایل هستند. زیرا این رسانه سیلی از تبلیغات سیاسی را علیه توتسی‌ها راه انداخته بود که به ترس و نفرت از آن‌ها دامن می‌زد: “آن‌ها می‌خواستند هوتوها را به بردگی بکشانند. آن‌ها متقلب هستند؛ باید از کسب و کار، تحصیل و زندگی عمومی حذف شوند.” و پس از سقوط هواپیمای هابیارمانا، این رسانه آغاز کرد به تحریک مردم به کشتار توتسی‌ها: “این گورها کاملا پر نشده‌اند. چه کسی به ما کمک می‌کند آن‌ها را پر کنیم؟” و “تا روز ۵ مه، کشور باید کاملا از توتسی‌ها پاک‌سازی شود.” و “اشتباه سال ۱۹۵۹ را تکرار نمی‌کنیم. کودکان نیز باید کشته شوند.” تبلیغاتی که اقوام را در آن کشور به جان هم انداخت و فاجعه آفرید.

همچنین بخوانید: اوچا: افغانستان در سال 2023 با شدیدترین بحران بشردوستانه مواجه خواهد شد

من به این دلیل در چنین روزی از «رادیو سرزمین هزارتپه» یاد آوری می‌کنم که کشور عزیز ما افغانستان یکی از کشورهای چندملیتی و چندقومی است و اتفاقا از مشکلات و تعارضات قومی و قبیله‌ای در تاریخ خود نیز رنج می‌برد. یکی از چیزهایی که می‌تواند مشکلات جوامع چندقومی را تشدید کرده و تهدیدی برای همزیستی مسالمت‌آمیز اقوام باشد، تبلیغات رسانه‌های نفرت‌پراکن است. بسیار دیده شده است که رسانه‌ها برای این‌که مخاطب جذب کنند، کوشش می‌کنند به بحث‌های قومی دامن بزنند. زیرا تجربه نشان داده است که اخبار منفی برای مردم جذاب‌تر از اخبار مثبت می‌باشد. یا به تعبیری دیگر: مردم به خبرهای گوش می‌سپارند که غریزة ترس آن‌ها را برانگیزاند، احساس ناامنی را در روان شان ایجاد نمایند و آن‌ها را در محاصرة یک دشمن موهوم و خیالی وانمود کنند. اخباری مثل اینکه فلان قوم در صدد توطئه‌چینی برای حذف و زوال فلان قوم است، یا قوم دیگری می‌کوشد مقدمات نسل‌کشی، اخراج و یا کوچ اجباری ما را فراهم کند.

نشر و پخش چنین اخباری شاید در جذب مخاطب برای یک رسانه مفید باشد، اما باعث ایجاد شکاف‌های عمیق و زخم‌های بزرگ در میان یک ملت گردیده و آن‌ها را به خصم و دشمن همدیگر تبدیل می‌نماید. ما در بیست سال جمهوریت دیدیم که شماری از رسانه‌ها چنین نقشی را ایفاء می‌کردند و چه دشمنی میان مردم ایجاد نمودند. یک نمونه‌اش تلویزیون ژوندون بود.‌ ژوندون یکی از تلویزیون‌های خصوصی بود که توسط اسماعیل یون مشاور فرهنگی شورای امنیت رییس جمهور کرزی راه‌اندازی شده بود. اساس کار این رسانه را تحریک خشم یک قوم خاص تشکیل می‌داد و سیاست نشراتی‌اش به گونه‌ای تنظیم شده بود که در میان این قوم حس قربانی‌شدگی را ترویج کند. از تریبون این رسانه‌ به اقوام دیگر فحش و دشنام داده می‌شد و آن‌ها ملیت‌های مهاجری خوانده می‌شدند که یا باید شهروند درجه دو بودن را بپذیرند و یا کشور را ترک بگویند. نشرات این رسانه باعث گردید که آهسته آهسته حس تنفری عمیقی میان اقوام کشور به وجود بیاید و آن‌ها همدیگر را به چشم دشمن بنگرند.

همچنین بخوانید: نوروز؛ نخستین روز آفرینش

بنابراین، من فکر می‌کنم یکی از رسالت‌های رسانه‌ها در جوامع چندقومی مانند افغانستان است که از نفرت‌پراکنی قومی و دامن‌زدن به مسایل تباری بپرهیزند. رسانه‌هایی که به نفرت قومی دامن بزنند، فردا تاریخ در باره‌ی شان همان قضاوتی را خواهد کرد که امروزه در باره‌ی «رادیو سرزمین هزارتپه» می‌کنند.

نوشته های مرتبط :