سرنوشت غم‌انگیز روزنامه فارسی‌زبان «بخارای شریف»

دسته: اخبار فضای مجازی, تاریخ, روایت مردمی, فرهنگ, هویت
نویسنده: تحریریه روایت
1401/12/23
4:38 ب.ظ
بازدید: 26

عبدالحی خراسانی، نویسنده و پژوهش‌گر اهل بلخ، به مناسبت يك‌صدو دهمین سالروز انتشار و سرنوشت غم انگيز نخستين روزنامه فارسى زبان «بخاراى شريف» در بخارا در صفحه‌ی فیسبوک خود چنین نوشته است:

روزنامه‌ی بخارای شریف نخستین روزنامه به زبان فارسی بود که در آسیای میانه منتشر شد. انتشار این روزنامه در روز دوشنبه ۲۰ اسفند ۱۲۹۰ (۱۱ مارس ۱۹۱۲ میلادی) در بخارا آغاز گرديد.

ياداشت بخاراى شريف در نخستين شماره اش تعريف روشنى است از استبداد امپراطوری روسيه تزارى در دشمنى با زبان و فرهنگ فارسى.

«… به همت ملت‌پسندانه چند نفر معـارف‌پرور و ترقی‌خواهان، روزنـامـه‌ی بخـارای شـریف بـه زبان رسمی بـخـارا کـه فـارسی است، تأسیس شـده… برای ۹–۱۰ میلیون نفر… همین یک روزنـامـه است و فقط».

میرزا محیی الدین و میرزا سراج‌الدین از پیشگامان جنبش تجـددخواهی برای به دست آوردن امتیاز نشر روزنامه نشر از طريق ق. ل. لیوین، بازرگان شناخته شده‌ی پنبه عمل نمودند.

ليون به نمایندگی روسیه تزاری در بخارا برای دریافت امتیاز نشر روزنامه مراجـعه و ادعا کرد که برای آشنا ساختن مردم بخارا با سیاست روسیه و نیز افزایش محصول پنبه، که صنایع بافندگی روسیه به آن نیاز جدی داشت، تأسیس یک روزنامه ضروری است. تجددخواهان بخارا برای اطمینان خاطر نمایندگی روسیه، حیدر خواجه میربدل، مترجم سفارت روسیه در بخارا را به عنوان مدیر روزنامه تعیین کردند و میرزاجلال یوسف‌زاده را که با روزنامه‌نگاری آشنایی نزدیک داشت، از قفقاز دعوت کردند.

امیر عالم خان، امیر بخارا براساس درخواست سفارت روسیه به ق. ل. لیوین و حیدر خواجه میر بدل اجازه نشر روزنامه را داد و به این ترتیب روزنامه‌ی بخارای شـریف، نخستین نشریه بخارایی به کوشش جدیدی‌ها به زبان فارسی در ۲۰ حوت۱۲۹۰ در بخارا چاب شـد. نقش فعالان جـنبش جـوان‌بخارائیان (جدیدی‌ها) در نوشتن مقاله‌ها برجسته است، اما بنا بر جو حاکم سانسور و استبدادزدگی جامعه، تعداد زیادی ازمقاله‌ها به نام مستعار نشر می‌گردید. روزنامه در قطع ۲۶ در ۴۳ سانتی‌متر، در چهار صفحه و در هر هفته شش شماره منتشر می‌شد.

همچنین بخوانید: هیأتی از وزارت زراعت گروه طالبان به اوزبیکستان سفر کرد

تعطيل روزنامه بنا به درخواست روسيه تزارى

در اوایل ديماه ۱۲۹۱ نمایندگی سیاسی روسیه‌ی تزاری در ترکستان از امیر بخارا درخواست کرد که روزنامه‌ی «بخارای شـریف» را تعطیل کند. البته امیر این درخواست را با گرمی پذیرفت. به تاریخ ۱۲ دی ۱۲۹۱ پیتروف، نماینده روسیه در بخارا، از طرف امیر عالم خان، امیر امارت بخارا، نامه تهدیدآمیزی به سردبیر روزنامه‌ی «بخارای شریف»، میرزا جلال یوسف زاده نوشت که در آن چنین حکم صادر شده بود: «موافق خواهش اعلیحضرت امیر بخارا از همین روز اعتبار نشر بخارای شـریف… ممنوع می‌شود. بدین‌ترتیب روزنامه‌ی «بخارای شـریف» پس از نشر ۱۵۳ شماره در ۱۲ دی ۱۲۹۱ (۲ ژانویه ۱۹۱۳)، با درخواست نمایندگی سیاسی روسیه‌ی تزاری و توافق امیرعالم خان، امیر بخارا تعطیل شـد.

نشر مجدد و توقف

این نشریه پس از فروپاشی شوروی، در سال ۱۳۷۰ آغاز به کار کرد. این بار به جای الفبای فارسی، الفبای سیریلیک به کار رفت. زیرا بسیاری از مردم دیگر الفبای فارسی را نمی‌دانستند. در سال ۱۳۸۲ این نشریه به دلیل سیاست‌های ازبیک‌سازی دولت ازبیکستان دو باره تعطیل شد.

اين بود سرنوشت تنها روزنامه فارسى زبان بخارا كه با استبداد ازبيكستان از نشر باز ماند.

نوشته های مرتبط :