کتاب؛ سنگر خاموش مقاومت در افغانستان

دسته: تحلیل
نویسنده: عبدالشهید ثاقب
1404/06/04
11:21 ق.ظ
بازدید: 11

پایگاه خبری تحلیلی روایت : پس از بازگشت طالبان در ۱۵ آگست ۲۰۲۱، افغانستان وارد تاریک‌ترین فصل تاریخ معاصر خود شد. جامعه‌ای که بیست سال نفس تازه کرده و کم‌کم به ارزش‌های آزادی، دموکراسی و فرهنگ مدرن خو گرفته بود، دوباره زیر سایه‌ی سنگین استبداد فرو رفت. در چنین وضعیتی، پرسش اساسی این است: چگونه می‌توان در برابر سلطه‌ی جهل و جزم‌گرایی مقاومت کرد؟

پس از بازگشت طالبان در ۱۵ آگست ۲۰۲۱، افغانستان وارد تاریک‌ترین فصل تاریخ معاصر خود شد. جامعه‌ای که بیست سال نفس تازه کرده و کم‌کم به ارزش‌های آزادی، دموکراسی و فرهنگ مدرن خو گرفته بود، دوباره زیر سایه‌ی سنگین استبداد فرو رفت. در چنین وضعیتی، پرسش اساسی این است: چگونه می‌توان در برابر سلطه‌ی جهل و جزم‌گرایی مقاومت کرد؟

پاسخ را می‌توان در یک کلمه خلاصه کرد: کتاب.

تجربه‌ی تاریخی نشان داده است که کتاب‌خوانی نه تنها سرگرمی یا تفنن فردی نیست، بلکه می‌تواند ابزار قدرتمندی برای مقاومت فرهنگی و اجتماعی باشد. اروپای شرقی در دوران کمونیسم با «سامیزدات» – نشر زیرزمینی کتاب – توانست سلطه‌ی توتالیتاریسم را به چالش بکشد. حتی در مبارزه با گروه‌های افراطی دینی، بسیاری اندیشمندان باور دارند که هیچ سلاحی مؤثرتر از کتاب وجود ندارد.

چرا کتاب‌خوانی یک ضرورت است؟

۱. شکستن حصارهای فکری طالبان
طالبان و جریان‌های رادیکال دینی، عمداً جامعه را از منابع متنوع معرفتی محروم می‌سازند. آن‌ها تنها چند متن کهنه قرون وسطایی را مطلق کرده و هر دریچه‌ای به سوی جهان نو را می‌بندند. کتاب‌خوانی اما این حصار را می‌شکند؛ جامعه‌ای که کتاب می‌خواند، تن به تک‌صدایی نمی‌دهد.

۲. پرورش فرهنگ خودانتقادی
کارل پوپر در تحلیل «معجزه یونانی» نشان داد که چگونه بازار کتاب در آتن، فرهنگ خودانتقادی را در جامعه رواج داد و زمینه‌ساز شکوفایی دموکراسی و فلسفه شد. کتاب، ذهن را از اسارت قطعیت‌ها رها می‌کند و به انسان می‌آموزد که اندیشه‌ی خود را نقد کند. طالبانیزم بر جزم‌گرایی و پذیرش کورکورانه بنا شده است؛ و هیچ چیز چون فرهنگ خودانتقادی نمی‌تواند این بنیاد را بلرزاند.

همچنین بخوانید: طالبان از ایجاد یک مدرسه‌ی دینی در ولایت پنجشیر خبر داده‌اند

۳. امید در دل تاریکی
یکی از خطرناک‌ترین پیامدهای سلطه طالبان، یأس و بی‌باوری نسبت به آینده است. بسیاری از کتاب‌دوستان و نویسندگان اعتراف می‌کنند که دیگر انگیزه‌ای برای مطالعه ندارند؛ گویی خواندن، بی‌فایده است. اما حقیقت این است که درست در چنین زمان‌هایی، کتاب می‌تواند شعله‌ی امید را زنده نگه دارد. مطالعه به انسان یادآوری می‌کند که تمدن‌های دیگر نیز از تاریکی گذر کرده و به روشنایی رسیده‌اند.

امروز چه باید کرد؟

واقعیت تلخ این است که بازار کتاب در افغانستان در حال ورشکستگی است، ناشران یکی پس از دیگری تعطیل می‌شوند و کتاب‌فروشی‌ها در کابل و دیگر شهرها پیهم بسته می‌شوند. اما این دقیقاً همان چیزی است که طالبان می‌خواهند: جامعه‌ای بی‌کتاب، بی‌سؤال و بی‌فکر.

بنابراین، تشویق به کتاب‌خوانی دیگر یک کار فرهنگی ساده نیست؛ وظیفه‌ای ملی و تاریخی است. هر کتابی که خوانده یا نشر می‌شود، به معنای افروختن چراغی در برابر ظلمت است. هر خواننده‌ای که به جمع کتاب‌دوستان می‌پیوندد، سربازی است در جبهه مقاومت خاموش اما سرنوشت‌ساز علیه طالبانیزم.

افغانستان اگر می‌خواهد آینده‌ای متفاوت داشته باشد، باید از همین امروز کتاب را به سلاح بدل کند؛ سلاحی که نه می‌کُشد، بلکه زندگی می‌بخشد؛ نه ویران می‌کند، بلکه می‌سازد.

کتاب‌خوانی امروز، مقاومت فردا است.

نوشته های مرتبط :