۶۷۹ کتاب ممنوعه؛ لیست سیاه علیه روشنگری توسط طالبان

دسته: تحلیل
نویسنده: شهرام خراسانی
1404/07/23
9:31 ق.ظ
بازدید: 17

پایگاه خبری تحلیلی روایت : تصمیم اخیر وزارت تحصیلات عالی طالبان مبنی بر ممنوعیت تدریس ۶۷۹ عنوان کتاب علمی و آموزشی در دانشگاه‌های دولتی و خصوصی افغانستان، نشانه‌ی آشکاری از تداوم روند سانسور سازمان‌یافته و ایدئولوژیک در نظام آموزشی این کشور است. این اقدام نه تنها استقلال علمی و دانشگاهی را به شدت تهدید می‌کند، بلکه آینده‌ی فکری، فرهنگی و توسعه‌ای افغانستان را نیز به خطر می‌اندازد. این تحلیل سعی دارد ابعاد مختلف این تصمیم را از منظرهای علمی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی بررسی کند.

تصمیم اخیر وزارت تحصیلات عالی طالبان مبنی بر ممنوعیت تدریس ۶۷۹ عنوان کتاب علمی و آموزشی در دانشگاه‌های دولتی و خصوصی افغانستان، نشانه‌ی آشکاری از تداوم روند سانسور سازمان‌یافته و ایدئولوژیک در نظام آموزشی این کشور است. این اقدام نه تنها استقلال علمی و دانشگاهی را به شدت تهدید می‌کند، بلکه آینده‌ی فکری، فرهنگی و توسعه‌ای افغانستان را نیز به خطر می‌اندازد. این تحلیل سعی دارد ابعاد مختلف این تصمیم را از منظرهای علمی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی بررسی کند.

سرکوب دانش به نام شریعت

طالبان در مکتوب رسمی خود عنوان کرده‌اند که این کتاب‌ها از نظر «عقیدتی، فکری، مذهبی، سیاسی، فرهنگی و محتوای علمی» مغایر با اصول شرعی و سیاست‌های این گروه ارزیابی شده‌اند. اما باید توجه داشت که معیارهای «شرعی» مورد نظر طالبان، نه بر پایه اجماع فقهی و اجتهادی علمای جهان اسلام، بلکه مبتنی بر قرائت ایدئولوژیک و انحصارگرایانه‌ای از دین است. سانسور دانش به نام دین، در اصل ابزاری است برای کنترل افکار، محدودسازی آگاهی جمعی، و تثبیت یک نظام تمامیت‌خواه دینی که هرگونه صدای متفاوت را تهدیدی برای بقای خود تلقی می‌کند.

جای تأمل است که بیشترین کتاب‌های ممنوعه مربوط به رشته‌های اقتصاد، جامعه‌شناسی، حقوق، هنر، ارتباطات، ژورنالیسم و ادبیات هستند. این رشته‌ها، از جمله علوم انسانی و اجتماعی، به‌طور سنتی نقش کلیدی در پرورش تفکر انتقادی، آگاهی اجتماعی و ایجاد فضای گفت‌وگو و بازاندیشی در جامعه دارند. در واقع، طالبان با هدف قرار دادن این حوزه‌ها، تلاش دارند تا توانایی‌های تحلیلی و انتقادی نسل جوان را سرکوب کرده و از شکل‌گیری هرگونه ذهنیت مستقل و نوگرایانه جلوگیری کنند.

همچنین بخوانید: نماینده پیشین پارلمان پاکستان: خشونت‌های بیشتر تنها بر بدبختی پشتون‌ها می‌افزاید

در نظام‌های استبدادی، آموزش و پرورش نه به‌عنوان بستر رشد و توسعه‌ فردی و اجتماعی، بلکه به‌مثابه ابزاری برای تلقین ایدئولوژی رسمی حکومت در نظر گرفته می‌شود. طالبان نیز با حذف منابع علمی مستقل و جایگزینی آن‌ها با «منابع بدیل مورد تأیید» خود، در واقع در پی ایجاد نسلی هستند که نه آگاه، منتقد و تحلیل‌گر، بلکه مطیع، متعهد به نظام ارزشی خاص و فاقد قدرت پرسش‌گری باشد. این مسئله با ذات دانشگاه، که باید محل تضارب آرا و گفتمان‌های علمی متنوع باشد، در تضاد کامل قرار دارد.

تصمیم طالبان نه تنها باعث رکود علمی در دانشگاه‌ها می‌شود، بلکه پیامدهای بلندمدتی برای توسعه‌ی اجتماعی و اقتصادی افغانستان نیز دارد. حذف آموزش علمی مبتنی بر معیارهای جهانی، تربیت نیروی متخصص را با چالش‌های جدی مواجه می‌کند. جوانان فارغ‌التحصیل از دانشگاه‌هایی که منابع درسی آن‌ها سانسور شده‌اند، در بازار کار جهانی جایگاهی نخواهند داشت و نخواهند توانست نقش مؤثری در بازسازی کشور ایفا کنند. علاوه بر این، خروج اساتید دانشگاهی، پژوهشگران و نخبگان از کشور – که از سال ۲۰۲۱ تا کنون روندی فزاینده داشته – بیش از پیش شدت خواهد گرفت.

چشم‌انداز تاریک، اما نه بی‌پایان

در مجموع، ممنوعیت تدریس این حجم وسیع از کتاب‌های علمی، نمادی از استبداد فکری و فرهنگی طالبان است؛ کوششی برای کنترل ذهن و اراده‌ی نسل جوان، به‌جای فراهم‌سازی بستر رشد و بالندگی فکری. با این حال، تجربه‌ تاریخی نشان داده است که سرکوب دانش، هرچند ممکن است در کوتاه‌مدت موفق به ایجاد سکوت شود، اما در بلندمدت نمی‌تواند مانع از جوشش اندیشه و حقیقت‌جویی گردد. نسل جوان افغانستان، که به اینترنت و منابع آزاد اطلاعاتی دسترسی دارد، خواه‌ناخواه در برابر این نظام سانسور مقاومت خواهد کرد؛ چه در داخل کشور، چه در تبعید و مهاجرت. تنها مسئله، هزینه‌ای است که برای این مقاومت پرداخت می‌شود – هزینه‌ای که متأسفانه به قیمت آینده‌ی یک ملت تمام می‌شود.

همچنین بخوانید: جبهه مقاومت ملی از کشتن یک جنگ‌جوی طالبان در فراه خبر داد

در نهایت، جامعه‌ جهانی، نهادهای حقوق بشر و سازمان‌های علمی بین‌المللی وظیفه دارند که نه‌تنها این اقدامات را محکوم کنند، بلکه راه‌هایی برای حمایت از جامعه‌ دانشگاهی افغانستان بیابند؛ از طریق بورسیه، پشتیبانی دیجیتال، و ایجاد بسترهای آموزش آنلاین برای آنان که همچنان به دانایی ایمان دارند.

نوشته های مرتبط :