عبدالغفار خان در کابل

دسته: تحلیل
نویسنده: عبدالواجد سروش
1405/01/03
2:49 ب.ظ
بازدید: 8

پایگاه خبری تحلیلی روایت : عبدالغفار خان در کتاب خودزندگی‌نامهٔ خود تحت عنوان زندگی و مبارزهٔ من، از جنبش خلافت و هجرت گزارش می‌دهد که در ۱۹۲۰ و همزمان با فروپاشیِ خلافت عثمانی، در هندوستان شکل گرفته بود. استدلال عالمان دینی هندوستان این بوده که مردم برای نشان دادن همبستگی با خلافت عثمانی و آمادگی به جهاد و مبارزهٔ علیه بریتانیا، باید هجرت کنند. به قول عبدالغفار خان، پشتون‌ها هم از این وضعیت به شدت متأثر شده بودند. به حدی که برخی ملاها در خطبه‌های خود اعلام می‌کردند که هجرت واجب است و کسانی که مهاجرت نمی‌کنند، همسرانشان را [طلاق] شده تلقی کنند. در نتیجه، حدود سی‌هزار تن به افغانستان هجرت می‌کنند که بیشتر شان در کابل مستقر می‌شوند.

عبدالغفار خان در کتاب خودزندگی‌نامهٔ خود تحت عنوان زندگی و مبارزهٔ من، از جنبش خلافت و هجرت گزارش می‌دهد که در ۱۹۲۰ و همزمان با فروپاشیِ خلافت عثمانی، در هندوستان شکل گرفته بود. استدلال عالمان دینی هندوستان این بوده که مردم برای نشان دادن همبستگی با خلافت عثمانی و آمادگی به جهاد و مبارزهٔ علیه بریتانیا، باید هجرت کنند. به قول عبدالغفار خان، پشتون‌ها هم از این وضعیت به شدت متأثر شده بودند. به حدی که برخی ملاها در خطبه‌های خود اعلام می‌کردند که هجرت واجب است و کسانی که مهاجرت نمی‌کنند، همسرانشان را [طلاق] شده تلقی کنند. در نتیجه، حدود سی‌هزار تن به افغانستان هجرت می‌کنند که بیشتر شان در کابل مستقر می‌شوند.

اما چند اپیزود جالب و تاریخی از حضور این جنبش در کابل:

… هنگامی که تعداد مهاجرین به بیست یا سی هزار نفر رسید، دولت افغانستان به ما اطلاع داد که به دلیل کوچک بودن افغانستان، توان پذیریش و جذب این حجم از جمعیت را ندارد.

… امان الله خان به ما گفت: توانایی جنگیدن با بریتانیا را ندارد. اما اگر بخواهیم برای آزادی [کشور] ما، با بریتانیا مبارزه کنیم، او آماده است از از ما حمایت کند. امان الله خان دو پیشنهاد برای ما داد. پیشنهاد نخست این بود اگر آماده باشیم او جوانان ما را در قالب واحدهای جداگانهٔ نظامی سازماندهی و آموزش خواهد داد تا در صورت لزوم آمادهٔ جنگ با بریتانیا باشند. پیشنهاد دوم هم این بود که اگر زمین می‌خواستیم، او زمین‌هایی در قندوز و مزارشریف در اختیار ما می‌گذاشت. در آن‌جا می‌توانستیم مستعمرات [Colonies] خود را ایجاد کنیم و نظم و ترتیبات خود را داشته باشیم. همچنین خودمختاری کامل سیاسی و اداری برای تنظیم امور خود را داشته باشیم. حتی اگر می‌خواستیم با قدرت‌های خارجی رابطه داشته باشیم، می‌توانستیم این کار را انجام بدهیم. امان الله خان، به صراحت به مهاجرین گفت که چه خواهان کار باشند، چه زمین و چه تجارت، در هر سه مورد آماده کمک به آن‌ها است.

… روزی به دیدار امان الله خان رفتم و در بارهٔ مسائل مختلفی با او گفتگو کردم. در میان نکات دیگر، به امان الله خان گفتم که من می‌دانم شما به ترکی، فارسی و چند زبان دیگر مسلط هستید، اما زبان مادری خود [ پشتو] را بلد نیستید. این حرف من، تأثیر عمیقی بر او گذاشت و قول داد که آن را یاد بگیرد. وقتی از قدرت برکنار شد، برای دیدار او به بمبئی رفتم، دیدم به قولش وفا کرده است، او با من به زبان پشتو صحبت کرد.

… در کابل با نادرخان و خانواده‌اش رابطه خوبی داشتیم. او وزیر دفاع بود و برادرش سردار عزیز خان، وزیر معارف. روزی از من خواست تا به لیسهٔ حبیبیه بروم و آن را از نزدیک ببینم. از دانش‌آموزان به فارسی پرسیدم که کی هستند. آنها به فارسی پاسخ دادند که افغان هستند. پرسیم که متعلق به کدام کشورند و پاسخ دادند: افغانستان. دوباره پرسیدم که اگر افغان هستند، آیا افغانی [پشتو] را می‌فهمند، همه سکوت کردند. به آن‌ها گفتم: چه نوع افغان هستید که زبان مادری خود را بلد نیستید.

… در ضیافتی که محمود طرزی، وزیر خارجه و مرد بسیار باهوش، برای مهاجران ترتیب داده بود، با او همکلام شدم. کسی از او پرسید این چه نوع افغانستانی است که در آن افغانی [پشتو] صحبت نمی‌شود. طرزی صاحب گفت: فارسی هم زبان افغانستان است. در پاسخ به او گفتم: طرزی صاحب! زبان پشتو زبان ملی افغانستان و زبان اکثریت مردم است. در تمام کشورهای جهان، زبان اکثریت نه تنها زبان رسمی، بلکه زبان آموزش و تدریس نیز هست.

از کتاب زندگی و مبارزهٔ من: خودزندگی‌نامهٔ عبدالغفار خان، صفحات: ۱۱۴ تا ۱۱۶

نوشته های مرتبط :