نیمی از جامعه محروم از آموزش؛ محیط‌زیست قربانی ناآگاهی

دسته: تحلیل
نویسنده: احمد جواد سروری
1404/01/14
9:39 ق.ظ
بازدید: 30

پایگاه خبری تحلیلی روایت : محیط‌زیست امروز با بحران‌های جدی روبه‌رو است. تغییرات اقلیمی، آلودگی هوا، کاهش تنوع زیستی و تخریب منابع طبیعی از جمله تهدیداتی هستند که تعادل اکولوژیکی زمین را بر هم زده‌اند. این مشکلات نه‌تنها زندگی کنونی بشر را تحت تأثیر قرار داده، بلکه آینده نسل‌های بعدی را نیز با خطرات جدی مواجه کرده است. در این میان، یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر در ایجاد و تشدید این بحران‌ها، نبود آگاهی کافی در میان مردم نسبت به اهمیت حفاظت از محیط‌زیست است. آگاهی زیست‌محیطی از طریق آموزش و فرهنگ‌سازی در جامعه شکل می‌گیرد. آموزش، عاملی کلیدی در تغییر نگرش‌ها و رفتارهای زیست‌محیطی است. با این حال، در جوامعی که نیمی از جمعیت، یعنی زنان، از حق آموزش محروم‌اند، مسیر آگاهی و پیشرفت در زمینه حفاظت از محیط‌زیست با چالش‌های بزرگی روبه‌رو می‌شود. زنان، به‌عنوان نخستین مربیان فرزندان، نقش مهمی در انتقال ارزش‌های زیست‌محیطی به نسل‌های آینده دارند.

محیط‌ زیست امروز با بحران‌های جدی روبه‌رو است. تغییرات اقلیمی، آلودگی هوا، کاهش تنوع زیستی و تخریب منابع طبیعی از جمله تهدیداتی هستند که تعادل اکولوژیکی زمین را بر هم زده‌اند. این مشکلات نه‌تنها زندگی کنونی بشر را تحت تأثیر قرار داده، بلکه آینده نسل‌های بعدی را نیز با خطرات جدی مواجه کرده است. در این میان، یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر در ایجاد و تشدید این بحران‌ها، نبود آگاهی کافی در میان مردم نسبت به اهمیت حفاظت از محیط‌زیست است. آگاهی زیست‌محیطی از طریق آموزش و فرهنگ‌سازی در جامعه شکل می‌گیرد. آموزش، عاملی کلیدی در تغییر نگرش‌ها و رفتارهای زیست‌محیطی است. با این حال، در جوامعی که نیمی از جمعیت، یعنی زنان، از حق آموزش محروم‌اند، مسیر آگاهی و پیشرفت در زمینه حفاظت از محیط‌زیست با چالش‌های بزرگی روبه‌رو می‌شود. زنان، به‌عنوان نخستین مربیان فرزندان، نقش مهمی در انتقال ارزش‌های زیست‌محیطی به نسل‌های آینده دارند.
خانواده اولین محیطی است که کودکان در آن تربیت می‌شوند و نگرش‌های آنان نسبت به طبیعت و محیط‌زیست در همین فضا شکل می‌گیرد. مادران نقش اصلی را در شکل‌دهی این نگرش‌ها ایفا می‌کنند. مادری که نسبت به مسائل زیست‌محیطی آگاه باشد، می‌تواند فرزندانی تربیت کند که نسبت به حفاظت از منابع طبیعی و کاهش آلودگی‌ها حساس باشند. اما چگونه می‌توان از مادرانی که خود از آموزش محروم‌اند، انتظار داشت که چنین دانشی را به فرزندانشان منتقل کنند؟ تأثیر محرومیت زنان از آموزش، تنها به مسائل زیست‌محیطی محدود نمی‌شود، بلکه این محرومیت به‌طور کلی باعث کاهش سطح آگاهی در جامعه می‌شود. در جوامعی که زنان فرصت آموزش ندارند، میزان مشارکت در اقدامات زیست‌محیطی پایین‌تر است و رفتارهای نادرست زیست‌محیطی، نظیر استفاده بیش از حد از منابع، تولید زباله‌های غیرقابل بازیافت و بی‌توجهی به حفظ اکوسیستم، بیشتر مشاهده می‌شود. آموزش زنان می‌تواند تأثیر مستقیمی بر کاهش بحران‌های محیط‌زیستی داشته باشد.

زنانی که از حقوق آموزشی برخوردارند، قادر به اتخاذ تصمیمات آگاهانه در مصرف انرژی، تفکیک زباله، کاهش مصرف پلاستیک و ترویج سبک زندگی پایدار هستند. این رفتارها نه‌تنها در خانواده بلکه در سطح گسترده‌تر جامعه تأثیرگذار خواهد بود و می‌تواند الگوی مناسبی برای دیگران ایجاد کند. در بسیاری از فرهنگ‌ها، زنان مسئولیت مدیریت منابع خانوار را بر عهده دارند. آن‌ها تصمیم‌گیرنده اصلی در مصرف آب، غذا و سایر منابع طبیعی هستند. ازاین‌رو، افزایش سطح آگاهی زیست‌محیطی در میان زنان می‌تواند منجر به استفاده بهینه از این منابع شود. در مقابل، ناآگاهی آن‌ها می‌تواند به مصرف بی‌رویه و در نهایت، تشدید بحران‌های زیست‌محیطی منجر شود. علاوه بر تأثیر مستقیم زنان در تربیت فرزندان، آن‌ها می‌توانند در جامعه نیز نقش مؤثری ایفا کنند. زنان تحصیل‌کرده قادر به مشارکت در برنامه‌های محیط‌زیستی، فعالیت‌های اجتماعی و حتی سیاست‌گذاری‌های زیست‌محیطی هستند. حذف زنان از عرصه آموزش، به معنای حذف نیمی از ظرفیت فکری جامعه در حل بحران‌های محیط‌زیستی است.
محرومیت آموزشی زنان نه‌تنها باعث کاهش سطح آگاهی زیست‌محیطی می‌شود، بلکه موجب تقویت الگوهای سنتی نادرست در مصرف منابع نیز خواهد شد. بسیاری از این الگوها، که از نسل‌های پیشین به ارث رسیده‌اند، نیازمند اصلاح و به‌روزرسانی براساس یافته‌های علمی هستند. اما بدون آموزش، این تغییرات هرگز امکان‌پذیر نخواهد بود. حفاظت از محیط‌زیست مسئولیتی همگانی است و نمی‌توان آن را تنها بر دوش نهادهای دولتی یا سازمان‌های زیست‌محیطی گذاشت. این مسئولیت از درون خانواده‌ها آغاز می‌شود و زنان، به‌عنوان یکی از ارکان اصلی خانواده، باید توانایی ایفای این نقش را داشته باشند. محدود کردن آن‌ها از دسترسی به آموزش، یعنی تضعیف یکی از مهم‌ترین راهکارهای حفاظت از محیط‌زیست. در نهایت، اگر آموزش به‌عنوان ابزاری برای آگاهی‌بخشی و تغییر نگرش‌های اجتماعی در نظر گرفته شود، محروم کردن زنان از این ابزار، جامعه را از نیمی از توان خود برای ایجاد تغییرات مثبت در حوزه محیط‌زیست محروم خواهد کرد. برای ساختن آینده‌ای پایدار، باید به آموزش فراگیر توجه کرد و آن را به‌عنوان راهکاری اساسی برای مقابله با بحران‌های زیست‌محیطی در نظر گرفت.

خلاصه
بحران‌های زیست‌محیطی مانند تغییرات اقلیمی، آلودگی هوا و کاهش تنوع زیستی، تهدیدی جدی برای آینده بشر هستند. یکی از عوامل اصلی این بحران‌ها، ناآگاهی و عدم آموزش کافی در جامعه است. در این میان، زنان که نیمی از جامعه را تشکیل می‌دهند، به دلیل محدودیت‌های آموزشی از کسب دانش زیست‌محیطی محروم‌اند. این در حالی است که زنان، به‌ویژه مادران، نقش کلیدی در تربیت نسل‌های آگاه و مسئول نسبت به محیط‌زیست دارند. محرومیت زنان از آموزش، تأثیرات گسترده‌ای بر سبک زندگی و مصرف منابع در خانواده و جامعه دارد. زنان تحصیل‌کرده قادر به اتخاذ تصمیمات آگاهانه در زمینه مصرف انرژی، تفکیک زباله و کاهش آلودگی هستند. درحالی‌که ناآگاهی آن‌ها می‌تواند منجر به رفتارهای نادرست زیست‌محیطی شود. همچنین، مشارکت فعال زنان در برنامه‌های محیط‌زیستی و سیاست‌گذاری‌ها می‌تواند گامی مؤثر در راستای توسعه پایدار باشد، اما بدون دسترسی به آموزش، این پتانسیل از بین خواهد رفت. برای مقابله با بحران‌های زیست‌محیطی، آموزش زنان باید به‌عنوان یک ضرورت اساسی مورد توجه قرار گیرد. توانمندسازی آن‌ها از طریق آموزش، نه‌تنها به بهبود وضعیت محیط‌زیست کمک می‌کند، بلکه جامعه را از نیمی از ظرفیت فکری خود برای حل مشکلات محروم نخواهد کرد. حفاظت از محیط‌زیست یک مسئولیت همگانی است که باید از درون خانواده آغاز شود و گسترش یابد، و آموزش زنان در این مسیر نقشی حیاتی دارد.

منابع:
1. به آبادی، راضیه،۱۳۹۴،اهمیت آموزش زنان و دختران، در رویکرد توانمندسازی برای توسعه پایدار،نخستین همایش بین المللی جامع علوم اجتماعی ایران،https://civilica.com/doc/477303
2. کریمی زاده، نسرین،۱۳۹۵،نقش و جایگاه آموزش و پرورش در تحقق توسعه پایدار کشور با تاکید بر آموزش زنان،همایش بین المللی زنان و زندگی شهری،تهران،https://civilica.com/doc/593977
3. صالحی، سهیلا،۱۳۹۶،تاثیر سبک های تربیتی والدین بر رفتار زیست محیطی فرزندان در راستای حفاظت از محیط زیست،https://civilica.com/doc/793883
4. مرادحاصلی، سمیه و حاجیعلیانی، سارا و میرک زاده، علی اصغر،۱۳۹۲،نقش زنان در حفاظت از محیط زیست،دومین همایش ملی توسعه پایدارکشاورزی ومحیط زیست سالم،همدان،https://civilica.com/doc/220173
5. خبری، زهرا و فاخران، سیما و سودایی زاده، حمید،۱۳۹۱،بررسی مدیریت زنان در حفاظت محیط زیست،دومین کنفرانس برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست،تهران،https://civilica.com/doc/147914

نوشته های مرتبط :