از نیل تا فرات؛ پروژه‌ای توسعه‌طلبانه زیر چتر حمایت آمریکا

دسته: تحلیل
نویسنده: حکیم حکمت
1404/12/03
2:15 ب.ظ
بازدید: 6

پایگاه خبری تحلیلی روایت : اظهارات مایک هاکبی، سفیر ایالات متحده در تل‌آویو، مبنی بر این‌که اسرائیل «حق دارد تمام خاورمیانه را تصرف کند» و توجیه آن با استناد به متون دینی، بار دیگر پرده از یک گفتمان خطرناک برداشت؛ گفتمانی که سال‌هاست در حاشیه محافل راست افراطی اسرائیل جریان دارد اما اکنون با حمایت و مشروعیت‌بخشی سیاسی از سوی مقامات آمریکایی علنی‌تر شده است.

اظهارات مایک هاکبی، سفیر ایالات متحده در تل‌آویو، مبنی بر این‌که اسرائیل «حق دارد تمام خاورمیانه را تصرف کند» و توجیه آن با استناد به متون دینی، بار دیگر پرده از یک گفتمان خطرناک برداشت؛ گفتمانی که سال‌هاست در حاشیه محافل راست افراطی اسرائیل جریان دارد اما اکنون با حمایت و مشروعیت‌بخشی سیاسی از سوی مقامات آمریکایی علنی‌تر شده است.

اشاره به عبارت «از رود مصر تا رود فرات» و بازتولید شعار مشهور «از نیل تا فرات» تنها یک برداشت مذهبی نیست، بلکه در ادبیات سیاسی این جریان به معنای تثبیت و گسترش قلمرو و تغییر مرزهای جغرافیایی منطقه تعبیر می‌شود. در این چارچوب، سرزمین‌های فلسطینی، بخش‌هایی از لبنان، سوریه، اردن و حتی مناطقی در عمق جهان عرب به‌عنوان حوزه نفوذ یا قلمرو تاریخی تعریف می‌شوند.

هرچند دولت اسرائیل رسماً این شعار را به‌عنوان سیاست اعلام‌شده خود مطرح نمی‌کند، اما واقعیت میدانی چیز دیگری را نشان می‌دهد: گسترش بی‌وقفه شهرک‌سازی، مصادره زمین‌ها، تحمیل واقعیت‌های جمعیتی جدید و تثبیت کنترل نظامی بر اراضی اشغالی. این روند در عمل همان منطق توسعه تدریجی و تغییر جغرافیای سیاسی منطقه است — حتی اگر در بیانیه‌های دیپلماتیک انکار شود.

نکته خطرناک‌تر اما نقش ایالات متحده است. واشنگتن سال‌هاست خود را «حافظ صلح»، «میانجی بی‌طرف» و «مدافع ثبات منطقه» معرفی می‌کند، اما عملکرد عملی آن خلاف این روایت را ثابت می‌کند. حمایت نظامی بی‌قیدوشرط از اسرائیل، تأمین مستمر تسلیحات پیشرفته، استفاده مکرر از حق وتو در شورای امنیت برای جلوگیری از فشارهای بین‌المللی و حمایت سیاسی در مجامع جهانی، نشان می‌دهد که آمریکا در عمل در کنار یک طرف در منازعه ایستاده است — نه در جایگاه داور بی‌طرف.

در جریان جنگ غزه، این واقعیت آشکارتر شد. در حالی که گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی از تلفات گسترده غیرنظامیان، ویرانی زیرساخت‌های حیاتی و بحران انسانی عمیق خبر می‌دادند، آمریکا همچنان به ارسال کمک‌های نظامی و پوشش سیاسی برای اسرائیل ادامه داد. چنین رفتاری چگونه می‌تواند با ادعای «حفظ صلح» هم‌خوان باشد؟

صلح زمانی معنا دارد که فشار سیاسی و حقوقی برای توقف خشونت به‌صورت برابر بر همه طرف‌ها اعمال شود. اما وقتی یک قدرت جهانی از نظر نظامی، دیپلماتیک و مالی یک طرف را تقویت می‌کند، توازن قدرت را برهم می‌زند و در عمل زمینه استمرار درگیری را فراهم می‌سازد.

کشورهای عربی نیز در این میان با محدودیت‌های جدی مواجه‌اند. بسیاری از آن‌ها وابستگی امنیتی و اقتصادی عمیقی به واشنگتن دارند؛ وابستگی‌ای که باعث می‌شود اعتراض‌هایشان عمدتاً در سطح بیانیه‌های رسمی باقی بماند. این وضعیت نشان‌دهنده یک ساختار قدرت نابرابر است که تصمیم‌های راهبردی منطقه در بیرون از آن گرفته می‌شود.

بنابراین تصویر آمریکا به‌عنوان «حافظ صلح» بیشتر یک روایت دیپلماتیک است تا یک واقعیت میدانی. آنچه در عمل دیده می‌شود، حمایت از موازنه‌ای است که برتری نظامی و حمایت سیاسی از متحد استراتژیک را در مرکز قرار می‌دهد — حتی اگر هزینه آن بی‌ثباتی بیشتر و تداوم رنج غیرنظامیان باشد.

تا زمانی که این سیاست تغییر نکند، شعار صلح تنها پوششی برای مدیریت منافع ژئوپولیتیک خواهد بود، نه تضمینی برای ثبات منطقه.

نوشته های مرتبط :