نکاتی پیرامون عید قربان

دسته: تحلیل
نویسنده: غلام رضا سادات
1403/03/27
12:57 ب.ظ
بازدید: 20

پایگاه خبری تحلیلی روایت : زمانی که می خواستم راجع به فلسفه و چرایی عید قربان مطالعه کنم، به این جملات برخوردم که “عید قربان، عید عارفان است، جان باختن و قربانی کردن جان خویش در پای معشوق است و نماد ظاهری آن ایام حج است که حج‌گزار برای کامل شدن عبادت خود و فدا شدن در پای محبوب، نفس خویش را قربانی می‌کند، در این روز حج‌گزار، اسماعیل وجودش را، یعنی هر آنچه بدان دلبستگی دنیوی پیدا کرده است را قربانی می‌کند تا سبک بال شود.»

زمانی که می خواستم راجع به فلسفه و چرایی عید قربان مطالعه کنم، به این جملات برخوردم که “عید قربان، عید عارفان است، جان باختن و قربانی کردن جان خویش در پای معشوق است و نماد ظاهری آن ایام حج است که حج‌گزار برای کامل شدن عبادت خود و فدا شدن در پای محبوب، نفس خویش را قربانی می‌کند، در این روز حج‌گزار، اسماعیل وجودش را، یعنی هر آنچه بدان دلبستگی دنیوی پیدا کرده است را قربانی می‌کند تا سبک بال شود.»

این جملات خیلی معانی و مفاهیم عمیق دارد. از جمله این‌که قربانی کردن جان خود پای معشوق (خداوند). در حالی‌که از این عید به صورت گسترده و با همین شعار تجلیل صورت می‌گیرد و گوسفندها و حیوانات زیادی سر بریده می‌شود تا روابط ما با خداوند ترمیم و نشان دهیم که حاضر هستیم به نوعی داشته‌های مان را قربانی کنیم، اما در عمل بر این مبنا عمل نمی شود؛ زیرا در جامعه عملا می‌بینیم که چگونه از ارزش‌ها برای رسیدن به خواسته‌ها استفاده شده/ می شود و در واقع تمامی ارزش‌ها فدای خواسته‌ها می شود.

به هر حال چند نکته به صورت مختصر و کوتاه راجع به چرایی عید قربان برای افزایش نسبی معلومات تبیین می‌شود:

۱- اعیاد مختلف چون عید سعید فطر و قربان در بین مسلمانان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در روز عید قربان مسلمانان آداب و رسوم مختلفی دارند که از جمله مهمترین آن، قربانی کردن، دید و بازدید و غیره است. در جامعه افغانستان عید قربان در کنار عید فطر و نوروز (سال نو) از اعیاد بسیار مهم و بزرگ می‌باشد که تجلیل می گردد.

همچنین بخوانید: عبدالغنی برادر: خارجی‌ها مردم را تشویق به ترک کشور می‌کنند

۲- عید قربان یا عید سعید اضحی به معنی بالا آمدن آفتاب نیز نامیده می‌شود، به دلیل آن که اضحی جمع ماده ضحی به معنی ارتفاع روز و امتداد نور آفتاب است و زمانی که خورشید بالا می آید( پیش از ظهر)، آن موقع را ضحی گویند. به همین علت حاجیان به موقع بالاامدن آفتاب قربانی می کنند. ازاین رو روز دهم ذی الحجه را که قبل از ظهر آن، عمل قربانی انجام می شود عید اضحی یا عید قربان می گویند. در کل مراسم حج اعمال مخصوص خود را دارد که طی روزهای عرفه و دهم ذی الحجه انجام می شود. البته در جزئیات اجرای اعمال حج، تفاوت‌های جزئی بین فرق اسلامی وجود دارد.

۳- فلسفه حج و قربانی کردن، همان است که در روایات اسلامی آمده و اینکه در روز دهم ذی الحجه خداوند برای آزمودنحضرت ابراهیم فرمان داد تا فرزند خویش حضرت اسماعیل را قربانی کند. در قرآن عظیم‌الشان، کتاب مقدس مسلمانان، به این موضوع اشاره شده و آمده است: حضرت ابراهیم به یگانه فرزندش فرمود: پسر نازنینم! در خواب به من دستور داده شده تو را در راه خدا قربانی کنم، نظر تو چیست؟ حضرت اسماعیل جواب داد: ای پدر! هرآنچه بدان مأموری انجام بده، ان شاءالله مرا از بندگان صبور و شکیبا خواهی یافت. (سوره صافات، آیه ۱۰۲) با این‌که ابراهیم برای قربانی آماده شده بود، اما به گفته قرآن وقتی از این آزمایش سربلند بیرون آمد، به جای اسماعیل فرزندش، گوسفندی فرستاده شد و قربانی گردید.

۴- البته راجع به تاریخ قربانی کردن یا بهتر بگوییم نذر کردن برای تقرب به خداوند و اجابت خواسته معبود، در اسلام اعتقاد بر این است که ذبح قربانی جهت نزدیکی پروردگار از زمان حضرت آدم به عنوان نخستین انسان روی زمین آغاز گردید. قصه‌ی که آمده این است که وقتی که دو فرزندش هابیل قوچی و قابیل قدری گندم را بعنوان قربانی به بارگاه خداوندی تقدیم کردند، به فرمان و روال آن هنگام، آتشی از آسمان آمده، قربانی هابیل را سوزاند، که این نشان قبولیت بود و قربانی قابیل به حال خود باقی ماند. بنابر این اعتقاد مسلمانان بر این است که این آزمون همواره وجود داشته و دارد. البته در ادیان دیگر نیز اعتقادات مشابه قربانی و نذر کردن برای تقرب به خداوند و ساختن آخرت خود وجود دارد.

همچنین بخوانید: در ایام عید قربان چه کنیم؟

۵_ بر اساس روایات اسلامی و گفته‌های بزرگان دینی، فلسفه قربانی کردن در روز عید قربان در واقع روز ذبح نفس با تیغ تقوا است. همه بدین باور هستند که ذبح کردن حیوان، به علامت ذبح جنبه حیوانی انسان است، بدین ترتیب انسان باید برای رسیدن به کمال، باید با الهام از ایمان و تقوای حضرت ابراهیم، در قربانی کردن نفس و امیال دنیایی و غیرخدایی تلاش کند و در انجام اعمال خالص به درگاه خداوند کوشا باشد. چون اعتقاد بر این است که قربانی کردن رمز فداکاری، از خود گذشتگی و حد نهایی تسلیم شدن دربرابر خداوند است یعنی مسلمانان این گونه وانمود می کنند که “همان طور که خون قربانی را در راه خداوند می ریزیم، برای دفاع از ارزش‌ها حاضریم بدون فکر و تامل از جان خویش هم بگذریم”.

به هر حال نکته آخر این‌که به اعتقاد مسلمانان، فلسفه اصلی عید قربان این است که انسان برای کسب رضای خداوند، همه آن چیزی که محبوبش است را در راه رضای خدا خرج کند؛ یعنی این عید در واقع به نحوی پاگذاشتن بر تمایلات، شهوات و خواسته های نفسانی و مادی و فداکردن آن ها در راه رسیدن به محبوب تلقی می شود. این‌که واقعا چقدر خداوند در این میان در نظر گرفته می‌شود و تا چه حد مسائل تجملات و نمایش و ریاکاری و ده‌ها عمل منافی اسلامی و عقیدتی دیگر زا سواستفاده از عید قربان؛ این‌ها نکاتی است که همواره مورد نقد بوده است.

نوشته های مرتبط :