احمد مسعود؛ راه ما راه مسعود است، نه نسخه‌های خارجی

دسته: تحلیل
نویسنده: شهرام خراسانی
1404/07/27
10:14 ق.ظ
بازدید: 39

پایگاه خبری تحلیلی روایت : احمد مسعود در مراسم مجازی بزرگداشت جنرال عبدالرازق، فرمانده پیشین پولیس قندهار، با اشاره به وضعیت موجود و درگیری‌های پاکستان با گروه طالبان گفت؛ راه ما راه احمد شاه مسعود است. ما ادامه دهنده‌ای راه او هستیم. این نشست مجازی که جهت یادبود از چهره‌ی ضد تروریزم و ضد پاکستان و طالبان در جنوب افغانستان بود، همچنان صحنه‌ای برای بازتاب دوباره‌ی گفتمان مقاومت ملی و نقد نقش خارجی‌ها در سرنوشت افغانستان نیز به شمار می‌رفت. احمد مسعود، رهبر جبهه مقاومت ملی، در این نشست با تأکید بر اینکه «راه ما راه مسعود و نجات افغانستان تنها در دست مردم این کشور است»، به‌گونه‌ای بر خوداتکایی سیاسی و نظامی اشاره کرد؛ مفهومی که ریشه‌های تاریخی آن را می‌توان در اندیشه و تجربه پدرش، احمدشاه مسعود، جست‌وجو نمود. حالا اینکه راه مسعود چگونه راهی بود و نگاه او به پاکستان دیروز چگونه بود را در این یادداشت به بحث می‌گیریم.

احمد مسعود در مراسم مجازی بزرگداشت جنرال عبدالرازق، فرمانده پیشین پولیس قندهار، با اشاره به وضعیت موجود و درگیری‌های پاکستان با گروه طالبان گفت؛ راه ما راه احمد شاه مسعود است. ما ادامه دهنده‌ای راه او هستیم. این نشست مجازی که جهت یادبود از چهره‌ی ضد تروریزم و ضد پاکستان و طالبان در جنوب افغانستان بود، همچنان صحنه‌ای برای بازتاب دوباره‌ی گفتمان مقاومت ملی و نقد نقش خارجی‌ها در سرنوشت افغانستان نیز به شمار می‌رفت. احمد مسعود، رهبر جبهه مقاومت ملی، در این نشست با تأکید بر اینکه «راه ما راه مسعود و نجات افغانستان تنها در دست مردم این کشور است»، به‌گونه‌ای بر خوداتکایی سیاسی و نظامی اشاره کرد؛ مفهومی که ریشه‌های تاریخی آن را می‌توان در اندیشه و تجربه پدرش، احمدشاه مسعود، جست‌وجو نمود. حالا اینکه راه مسعود چگونه راهی بود و نگاه او به پاکستان دیروز چگونه بود را در این یادداشت به بحث می‌گیریم.

رابطه‌ی احمدشاه مسعود با پاکستان چگونه بود؟

احمدشاه مسعود، در دوران جهاد علیه شوروی و سپس در دوره مقاومت علیه طالبان، همواره رابطه‌ای پرتنش و پرابهام با پاکستان داشت. در حالی‌که بسیاری از گروه‌های جهادی افغانستان از حمایت مستقیم و غیرمستقیم سازمان استخبارات نظامی پاکستان (ISI) برخوردار بودند، مسعود از همان آغاز نسبت به نیت و اهداف اسلام‌آباد بدگمان بود. او بارها تأکید کرده بود که پاکستان در پی سلطه‌ی سیاسی بر افغانستان است، نه در پی کمک به آزادی آن. از همین رو، برخلاف گروه‌هایی چون حزب اسلامی به رهبری گلبدین حکمتیار که رابطه‌ای نزدیک با پاکستان داشتند، مسعود تلاش می‌کرد استقلال تصمیم‌گیری نظامی و سیاسی خود را حفظ کند و مسیر جهاد را از مسیر وابستگی جدا سازد.

همچنین بخوانید: دلایلی که سینما و تیاتر در افغانستان رشد نکرد:

در سال‌های پایانی جهاد، اختلافات مسعود با پاکستان آشکارتر شد. اسلام‌آباد که خواهان شکل‌گیری حکومتی کاملاً همسو در کابل بود، از مسعود به‌عنوان رقیب بالقوه منافع خود می‌هراسید. مسعود نه‌تنها با سیاست‌های پاکستان در قبال مرز دیورند مخالف بود، بلکه از نفوذ بی‌رویه آن کشور در میان گروه‌های جهادی نیز انتقاد می‌کرد. این بی‌اعتمادی به‌ویژه پس از فروپاشی رژیم داکتر نجیب‌الله و آغاز جنگ‌های داخلی شدت گرفت؛ زمانی که پاکستان آشکارا از حکمتیار در برابر دولت برهان‌الدین ربانی و نیروهای جمعیت اسلامی حمایت می‌کرد.

در دوران مقاومت علیه طالبان نیز، این شکاف به دشمنی آشکار بدل شد. احمدشاه مسعود بارها در سخنرانی‌هایش هشدار داد که طالبان نه یک جنبش مستقل افغانستانی، بلکه ابزاری در دست پاکستان‌اند. او به‌درستی پیش‌بینی کرده بود که هدف استراتژیک اسلام‌آباد از حمایت از طالبان، تضمین «عمق استراتژیک» در افغانستان و تضعیف استقلال سیاسی این کشور است. مسعود در گفت‌وگوهای خود با رسانه‌ها و دیپلمات‌های غربی، بر این نکته تأکید داشت که تا زمانی‌که پاکستان از مداخله در امور افغانستان دست نکشد، صلح پایدار در کشور ممکن نخواهد بود.

این بی‌اعتمادی نه تنها سیاستی کوتاه‌مدت نبود، بلکه به‌نوعی بخشی از مکتب فکری و سیاسی او شد؛ مکتبی که امروز احمد مسعود خود را ادامه‌دهنده‌ی آن می‌داند. وقتی او در مراسم یادبود جنرال رازق از «نسخه‌های خارجی» انتقاد می‌کند و می‌گوید «نجات افغانستان تنها در دست مردم آن است»، یا راه ما راه مسعود است. در واقع باید این راه همان نگاه مسعود به پاکستان باشد، نگاهی که بر استقلال، خودباوری و مقاومت در برابر نفوذ بیرونی تأکید دارد.

همچنین بخوانید: گزارش سالانه شادی؛ افغانستان بازهم غمگین‌ترین کشور جهان شناخته شد

با این حال احمدشاه مسعود نسبت به پاکستان نه آنچنان خوش بین بود و نه بدبین. تلاش می‌کرد تعادل رابطه را نگهدارد و در مواقعی هم این رابطه از تعادل خویش برآمده و به تقابل انچامیده. ولی، آنچه مسلم است اینست که احمدشاه مسعود به پاکستان اعتماد نمی‌کرد و همواره با وجود داشتن روابط نسبت به صداقت این کشور در قبال افغانستان تردید داشت.

اگر قرار باشد نگاه احمد مسعود نسبت به پاکستان همان نگاه قهرمان ملی باشد، باید در این چارچوب و چوکات قرار بگیرد. اینکه پاکستان هرگز نسبت به افغانستان و آرامش او موقف صادقانه نداشته و مخصوصن در قبال احمدشاه مسعود بارها دیده شده است که دست تصامیم چون سوء قصد و ترور زده است. با این حال راه و نگاهی مسعود فراتر از آنچه برخی‌ها فکر می‌کنند و توقع دارند بود. ولی، از آن زمان تا اکنون خیلی چیز‌ها عوض شده است. پاکستان حالا حتا اگر در ظاهر هم شده بر روی دست‌پرورده‌های خود آتش می‌گشاید و خود از آنچه کشت کرده است در داخل پاکستان ثمر می‌گیرد. مسأله اینست که ما اگر نگاه‌مان آن نگاه دیروز باشد، قطعن با بسیار احتیاط نسبت به پاکستان و رابطه‌مان با این کشور برخورد کنیم، نه پاکستان ناجی و منجی بدانیم و نه به آن آنقدر دل ببندیم که دیگر فردا نیز دل در گرو او باشد.

نوشته های مرتبط :