نه سال از درگذشت فیدل کاسترو، رهبر انقلاب کوبا می گذرد. مردی که در کنار رفیقش چهگوارا، با شعار «پاتریا اُ مورته!» (وطن یا مرگ!) تاریخ را در امریکایی جنوبی دگرگون کرد و الگویی از مقاومت و عدالت اجتماعی ساخت. امروز، در جهانی پر از بحران، یاد این دو چهره انقلابی بیش از گذشته اهمیت دارد؛ چرا که سرزمینهایی چون افغانستان نیز همچنان نیازمند قهرمانانی از جنس چهگوارا، کاسترو و احمدشاه مسعود هستند؛ قهرمانانی که بتوانند در رژیم های تحمیلی و بیعدالتیها بایستند و امید را زنده نگه دارند.
آغاز یک انقلاب
فیدل الخاندرو کاسترو روس، در تاریخ معاصر آمریکای لاتین، نماد ارادهای است که در برابر ناممکنها ایستاد. او با گروهی کوچک از مبارزان، به سمت هاوانا حرکت کرد و رژیمی را سرنگون ساخت که نه تنها به فساد و مافیا آلوده بود، بلکه بهطور کامل تحت حمایت ایالات متحده قرار داشت. این حرکت، نقطه آغاز انقلابی شد که کوبا را از کشوری وابسته به یک ملت مستقل بدل کرد.
کاسترو با شعار «پاتریا اُ مورته!» توانست روحیهای تازه در میان مردم کوبا ایجاد کند. این شعار، نه یک جمله ساده، بلکه بیانیهای بود که نشان میداد استقلال و آزادی، ارزشهایی هستند که حتی به قیمت جان باید حفظ شوند.
کوبا؛ آزمایشگاه عدالت اجتماعی
یکی از بزرگترین دستاوردهای کاسترو، تغییرات بنیادین در حوزه آموزش و بهداشت بود. در کشوری که پیش از انقلاب، بیسوادی گسترده و محرومیت اجتماعی بیداد میکرد، کاسترو توانست نرخ سواد را به ۹۹٫۸٪ برساند؛ بالاترین در آمریکای لاتین. این دستاورد نه تنها کوبا را به الگویی در منطقه بدل کرد، بلکه نشان داد که انقلاب میتواند به معنای واقعی کلمه زندگی مردم را تغییر دهد.
در حوزه بهداشت نیز، کاسترو نظامی رایگان و فراگیر بنا نهاد. پزشکان کوبایی امروز در بسیاری از کشورهای جهان بهعنوان نماد تخصص و انساندوستی شناخته میشوند. هر بار که کودکی در هاوانا واکسن رایگان دریافت میکند یا دختری در روستای دورافتاده کوبا پزشک میشود، میراث کاسترو دوباره زنده میشود.
مقاومت در برابر امپراتوری
کاسترو نه تنها در عرصه داخلی، بلکه در سطح بینالمللی نیز نماد مقاومت بود. طبق گزارش ها، کاسترو در برابر ۶۳۸ تلاش سازمان سیا برای ترور او سر خم نکرد. این رقم حیرتانگیز، نشاندهنده میزان تهدیدی است که کاسترو برای منافع آمریکا محسوب میشد. با وجود فشارهای اقتصادی، تحریمها و تهدیدهای نظامی، او توانست استقلال کوبا را حفظ کند.
البته مخالفانش نیز فراوان بودند؛ کسانی که نظام سیاسی کوبا را محدودکننده آزادیهای فردی میدانستند. اما حتی دشمنانش نمیتوانستند شجاعت و اراده او را انکار کنند. کاسترو به نماد ایستادگی در برابر قدرتهای بزرگ بدل شد؛ نمادی که هنوز الهامبخش ملتها در برابر امپراتوریهاست.
رفاقت با چهگوارا؛ دو چهره یک آرمان
نام فیدل کاسترو با چهگوارا گره خورده است. بسیاری چهگوارا را بهعنوان قهرمان جهانی میشناسند؛ چهرهای که بر تیشرتها و پوسترها نقش بسته و به نماد شور انقلابی بدل شده است. اما نباید فراموش کرد که کاسترو نیز همانند چهگوارا، در مسیر مبارزه برای عدالت و آزادی گام برداشت. رفاقت این دو، نه تنها در میدان جنگ بلکه در اندیشه و آرمان مشترکشان معنا یافت. اگر چهگوارا تصویر جهانی انقلاب شد، کاسترو نیز همان روحیه را در عمل و در اداره یک کشور به نمایش گذاشت. البته کاسترو در سال های اخیر به خاطر این که کشورش تحت تحریم شدید امریکا قرار داشت تا حدودی به خاطر وضعیت معیشت و اقتصاد مردمش مورد انتقاد بود.
پس از پیروزی انقلاب کوبا، چگوارا به نمایندگی از کوبا در نشست سازمان ملل اشتراک می کند. او به جای سخنرانی طولانی فقط یک جمله می گوید؛ «پاتریا اُ مورته!» (وطن یا مرگ!) این نشان از انگیزه این قهرمان برای وطن دارد.
افغانستان و نیاز به قهرمانان
تجربه تاریخی نشان داده است که ملتها در بزنگاههای سخت، بیش از هر چیز به رهبران و قهرمانانی نیاز دارند که بتوانند الهامبخش باشند و مردم را به مقاومت و ایستادگی فراخوانند. افغانستان، با تاریخ پر فراز و نشیب و سالها جنگ و بیثباتی، نمونهای روشن از این نیاز است. همانگونه که احمدشاه مسعود به نماد مقاومت در برابر اشغال و افراطگرایی بدل شد، امروز نیز این سرزمین نیازمند قهرمانانی از جنس او، چهگوارا و کاسترو است؛ کسانی که بتوانند با شجاعت و ایمان به آزادی، راهی تازه برای آینده بگشایند.
میراث استعمار زدایی کاسترو
فیدل کاسترو در نوامبر ۲۰۱۶ درگذشت، اما میراث او همچنان در کوبا و فراتر از آن زنده است. هر بار که ملتی کوچک در برابر فشارهای یک قدرت بزرگ ایستادگی میکند، هر بار که عدالت اجتماعی بهعنوان هدفی جدی مطرح میشود، نام کاسترو دوباره به یاد میآید.
نه سال پس از مرگ او، کوبا همچنان با چالشهای اقتصادی و سیاسی دستوپنجه نرم میکند، اما دستاوردهای اجتماعی انقلاب پابرجاست. کاسترو نشان داد که حتی در برابر ناممکنها، میتوان ایستاد و تاریخ را تغییر داد.
خلاصه این که فیدل کاسترو، تاریخ را به چالش کشید، نه تنها رهبر کوبا بلکه نماد مقاومت جهانی بود. او کشوری کوچک را به آزمایشگاهی برای عدالت اجتماعی بدل کرد، در برابر صدها ترور و فشارهای بیپایان ایستاد، و میراث مبارزاتی بهجا گذاشت که هنوز الهامبخش است.
