عدالت، نه قوم‌گرایی؛ نقدی بر فریب وحدت‌طلبانه و انحصار قدرت در افغانستان

دسته: تحلیل
نویسنده: عبداللطیف پدرام
1404/10/03
4:58 ب.ظ
بازدید: 12

پایگاه خبری تحلیلی روایت : مشکل هرقدر قومی هم باشد، راه‌حل آن قومی نیست. من بر این مشی هستم. حق‌طلبی به معنای تشویق به جنگ و منازعه‌ی قومی نیست. یکی از جلوه‌های راه‌حل قومی این است که قوم حاکم را از قدرت پایین بکشند و خود در همان جایگاه دست به تعدی، ظلم، انحصار قدرت و تبعیض بزنند.طرح عادلانه و دموکراتیک حق تعیین سرنوشت و هویت‌خواهی منصفانه ـ تا زمانی که به ایدئولوژی و ستمگری قومی نینجامد ـ به خیر عمومی، اعتمادسازی و توسعه‌ی سیاسی کشور کمک می‌کند. اما مطرح نکردن حق تعیین سرنوشت و هویت، آن هم زمانی که این حقوق در خطر جدی قرار دارند، به بهانه‌ی تحکیم اتحاد افغان‌ها یا حفظ ثبات و استمرار اداره‌ی طالبان، خلاف عقلانیت سیاسی، تجربه‌ی زیسته و دانایی تاریخی اقوام غیر افغان است. این نوع مماشات، در عمل چیزی جز تسلیم‌طلبی، فریبکاری و سودجویی نیست؛ و آنچه امروز بر غیر افغان‌ها می‌گذرد، نتیجه‌ی همین فریب‌هاست که در نهایت به نفع شونیسم قومی تمام شده است.

مشکل هرقدر قومی هم باشد، راه‌حل آن قومی نیست. من بر این مشی هستم. حق‌طلبی به معنای تشویق به جنگ و منازعه‌ی قومی نیست. یکی از جلوه‌های راه‌حل قومی این است که قوم حاکم را از قدرت پایین بکشند و خود در همان جایگاه دست به تعدی، ظلم، انحصار قدرت و تبعیض بزنند.

طرح عادلانه و دموکراتیک حق تعیین سرنوشت و هویت‌خواهی منصفانه ـ تا زمانی که به ایدئولوژی و ستمگری قومی نینجامد ـ به خیر عمومی، اعتمادسازی و توسعه‌ی سیاسی کشور کمک می‌کند. اما مطرح نکردن حق تعیین سرنوشت و هویت، آن هم زمانی که این حقوق در خطر جدی قرار دارند، به بهانه‌ی تحکیم اتحاد افغان‌ها یا حفظ ثبات و استمرار اداره‌ی طالبان، خلاف عقلانیت سیاسی، تجربه‌ی زیسته و دانایی تاریخی اقوام غیر افغان است. این نوع مماشات، در عمل چیزی جز تسلیم‌طلبی، فریبکاری و سودجویی نیست؛ و آنچه امروز بر غیر افغان‌ها می‌گذرد، نتیجه‌ی همین فریب‌هاست که در نهایت به نفع شونیسم قومی تمام شده است.

سی تا چهل سال است که همین یاوه‌گویی‌ها تکرار می‌شود و به نظر می‌رسد در پنج سال آینده‌ی سلطه‌ی طالبان نیز همان اراجیف دوباره بازتولید خواهد شد. جبهه‌ی افغان‌ها بر محور اداره‌ی طالبان فشرده‌تر می‌شود و انتقادهای نرم برخی تکنوکرات‌های پشتون از امارت، به معنای تلاش برای سرنگونی طالبان به نفع عدالت و حقوق سایر اقوام نیست. از نگاه ما فدرالیست‌ها، دروغ‌پردازی زیر عنوان «وحدت ملی» و «حفظ صف مقاومت با حضور پشتون‌ها» نه‌تنها مبارزه علیه انحصارطلبی افغانی/طالبانی را تقویت نمی‌کند، بلکه آن را خنثی و متلاشی می‌سازد.

در نزدیک به پنج سال سلطه‌ی طالبان، این جبهه‌های موسوم به «ملی» که supposedly سرشار از مقاومت‌گران افغان/پشتون‌اند، حتی یک قریه یا شهرک را از طالبان آزاد نکرده‌اند؛ زیرا با دروغ نه دولت ساخته می‌شود، نه ملت و نه جبهه‌ی جنگ.

وقتی گفته می‌شود «طالب قوم ندارد» و در سراسر کشور یکسان عمل می‌کند، چگونه می‌توان اتحاد واقعی اقوام تحت ستم را برای عدالت‌خواهی شکل داد؟ طالبان غیر افغان که به‌روشنی در موقعیت فرودست نسبت به طالبان افغان/پشتون قرار دارند، با چه انگیزه‌ای باید در برابر برتری‌طلبی قومی بایستند، در حالی که پشت سر خود را خالی و افق را تیره می‌بینند؟

تنها در یک مبارزه‌ی شفاف با شعارهای روشن، انسانی، حقوق‌بشری و عدالت‌خواهانه است که اتحاد واقعی اقوام شکل می‌گیرد، صفوف از عناصر فرصت‌طلب و قدرت‌جو پاک می‌شود و مبارزه معنا پیدا می‌کند. اتحاد اگر قرار است شکل بگیرد، باید بر پایه‌ی عدالت باشد، نه فریب.

نهادهای حقوق بشری و سازمان ملل بارها تصریح کرده‌اند که اداره‌ی طالبان پشتون‌محور، قوم‌گرا و مخالف دیگر اقوام افغانستان است. هر انسان آگاه به سیاست می‌داند که طرح خواست‌های برحق قومی در سطوح فرهنگی، سیاسی و هویتی، مطابق منشور سازمان ملل مشروع و قابل حمایت است. آنچه محکوم می‌شود، طرح‌های فاشیستی و شوونیستی است، نه هویت‌خواهی عادلانه، دموکراتیک و مدرن.

از دید ما، خراسان/افغانستان سرزمین مشترک همه‌ی اقوام، ملیت‌ها و فرهنگ‌هایی است که قرن‌ها در آن زیسته‌اند. هرگونه بی‌عدالتی، انحصارطلبی و تبعیض محکوم است. احترام به حقوق همه‌ی اقوام ـ از جمله قوم افغان/پشتون ـ اصل خدشه‌ناپذیر ماست و تنها راه رهایی، حل دموکراتیک و عادلانه‌ی مسئله‌ی تمام اقوام این جغرافیاست.

نوشته های مرتبط :