بن‌بست مرگبار؛ روابط پاکستان و طالبان به کجا می‌رود؟

دسته: تحلیل
نویسنده: ضیا ضیایی
1404/11/20
10:04 ق.ظ
بازدید: 5

پایگاه خبری تحلیلی روایت : حدود ۴ ماه قبل و درگیری‌های خونین مرزی در اکتبر ۲۰۲۵، نقطه اوج تنش‌های فزاینده میان پاکستان و امارت طالبان افغانستان بود. باوجود تاریخچه طولانی همراهی اسلام‌آباد با طالبان، اکنون روابط به سردترین حالت خود رسیده و قطع روابط اقتصادی، زیان‌های سنگینی به دو طرف وارد کرده است.با این حال در هفته های اخیر پاکستان تقریبا سیاست انفعال در برابر طالبان پیشه کرده اند. البته تهدیدهای نموده اند و همچنان طالبان عناصر نامطلوب قلمداد کرده؛ ولی از اقدام عملی در به چالش کشیدن طالبان خود داری کرده است.

حدود ۴ ماه قبل و درگیری‌های خونین مرزی در اکتبر ۲۰۲۵، نقطه اوج تنش‌های فزاینده میان پاکستان و امارت طالبان افغانستان بود. باوجود تاریخچه طولانی همراهی اسلام‌آباد با طالبان، اکنون روابط به سردترین حالت خود رسیده و قطع روابط اقتصادی، زیان‌های سنگینی به دو طرف وارد کرده است.

با این حال در هفته های اخیر پاکستان تقریبا سیاست انفعال در برابر طالبان پیشه کرده اند. البته تهدیدهای نموده اند و همچنان طالبان عناصر نامطلوب قلمداد کرده؛ ولی از اقدام عملی در به چالش کشیدن طالبان خود داری کرده است.

با این حال؛ پرسش این است که ادامه این تقابل به کجا می انجامد؟ آیا احتمال تغییر بنیادین در سیاست پاکستان در برابر طالبان وجود دار و پاکستان به سوی حمایت از مخالفان طالبان می‌ رود؟

از متحد دیروز تا دشمن امروز: زوال یک اتحاد تاکتیکی

روابط پاکستان و طالبان همواره ترکیبی پیچیده از همکاری تاکتیکی و بی‌اعتمادی استراتژیک بوده است. اسلام‌آباد در دهه ۱۹۹۰ و سپس در دو دهه گذشته، به‌عنوان یک حامی کلیدی برای طالبان عمل کرد، با این امید که حکومتی دوست در کابل داشته باشد تا عمق استراتژیک در مقابل هند را تضمین و مرزهای خود را امن کند. بااین‌حال، به قدرت رسیدن مجدد طالبان در سال ۲۰۲۱ نه‌تنها این انتظارات را برآورده نکرد، بلکه تنش‌ها را تشدید نمود. مسائل اصلی، به رسمیت شناخته نشدن خط دیورند توسط طالبان، حضور و فعالیت گروه‌های شورشی ضدپاکستانی مانند “تحریک طالبان پاکستان” (TTP) در خاک افغانستان، و اختلاف بر سر مسائلی مانند ساخت دیوار مرزی و اخراج مهاجران، شکافی عمیق ایجاد کرده‌اند.

نقطه عطف خطرناک: حمله به کابل و تشدید نظامی

درگیری‌های اکتبر ۲۰۲۵، به‌ویژه حمله هوایی پاکستان به مناطق شرق افغانستان در هشتم اکتبر، نشان داد که اختلافات از سطح سیاسی فراتر رفته و به یک رویارویی نظامی خطرناک تبدیل شده است. این حمله، که اولین حمله هوایی به پایتخت افغانستان محسوب می‌شود، یک پیام روشن از سوی اسلام‌آباد بود: هزینه بی‌توجهی به خواسته‌های امنیتی پاکستان، افزایش یافته است. ترکیب این حملات مرزی، شدت غیرمعمول عملیات پاکستان در خاک افغانستان و واکنش‌های تلافی‌جویانه، گروه طالبان “ترکیبی خطرناک از بحران” را پدید آورده است.

سناریوهای آینده: مذاکره فرسایشی یا تغییر میدان بازی؟

آینده این رابطه پرتنش به چند عامل کلیدی بستگی دارد:

۱. توانایی طالبان در کنترل TTP: اصلی‌ترین خواسته پاکستان، عمل جدی طالبان علیه پناهگاه‌های این گروه است.

۲. تحولات داخلی پاکستان: فشار افکار عمومی پس از حملات خونین اخیر، دولت و ارتش را تحت فشار قرار داده است. یعنی پاکستان مجبور است تا تصمیم قاطع در برابر حملات بگیرد.

۳. نقش بازیگران خارجی: میانجی‌گری کشورهایی مانند چین و عربستان سعودی می‌تواند مسیری برای کاهش تنش باشد.

با این حال، قطعا سیاست تقریبا سکوت پاکستان پایان ناپذیر نیست. اگر طالبان به خواسته‌های امنیتی پاکستان به شیوه‌ای که اسلام‌آباد قابل‌قبول بداند پاسخ ندهد، شاهد تغییر استراتژی بنیادین پاکستان خواهیم بود. تاریخ نشان داده که دستگاه امنیتی این کشور در صورت ناامیدی از یک گروه، به‌سرعت به دنبال گزینه‌های جایگزین می‌رود. پاکستان قطعاً اگر طالبان به خواسته این کشور مثل سه دهه گذشته تن ندهد، دنبال مخالفان طالبان رفته و از گزینه‌های جدید رونمایی خواهد کرد. این می‌تواند به معنای حمایت پنهان یا آشکار از گروه‌های مقاومت ضد طالبان، تقویت ارتباط با گروه های جمهوریت باشد. البته این اقدام آخرین گزینه پاکستان خواهد بود.

با این حال؛ در کوتاه‌مدت، ممکن است تنش‌ها تا حدی فروکش کند و با توجه به مشکلات متعدد داخلی پاکستان این کشور به طور مستقیم وارد درگیری فراگیر با طالبان نشود و اندکی انعطاف نشان دهد. اما این سیاست نمی تواند ادامه یابد. و از سوی هم طالبان توان درگیری مستقیم طولانی‌مدت با ارتش پاکستان را ندارد.

با این وجود اگر به این نقطه برسد که احتمالا می رسد؛ طالبان با خطر موجودیتی روبرو خواهد شد.

نوشته های مرتبط :