روایت عشق جاودانه در نوروز؛ بیا که بریم به مزار ملا ممد جان

دسته: تحلیل
نویسنده: تحریریه روایت
1403/12/30
9:41 ق.ظ
بازدید: 87

پایگاه خبری تحلیلی روایت : در روزگاری که هرات زیر سایه شکوه تیموریان، به اوج هنر و فرهنگ رسیده بود، داستانی عاشقانه در دل تاریخ این شهر جاودانه شد. داستان عایشه، دختری نجیب‌زاده و ملامحمدجان، طلبه‌ای فقیر اما بااستعداد، که عشق شان مرزهای زمان و مکان را درنوردید و تا امروز در قالب شعر و ترانه زنده مانده است. داستان شعر «بیا که بریم به مزار ملا ممد جان» در واقع روایت عشق جاودانه‌ای است که هرگز در فرهنگ و ادبیات ما کهنه نمی‌شود. این شعر، سروده‌ای از سوز دل عایشه، دختری عاشق است که نذر کرده در ایام نوروز به مزار شریف برود و در جوار آرامگاه حضرت علی(رض) دعا کند تا آرزویش، که وصال با ملامحمدجان است، برآورده شود.

در روزگاری که هرات زیر سایه شکوه تیموریان، به اوج هنر و فرهنگ رسیده بود، داستانی عاشقانه در دل تاریخ این شهر جاودانه شد. داستان عایشه، دختری نجیب‌زاده و ملامحمدجان، طلبه‌ای فقیر اما بااستعداد، که عشق شان مرزهای زمان و مکان را درنوردید و تا امروز در قالب شعر و ترانه زنده مانده است.
داستان شعر «بیا که بریم به مزار ملا ممد جان» در واقع روایت عشق جاودانه‌ای است که هرگز در فرهنگ و ادبیات ما کهنه نمی‌شود. این شعر، سروده‌ای از سوز دل عایشه، دختری عاشق است که نذر کرده در ایام نوروز به مزار شریف برود و در جوار آرامگاه حضرت علی(رض) دعا کند تا آرزویش، که وصال با ملامحمدجان است، برآورده شود.

اصل داستان چنین روایت شده است:
در دوران حکومت تیموریان بر هرات، به ویژه در عصر سلطان حسین بایقرا (۱۴۶۹–۱۵۰۶ میلادی)، هرات به اوج شکوفایی فرهنگی و هنری رسیده بود. مدارس متعددی در این شهر تأسیس شده بود و جوانان به تحصیل علوم و فنون مختلف مشغول بودند. یکی از این مدارس، در محله سر حدیره در شمال هرات قرار داشت و ملامحمدجان، یکی از طلاب این مدرسه، هر روز از سر حدیره تا چشمه قلمفور، نزدیک زیارتگاه مولانا عبدالرحمن جامی، پیاده می‌رفت تا درس‌هایش را مرور کند. او ساعتی را نیز در کنار چشمه به استراحت و شکر گذاری می‌گذراند.

روزی، گروهی از دختران سرحدیره، از جمله عایشه، دختر یکی از افسران بلندپایه دربار تیموری، برای گرفتن آب به چشمه قلمفور آمدند. در همین حال، ملامحمدجان نیز در حال بازگشت به مدرسه بود. ناگهان بادی تند وزید و روسری عایشه را از سرش برداشت و به پای ملامحمدجان انداخت. وقتی عایشه به دنبال روسری‌اش آمد، نگاه‌های آن دو به هم افتاد و هر دو دلباخته یکدیگر شدند.

همچنین بخوانید: نوروز چه احساسی به ما می‌دهد؟

از آن روز، ملامحمدجان درس و مشق را کنار گذاشت و به فکر ازدواج با عایشه افتاد. او از خانواده عایشه خواستگاری کرد، اما پدر عایشه به دلیل فقر و نداری ملامحمدجان، با این وصلت موافقت نکرد. این دو عاشق نذر کردند که اگر روزی به وصال برسند، در ایام نوروز به مزار شریف بروند و مدتی را در آرامگاه حضرت علی(رض) به خدمت بپردازند.

عایشه، که همواره با درد فراق ملامحمدجان می‌سوخت، در جمع دختران سر حدیره، این شعر را زمزمه می‌کرد:

بیا که بریم به مزار ملاممدجان
سیل گل لاله‌زار، وا وا دلبرجان
به دربار سخی‌جان گله دارم
یخن پاره ز دست تو نگارم
پس از مرگم بیایی بر مزارم
مدامم در دعا در انتظارم

در همین حال، روزی، امیر علی شیر نوایی، وزیر دانشمند و ادیب دربار تیموری، از کنار چشمه قلمفور می‌گذشت. صدای عایشه توجه او را جلب کرد. او با شنیدن شعر، دریافت که در پس این کلمات، درد و رنجی نهفته است. پس نزد عایشه رفت و با مهربانی از او پرسید که ماجرا چیست. عایشه ابتدا از گفتن حقیقت خودداری کرد، اما امیر به او قول داد که اگر راستش را بگوید، به او کمک خواهد کرد. عایشه داستان عشق خود و ملامحمدجان را برای امیر تعریف کرد.

فردای آن روز، امیر علی شیر نوایی به خانه پدر عایشه رفت و به عنوان پدر ملامحمدجان، از عایشه خواستگاری کرد. پدر عایشه، که نمی‌توانست درخواست وزیر دانشمند را رد کند، با این وصلت موافقت کرد. امیر نیز به وعده‌اش عمل کرد و این دو عاشق را به مزار شریف فرستاد تا در آنجا عروسی کنند و مدتی را به عنوان خادمان آرامگاه حضرت علی(رض) خدمت کنند.

همچنین بخوانید: نوروز و دشمنان آن در افغانستان

این داستان، با همه سادگی‌اش، گواهی است بر قدرت عشق و امید، که حتی در سخت‌ترین شرایط، می‌تواند راهی به سوی خوشبختی بگشاید. شعر «بیا که بریم به مزار ملاممدجان» نیز، با همه سوز و گدازش، یادآور عشقی است که هرگز فراموش نمی‌شود.
عایشه و ملامحمدجان، پس از تحمل رنج‌های بسیار، سرانجام به وصال رسیدند. آن‌ها به نذر خود وفا کردند و در مزار شریف، در جوار آرامگاه حضرت علی(رض)، روزهای خوشی را سپری کردند. داستان عشق آن‌ها، نه تنها در تاریخ هرات، بلکه در دل‌های مردم این سرزمین جاودانه شد و به نمادی از عشق پاک و بی‌ریا تبدیل گردید.
در این این شعر و داستان عایشه، به عنوان زنی که جسارت بیان عشق خود را دارد، نمادی از شجاعت و صراحت است. این داستان همچنین نشان‌دهنده‌ی اهمیت نوروز و مزار شریف در فرهنگ و تاریخ منطقه است، جایی که عشاق به امید تحقق آرزوهایشان گرد هم می‌آیند.

نوشته های مرتبط :