بازگشت سایه‌ی خطر؛ رقابت هسته‌ای و آینده‌ی ناامن جهان

دسته: تحلیل
نویسنده: شهرام خراسانی
1404/08/13
9:45 ق.ظ
بازدید: 5

پایگاه خبری تحلیلی روایت : در حالی که جهان هنوز از پیامدهای جنگ‌های منطقه‌ای، بحران انرژی و تغییرات اقلیمی رهایی نیافته است، دوباره واژه‌ای قدیمی اما هراس‌انگیز به صدر اخبار بازگشته: رقابت هسته‌ای. اظهارات اخیر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مبنی بر اینکه زرادخانه هسته‌ای ایالات متحده می‌تواند «جهان را ۱۵۰ بار نابود کند» و قصد این کشور برای ازسرگیری آزمایش‌های هسته‌ای، نشانه‌ای آشکار از بازگشت منطق جنگ سرد به سیاست جهانی است.ترامپ در گفت‌وگو با شبکه «سی‌بی‌اس» مدعی شده است که روسیه و چین آزمایش‌های هسته‌ای پنهانی انجام می‌دهند و آمریکا باید برای حفظ بازدارندگی خود دست به اقدام متقابل بزند. هرچند وزارت انرژی ایالات متحده تأکید کرده این آزمایش‌ها شامل انفجار واقعی نخواهد بود، اما صرف اعلام این تصمیم کافی است تا زنگ خطر در سراسر جهان به صدا درآید. رقابت تسلیحاتی، به‌ویژه در حوزه‌ی سلاح‌های هسته‌ای، هیچ‌گاه صرفاً یک موضوع فنی یا نظامی نبوده؛ بلکه بازتابی از بحران عمیق اعتماد و فقدان گفت‌وگوی واقعی میان قدرت‌های جهانی است.

در حالی که جهان هنوز از پیامدهای جنگ‌های منطقه‌ای، بحران انرژی و تغییرات اقلیمی رهایی نیافته است، دوباره واژه‌ای قدیمی اما هراس‌انگیز به صدر اخبار بازگشته: رقابت هسته‌ای. اظهارات اخیر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مبنی بر اینکه زرادخانه هسته‌ای ایالات متحده می‌تواند «جهان را ۱۵۰ بار نابود کند» و قصد این کشور برای ازسرگیری آزمایش‌های هسته‌ای، نشانه‌ای آشکار از بازگشت منطق جنگ سرد به سیاست جهانی است.

ترامپ در گفت‌وگو با شبکه «سی‌بی‌اس» مدعی شده است که روسیه و چین آزمایش‌های هسته‌ای پنهانی انجام می‌دهند و آمریکا باید برای حفظ بازدارندگی خود دست به اقدام متقابل بزند. هرچند وزارت انرژی ایالات متحده تأکید کرده این آزمایش‌ها شامل انفجار واقعی نخواهد بود، اما صرف اعلام این تصمیم کافی است تا زنگ خطر در سراسر جهان به صدا درآید. رقابت تسلیحاتی، به‌ویژه در حوزه‌ی سلاح‌های هسته‌ای، هیچ‌گاه صرفاً یک موضوع فنی یا نظامی نبوده؛ بلکه بازتابی از بحران عمیق اعتماد و فقدان گفت‌وگوی واقعی میان قدرت‌های جهانی است.

افزون بر این، ترامپ در اظهارات جداگانه‌ای مدعی شده است که پاکستان نیز اخیراً یک آزمایش هسته‌ای پنهانی انجام داده است. او حتی گفته که مردم تنها «لرزش‌هایی» احساس کرده‌اند؛ سخنی که با زلزله‌ی اخیر در شمال افغانستان همزمان شده و باعث شکل‌گیری گمانه‌زنی‌های گسترده در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی شده است. اگرچه تاکنون هیچ منبع رسمی این ادعا را تأیید نکرده، اما همین همزمانی کافی بود تا دوباره موضوع آزمایش‌های هسته‌ای به تیتر اصلی رسانه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل شود.

رقابت هسته‌ای؛ میراث خطرناک قرن بیستم

رقابت هسته‌ای از دهه‌ی ۱۹۴۰ تا امروز همواره یکی از بزرگ‌ترین تهدیدها علیه بشریت بوده است. در دوران جنگ سرد، آمریکا و شوروی با تولید هزاران کلاهک هسته‌ای درگیر مسابقه‌ای شدند که برنده‌ای نداشت. در آن دوران، جهان بارها تا مرز نابودی پیش رفت؛ از بحران موشکی کوبا گرفته تا ده‌ها آزمایش در اقیانوس‌ها و بیابان‌ها که آثار زیست‌محیطی‌شان هنوز باقی است. تصور اینکه در قرن بیست‌ویکم دوباره شاهد احیای چنین رقابتی باشیم، نشان از شکست نظم جهانی در مهار جاه‌طلبی‌های نظامی دارد.

همچنین بخوانید: حزب کنگره‌ی ملی: رژیم صهیونیستی با حمایت آمریکا ماشین نسل‌کشی را به حرکت در آورده‌است

بازگشت احتمالی آمریکا به آزمایش‌های هسته‌ای، آن هم در شرایطی که چین، روسیه، کره شمالی، هند و پاکستان نیز برنامه‌های فعال تسلیحاتی دارند، می‌تواند به آغاز دور تازه‌ای از بی‌اعتمادی و رقابت خطرناک منجر شود. چنین روندی نه‌تنها هزینه‌های نظامی کشورها را افزایش می‌دهد، بلکه سرمایه‌هایی را که باید صرف توسعه، آموزش و مقابله با بحران‌های انسانی شود، به سمت تولید ابزار نابودی سوق می‌دهد.

آزمایش‌های هسته‌ای گذشته آثار جبران‌ناپذیری بر جوامع و طبیعت بر جای گذاشته‌اند. مناطق آزمایشی در قزاقستان، اقیانوس آرام و آمریکای شمالی هنوز از سطح بالای آلودگی رادیواکتیو رنج می‌برند. هزاران انسان به بیماری‌های ناشی از تشعشعات مبتلا شدند و نسل‌های بعدی نیز از عوارض ژنتیکی آن رنج می‌برند. بازگشت به چنین آزمایش‌هایی، هرچند به نام «بازدارندگی»، در حقیقت بازی با آتش است. هیچ تضمینی وجود ندارد که آزمایش‌ها، حتی در مقیاس محدود، به خطا یا حادثه‌ای غیرقابل‌کنترل منجر نشوند.

رقابت جدید در عصر بحران جهانی

جهان امروز بیش از هر زمان دیگری به همکاری نیاز دارد. از مهار تغییرات اقلیمی تا مبارزه با فقر و بحران مهاجرت، مشکلاتی پیش‌روی بشر است که با سلاح حل نمی‌شود. اما بازگشت گفتمان تسلیحاتی و تهدیدهای متقابل، مسیر گفت‌وگو را می‌بندد و فضای جهانی را به سوی بی‌ثباتی سوق می‌دهد. تصمیم احتمالی آمریکا برای ازسرگیری آزمایش‌های هسته‌ای، حتی اگر صرفاً جنبه‌ی نمادین داشته باشد، پیامی خطرناک به دیگر کشورها می‌فرستد: اینکه بازدارندگی نه با دیپلماسی، بلکه با قدرت انفجار تعریف می‌شود.

نتیجه‌گیری

اظهارات ترامپ، چه در مورد زرادخانه‌ی هسته‌ای آمریکا و چه درباره‌ی ادعای آزمایش پنهانی پاکستان، نمادی از بازگشت سیاست «نمایش قدرت» است؛ سیاستی که جهان را بار دیگر به لبه‌ی پرتگاه رقابت تسلیحاتی می‌کشاند. در جهانی که هر کشور خود را در محاصره‌ی تهدیدها می‌بیند، هر آزمایش یا سخن تحریک‌آمیز می‌تواند جرقه‌ای برای بحران جهانی باشد. اگر قدرت‌های بزرگ مسیر گفت‌وگو و خلع سلاح را کنار بگذارند، شاید روزی برسد که توانایی نابود کردن جهان ۱۵۰ بار نه نشانه‌ی قدرت، بلکه سند نابودی جمعی بشر باشد.

همچنین بخوانید: رهبر جنبش تحفظ پشتون‌های پاکستان به دادگاه ضد تروریسم اسلام‌آباد معرفی شد

نوشته های مرتبط :