خدمت ناخواسته؛ چگونه حملات هند به سود پاکستان تمام خواهد شد؟

دسته: تحلیل
نویسنده: عبدالشهید ثاقب
1404/02/17
10:05 ق.ظ
بازدید: 21

پایگاه خبری تحلیلی روایت : شب گذشته، رسانه‌ها گزارش دادند که ارتش هند، در واکنش به یک رویداد تروریستی، ۹ هدف را در خاک پاکستان مورد حمله قرار داده و پاکستان نیز در پاسخ، دست به حملات موشکی زده است. دولت ملی‌گرای هند شاید با شلیک چند موشک توانسته باشد رضایت رأی‌دهندگان و هواداران حزب حاکم ملی‌گرای هندوها را جلب کند، اما این حملات نظامی نه تنها ضربه‌ای به پاکستان وارد نمی کند، بلکه خدمتی بزرگ به این کشور خواهد بود. پاکستان در حال حاضر، از منظر اجتماعی و سیاسی، در یکی از بحرانی‌ترین دوره‌های تاریخ خود قرار دارد. سه عامل اصلی این وضعیت عبارت‌اند از: اول، منازعات و انشقاق سیاسی ناشی از برکناری و بازداشت عمران خان؛ دوم، مطالبات قومی پشتون‌ها و جنبش‌های جدایی‌طلب بلوچ‌ها؛ و سوم، ظهور گروه تی‌تی‌پی و اعلام جهاد علیه ارتش پاکستان.

شب گذشته، رسانه‌ها گزارش دادند که ارتش هند، در واکنش به یک رویداد تروریستی، ۹ هدف را در خاک پاکستان مورد حمله قرار داده و پاکستان نیز در پاسخ، دست به حملات موشکی زده است.
دولت ملی‌گرای هند شاید با شلیک چند موشک توانسته باشد رضایت رأی‌دهندگان و هواداران حزب حاکم ملی‌گرای هندوها را جلب کند، اما این حملات نظامی نه تنها ضربه‌ای به پاکستان وارد نمی کند، بلکه خدمتی بزرگ به این کشور خواهد بود.
پاکستان در حال حاضر، از منظر اجتماعی و سیاسی، در یکی از بحرانی‌ترین دوره‌های تاریخ خود قرار دارد. سه عامل اصلی این وضعیت عبارت‌اند از: اول، منازعات و انشقاق سیاسی ناشی از برکناری و بازداشت عمران خان؛ دوم، مطالبات قومی پشتون‌ها و جنبش‌های جدایی‌طلب بلوچ‌ها؛ و سوم، ظهور گروه تی‌تی‌پی و اعلام جهاد علیه ارتش پاکستان.
این سه بحران، نمایانگر شکاف‌های عمیق سیاسی، قومی و مذهبی در جامعه پاکستان‌اند. افزون بر آن، بحران‌های امنیتی و اقتصادی نیز بر شدت مشکلات این کشور افزوده‌اند، مسائلی که برای هیچ‌کس پوشیده نیست.
با این حال، جدی‌ترین تهدید برای موجودیت پاکستان را باید در ازهم‌گسیختگی اجتماعی آن جست. چنان‌که کنفوسیوس حکیم گفته است، اعتماد و همبستگی ملی، برای ثبات یک کشور، مهم‌تر از اقتصاد و ارتش آن است.
در شرایطی که پاکستان از جنبه‌های سیاسی، قومی و مذهبی دچار گسست عمیق است، حملات هند می‌تواند نقش «تنفس مصنوعی» را برای این کشور ایفا کند و آن را از مرگ زودرس نجات دهد؛ چراکه هیچ چیزی به اندازه دشمن نمی‌تواند همبستگی ملی را احیا کند.

مزایای داشتن دشمن

نخستین‌بار که نقش دشمن در زندگی سیاسی و اجتماعی ملت‌ها برایم روشن شد، در کلیات فارسی علامه اقبال لاهوری بود. او که نظریه‌پرداز بنیان‌گذاری کشور پاکستان نیز شناخته می‌شود، در اشعارش داشتن دشمن را برای رشد فردی و اجتماعی ضروری می‌داند. در یکی از حکایات، نوجوانی از مرو نزد سید هجویر می‌آید و از گرفتار بودن در میان دشمنان شکوه می‌کند. سید هجویر در پاسخ به او می‌گوید:

راست می‌گویم، عدو هم یار تو است / هستی او رونق بازار تو است

و یا در جایی دیگر:

کِشت آدم را عدو باشد سحاب / ممکناتش را برانگیزد ز خواب

شاید این گفته‌ها انتزاعی و شاعرانه به نظر برسند، اما حقیقت آن است که نقش دشمن در پویایی ملت‌ها، حتی از سوی اندیشمندان غربی نیز تأیید شده است.
آندره مالرو می‌گوید: «مبارزه با دشمنان هوشیار، معنا و اهمیت دارد.»
چارلز کراوتامر می‌نویسد: «ملت‌ها به دشمن نیاز دارند؛ یکی را حذف کنید، به‌دنبال دشمن دیگری خواهند رفت.»
آلبرت انیشتین در نامه‌ای به زیگموند فروید در سال ۱۹۳۳ نوشت: «هر تلاشی برای حذف جنگ، به شکستی فاجعه‌بار منجر شده است… انسان ذاتاً گرایش به دشمنی و تخریب دارد.»
وامیک ولکان نیز تأکید می‌کند: «داشتن دشمن و دوست، برای سلامت روانی و اجتماعی ضروری است.»
هاینریش فون تریتشکه می‌گوید: «دشمن، مردم را به یک ملت تبدیل می‌کند.»
ساموئل هانتینگتون در تأیید این دیدگاه می‌گوید: «رویارویی با دشمن مشترک، اختلافات داخلی را از بین می‌برد، اتحاد ملی را تقویت می‌کند، نابرابری‌های اجتماعی و اقتصادی را کاهش می‌دهد و مشارکت عمومی را افزایش می‌بخشد.»
پژوهشگران معتقدند جوامعی که از داشتن دشمن محروم باشند، با فروپاشی انسجام سیاسی و افزایش اختلافات قومی و جناحی مواجه خواهند شد و دستیابی به توسعه و رفاه در آن‌ها دشوار خواهد بود.
پروفسور پاول پیترسون، در پژوهشی درباره جامعه آمریکا، به این نتیجه رسیده است که پایان جنگ سرد، آغاز ابهام در تعریف منافع ملی، کاهش تمایل به فداکاری برای کشور، کاهش اعتماد به دولت و کاهش نیاز به رهبری سیاسی باتجربه در آمریکا بود. او می‌گوید: «با فروپاشی دیوار برلین، منافع فردی بر تعهد ملی اولویت یافت.»
او خطاب به آمریکایی‌ها هشدار می‌دهد: «شعارهایی نظیر اینکه نپرسید کشورتان چه برای شما می‌کند، بلکه ببینید شما چه برای کشورتان می‌توانید بکنید، در دورانی که کشور دیگر در حال دفاع از خیر علیه شر نیست، بی‌اثر شده‌اند.»
شاید به همین دلیل بود که گئورگی آرباتوف، مشاور ارشد گورباچف، در سال ۱۹۸۷ به آمریکایی‌ها هشدار داد: «ما داریم کاری می‌کنیم که برای شما مرگبار است؛ ما شما را از داشتن دشمن محروم می‌کنیم.»
نبود دشمن، بسیار خطرناک است. فقدان دشمن می‌تواند نیروهای محرک و انرژی‌زای یک ملت را تحلیل برده و آن را به رکود و بی‌هدفی بکشاند. همین‌طور بود که پس از شکست آخرین دشمن جدی روم، میترادات، در سال ۸۴ پیش از میلاد، نگرانی اصلی سولا این بود که: «اکنون که دیگر دشمنی وجود ندارد، سرنوشت جمهوری روم چه خواهد شد؟»
پاکستان؛ کشوری بر پایه دشمنی با هند
پاکستان کشوری است که بر اساس دشمنی با هند بنیان گذاشته شده است.
مردمان این کشور جز اعتقاد به اسلام، اشتراک دیگری با یکدیگر ندارند. هویت ملی آن‌ها در تقابل با هند تعریف شده است. اگر این دشمنی از میان برداشته شود، دیگر چیزی برای پیوند قومیت‌های متنوع آن باقی نخواهد ماند.
از این‌رو، به باور من، حمله نظامی هند می‌تواند بار دیگر حس همبستگی ملی را در میان مردم پاکستان احیا کرده و در نهایت به سود این کشور تمام شود. طبیعی است که ارتش پاکستان نیز از این وضعیت نهایت بهره‌برداری را خواهد کرد تا در کوتاه‌مدت بر بحران‌های موجود سرپوش گذاشته و همه را حول محور دشمنی با هند متحد کند.

نوشته های مرتبط :