جدل به جای بحث علمی؛ دِه در کجا و درخت‌ها در کجا؟

دسته: تحلیل
نویسنده: شفیق الله احدی
1404/01/29
10:35 ق.ظ
بازدید: 36

پایگاه خبری تحلیلی روایت : امشب در برنامه‌ای زیر عنوان «افراطیت قومی چه ویژگی‌هایی دارد؟»، که از طرف پایگاه خبری-تحلیلی روایت تدویر یافته بود، اشتراک داشتیم، آنجا پیرامون موضوع بحثی صورت گرفت. در این نشست، جمعی از دانش‌آموخته‌های پر مدعای افغانستان حضور داشتند؛ برخی از آنان به اصل موضوع پرداختند و برخی دیگر تنها به ذکر مدارک تحصیلی خود بسنده و در عین حال به مفاهیم تاریخی و فلسفی به شکلی ناقص اشاره کردند. این وضعیت مرا یاد مثل معروف «دِه در کجا و درخت‌ها در کجا؟» انداخت. یکی از مشکلات عمده‌ی دانش‌آموخته‌های افغانستان این است که از قواعدی که در سپهر عمومی مطرح می‌شود، به ویژه نظریه‌ی هابرماس در این زمینه، بی‌اطلاع هستند. در این سپهر، عرصه‌ی اصلی برای خلق گفتمان‌های علمی و اجتماعی فراهم می‌آید. اما متاسفانه، این دوستان اغلب انبوهی از اطلاعات را منتشر می‌کنند بدون آنکه تحلیل جدی و مفید از آن ارائه دهند. بیشتر از اینکه به دنبال حل مسائل باشند، به یکدیگر طعنه می دهند و تلاش می‌کنند تا در میدان گفتگو، یکدیگر را به زمین بزنند و برتری خود را به اثبات برسانند. در چنین شرایطی، شکل‌گیری یک گفتمان سازنده و مؤثر به شدت دشوار می‌شود. این نوع جریان‌های بحث، ما را به جدل‌های بی‌نتیجه می‌کشانند که نه تنها به نتیجه مطلوب نمی‌رسد، بلکه فضای گفتگو را بی‌ثمر می‌کند، چیزی که امشب اتفاق افتاد و هیچ نتیجه‌ای مثمری بدست نیامد. آسیب‌شناسی این وضعیت نشان می‌دهد که دانش‌آموخته‌های افغانستان به جای پرداختن به استدلال‌های علمی و عقلانی، بیشتر درگیر واژه‌پردازی‌های بی‌محتوا هستند که تنها به تشدید تضادها و درگیری‌ها منجر می‌شود.

امشب در برنامه‌ای زیر عنوان «افراطیت قومی چه ویژگی‌هایی دارد؟»، که از طرف پایگاه خبری-تحلیلی روایت تدویر یافته بود، اشتراک داشتیم، آنجا پیرامون موضوع بحثی صورت گرفت. در این نشست، جمعی از دانش‌آموخته‌های پر مدعای افغانستان حضور داشتند؛ برخی از آنان به اصل موضوع پرداختند و برخی دیگر تنها به ذکر مدارک تحصیلی خود بسنده و در عین حال به مفاهیم تاریخی و فلسفی به شکلی ناقص اشاره کردند. این وضعیت مرا یاد مثل معروف «دِه در کجا و درخت‌ها در کجا؟» انداخت.
یکی از مشکلات عمده‌ی دانش‌آموخته‌های افغانستان این است که از قواعدی که در سپهر عمومی مطرح می‌شود، به ویژه نظریه‌ی هابرماس در این زمینه، بی‌اطلاع هستند. در این سپهر، عرصه‌ی اصلی برای خلق گفتمان‌های علمی و اجتماعی فراهم می‌آید. اما متاسفانه، این دوستان اغلب انبوهی از اطلاعات را منتشر می‌کنند بدون آنکه تحلیل جدی و مفید از آن ارائه دهند. بیشتر از اینکه به دنبال حل مسائل باشند، به یکدیگر طعنه می دهند و تلاش می‌کنند تا در میدان گفتگو، یکدیگر را به زمین بزنند و برتری خود را به اثبات برسانند.
در چنین شرایطی، شکل‌گیری یک گفتمان سازنده و مؤثر به شدت دشوار می‌شود. این نوع جریان‌های بحث، ما را به جدل‌های بی‌نتیجه می‌کشانند که نه تنها به نتیجه مطلوب نمی‌رسد، بلکه فضای گفتگو را بی‌ثمر می‌کند، چیزی که امشب اتفاق افتاد و هیچ نتیجه‌ای مثمری بدست نیامد. آسیب‌شناسی این وضعیت نشان می‌دهد که دانش‌آموخته‌های افغانستان به جای پرداختن به استدلال‌های علمی و عقلانی، بیشتر درگیر واژه‌پردازی‌های بی‌محتوا هستند که تنها به تشدید تضادها و درگیری‌ها منجر می‌شود.

همچنین بخوانید: پرچم مخالفت نظامی و سیاسی با طالبان در دست کیست؟

چرا نمی‌توانیم گفتمان علمی منسجم ایجاد کنیم؟

پرسشی مدت‌هاست ذهن مرا به خود مشغول کرده است. اینکه، با وجود انبوهی از اطلاعات و منابع، چرا نمی‌توانیم مباحث علمی را به‌طور منسجم و در چارچوبی علمی پیش ببریم؟ در اینجا به چند عامل مهم اشاره می‌کنم:

۱. توهم دانش:

یکی از مشکلات اساسی که در بحث‌های علمی مشاهده می‌شود، «توهم دانش» است. این یعنی اینکه بسیاری از افراد نمی‌دانند، اما تصور می‌کنند که همه‌چیز را می‌دانند. اغلب داشتن اطلاعات سطحی و پراکنده، با دانستن واقعی مفاهیم اشتباه گرفته می‌شود. این توهم به‌ویژه در میان دانش‌آموخته‌های افغانستان به شدت رواج دارد و یکی از عوامل اصلی پراکندگی در بحث‌ها است.

۲. تصور برد و باخت در مباحث علمی:

بسیاری از دانش‌آموخته‌ها، به‌ویژه کسانی که چندین مدرک عالی تحصیلی دارند، بحث‌های علمی را به عرصه‌ای برای «بردن» تبدیل کرده‌اند. در چنین فضایی، فرد به هر طریقی که شده، می‌خواهد نشان دهد که نظر او صحیح‌تر است و از این رو به دنبال اثبات برتری خود در مباحث است، حتی اگر استدلال‌هایش منطقی نباشد. این رویکرد، به‌جای پیشبرد گفتمان، آن را به بن‌بست می‌کشاند.

۳. جزم‌اندیشی:

جزم‌اندیشی به معنای این است که فرد تنها دیدگاه خودش را درست می‌داند و به هیچ‌وجه حاضر به پذیرش دیدگاه‌های دیگر نیست. متاسفانه این پدیده در میان بسیاری از دانش‌آموخته‌های افغانستان به‌ویژه در مباحث علمی رواج دارد و به جدل‌های بی‌فایده و تضادهای آشکار می‌انجامد. چنین رویکردی نه تنها به انسجام گفتمان کمک نمی‌کند، بلکه باعث تضعیف کیفیت بحث‌ها و پژوهش‌های علمی می‌شود.

۴. اطلاعات ناقص و اصرار بر کامل بودن آن:

بسیاری از دانش‌آموخته‌های افغانستان، به‌ویژه در شرایط محدودیت منابع، با مطالعه چند منبع محدود، خود را صاحب‌نظر می‌پندارند. این اطلاعات ناقص، همراه با اصرار بر صحت کامل آن، باعث می‌شود که این افراد خود را صاحب نظر در تمامی موضوعات علمی و اجتماعی بدانند و در حالی که اطلاعاتشان ناقص است، به شدت بر دیدگاه‌های خود پافشاری می‌کنند. این مسئله، در کنار فضای محدود تحقیقاتی در افغانستان، باعث عدم پیشرفت در ایجاد گفتمان علمی شده است.

همچنین بخوانید: هیئت یونسکو از منار جام در غور بازدید و بر حافظت از آن تاکید کرد

مخلص سخن اینکه:

در مجموع، این عواملی که ذکر شد، باعث شده‌اند که دانش‌آموخته‌های افغانستان در مباحث علمی نتوانند به شکل مستدل و منسجم وارد بحث‌ها شوند. اغلب مباحث علمی به گفتگوهای پراکنده و بی‌نتیجه تبدیل می‌شود که نه تنها به حل مشکلات و مسائل نمی‌انجامد، بلکه فضا را به نوعی جدل بی‌ثمر و خسته‌کننده بدل می‌کند. آنچه بیشتر در این مباحث دیده می‌شود، نصیحت‌های پدرانه و مادرانه، و دیدگاه‌های آرمان‌گرایانه و خیالی است که محتوای بحث را به شدت پایین می‌آورد. در چنین فضایی، مانند مثل معروف «ده در کجا و درخت‌ها در کجا؟»، هیچ‌گونه هماهنگی و انسجامی در مباحث به چشم نمی‌خورد و تلاش‌ها به نتایج ملموسی نمی‌رسد.

نوشته های مرتبط :